De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Twee primeurs voor Beatrix op één dag

In het 33ste jaar van haar regeerperiode en in het 75ste jaar van haar leven blijkt koningin Beatrix nog goed voor twee primeurs op één dag. Het aantreden van een kabinet, geformeerd buiten het staatshoofd om, en de openbare beëdiging van de nieuwe bewindslieden in dat kabinet ten overstaan van de koningin zijn die primeurs. Maandag 5 november 2012 gaat dus de vaderlandse geschiedenisboeken in als een historische dag.

Of Beatrix zelf erg in haar nopjes is met haar primeurs, is overigens nog maar de vraag. Het initiatief ertoe – zoveel is zeker – kwam niet van haar, maar van de Tweede Kamer.

Rommelig

In de ogen van de Tweede Kamer zou een openbare beëdiging een klinkende start zijn voor het eerste Nederlandse kabinet dat werd geformeerd zonder tussenkomst van de koningin. Het pakte om meerdere redenen toch een tikje anders uit. Tot op het laatst bleef onduidelijk of zo’n openbare beëdiging er überhaupt zou komen. Algemeen werd aangenomen dat de koningin er niet om stond te springen. Toch moest zij dit keer premier Rutte wel enig ‘comfort bieden’.

De premier, zwaar onder vuur vanwege de nivelleringseffecten van de inkomensafhankelijke zorgpremie, kon een golf kritiek over het niet doorgaan van de door de Kamer gewenste openbare beëdiging van Rutte-II er nu even niet bij hebben. Afgelopen zaterdag schreef hij na overleg met de koningin aan de Tweede Kamer: “De beëdiging wordt geregistreerd door een camera waarvan de beeld- en geluidopnamen rechtstreeks aan de media ter beschikking worden gesteld zodat iedereen hiervan op hetzelfde moment kennis zal kunnen nemen.”

Dat klonk wat zuinigjes, die ene camera onder regie van de Rijksvoorlichtingsdienst: een soort bewakingscamera in dienst van de democratie. En zo zag het er  – televisietechnisch gezien – ook wel een beetje uit. Bovendien ging het organisatorisch ook nog eens jammerlijk mis. De ceremonie startte eerder dan met de RVD afgesproken en moest daarom voor de NOS-televisie nog een keer over.

Even leek het de derde primeur op één dag voor Beatrix:  zo’n twee keer beëdigd kabinet. Onzin natuurlijk. Die tweede beëdiging was, zoals de koningin, met ‘dank’ aan een openstaande RVD-microfoon, terecht mopperde niet meer dan ‘een toneelstukje’. Dat kan een volgende keer allemaal stukken beter, maar het doet niets af aan de primeur van de eerste openbare beëdiging van bewindslieden ten overstaan van een Nederlandse monarch.

Succes Tweede Kamer

Over het snelle verloop van de formatie van het Kabinet Rutte II werd de koningin tussentijds steeds keurig geïnformeerd, maar ze speelde er geen rol in. Tegenstanders van een kabinetsformatie onder regie van de Tweede Kamer hadden vooraf gewaarschuwd voor verwarring en zelfs chaos, maar kregen ongelijk. Dat is – met dank aan een afgetekende en vrijwel onontkoombare kamermeerderheid van VVD en PvdA – een succes dat de Tweede Kamer op haar conto kan bijschrijven.

De staatsrechtdeskundige van PvdA-huize, emeritus hoogleraar politicologie Joop van den Berg, bijvoorbeeld was er tegenstander van dat de Tweede Kamer de regie van de kabinetsformatie naar zich toe trok. Hij vond dat de Kamer daarmee ‘zwaar prestigeverlies’ riskeerde en wel eens ‘met hangende pootjes’ naar de koningin terug zou moeten.

Maar in NRC-Handelsblad van 31 oktober jongstleden erkent hij opgelucht zijn ongelijk. Hij schrijft: “Dankzij het ‘draaiboek’ van twee scherpzinnige vrouwen in de leiding van de Kamer is het toch gelukt.” Hij noemt dat ‘een gelukwens waard’.

De twee scherpzinnige vrouwen waarover hij het heeft, zijn de net afgetreden Kamervoorzitter Gerdi Verbeet (PvdA) en haar griffier Jacqueline Biesheuvel. Zij zouden snel en adequaat invulling gegeven hebben aan  het ‘slonzig geformuleerde’ artikel uit het Reglement van Orde van de Tweede Kamer dat het initiatief bij kabinetsformaties bij de Kamer legt. Dat deden ze door opstelling van ‘een precies geformuleerd draaiboek’ op grond waarvan de Kamervoorzitter als een soort instant-koningin meteen na de verkiezingen alle fractievoorzitters bij zich riep en raadpleegde en vervolgens in de persoon van Henk Kamp (VVD) een ‘verkenner’ het parlementaire veld in stuurde om de mogelijkheden van een nieuw kabinet in kaart te brengen. Die verkenner was overigens ook een nieuwigheid binnen ons ‘levend staatsrecht’, dat weinig concreet regelt en dus ruimte laat voort dit soort nieuwigheden.

Verkenner Kamp werd na parlementaire bespreking van zijn verslag samen met Wouter Bos (PvdA) door de Kamer tot informateur benoemd en hun werk mondde na opnieuw een Kamerdebat uit in de benoeming van VVD-leider Mark Rutte tot kabinetsformateur met het gisteren in het openbaar beëdigde en – met de koningin -  op het bordes verschenen nieuwe kabinet.

Ceremoniële koningin

Of de nieuwe manier van kabinetsformatie de toekomst heeft, zal diezelfde toekomst moeten leren. Staatsrechtgeleerde en oranjegezinde sceptici blijven denken dat bij een lastige formatie, waarbij geen echte meerderheid voorhanden is en waarbij onderhandelende partijen er keer op keer niet uitkomen, toch weer de hulp van de koningin/koning zal worden ingeroepen.

Aan de andere kant loeren voorstanders van een (meer) ceremonieel koningschap op nieuwe kansen. Voor de hand ligt dan een initiatief om de Troonrede op Prinsjesdag voortaan niet meer door de koningin, maar door de premier te laten voorlezen. Ook daar is immers geen lastige en langdurige grondwetswijziging voor nodig. Het zou wél een breuk met een door velen gekoesterde traditie zijn.

Dat gold voor de rol van het staatshoofd bij een kabinetsformatie veel minder. Die speelde zich goeddeels achter gesloten deuren af. Dat was juist ook het probleem. Een probleem dat opgelost is/lijkt. Na het formeren en het beëdigen volgt nu het regeren. Daar is het uiteindelijk allemaal om begonnen.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “Twee primeurs voor Beatrix op één dag”

  1. bas zegt: 06-11-12 om 12:19

    Eerlijk gezegd vind ik het heel erg vreemd dat de koningin 10 minuten te vroeg verscheen voor de beëdiging.

    Ze is 33 jaar geschoold in procedures, protocol en zo verder en dan maakt ze opeens een dergelijke vergissing?

    Volgens mij was het geen toeval.

  2. Hans zegt: 07-11-12 om 10:21

    Dramatisch einde van die dag. http://indegelogeerdeaap.blogspot.nl/2012/11/betweediging.html

  3. Hans zegt: 07-11-12 om 10:44

    Pechthold is voor een ceremoniele monarchie. Niet wijs.
    http://indegelogeerdeaap.blogspot.nl/2012/10/voetschieters.html

  4. Wat is het verschil tussen”achter gesloten deuren ” bij de koningin en “radiostilte” bij een kabinetsformatie anno 2012?

  5. Majesteit slaat mogelijk terug:
    misschien gaat dit de geschiedenis in: een openbare beëdiging met het snelle, zakelijke en goodlooking RTLZ en een kabinet, waarschijnlijk zonder het, als het er op aan komt, benodigde draagvlak. Uiteindelijk de weg banend voor een drie of vier (5) partijenstelsel.

  6. bas zegt: 08-11-12 om 19:56

    @ Jac

    De koninkgin is niet gekozen, en legt nooit verantwoording af. De onderhandelaars in de formatie zijn wel gekozen en het is de bedoeling dat over de formatie nog een debat komt

    Dat is volgens mij niet hetzelfde

  7. Derk de Jong zegt: 09-11-12 om 22:13

    Alles was een leuk toneelstukje. Hoofdrol Beatrix, bijrollen de beédigden, toeschouwers zij die al beédigd waren. Zou deze premiere een oscar krijgen?
    De hele politiek in Den Haag is toneel. Maar ja ik kijk graag naar de “Haagse Comedie”.

  8. F. Markestein zegt: 12-11-12 om 09:01

    Om in te gaan op de retorische vraag van Jac.Splinter, er is geen verschil tussen ‘achter gesloten deuren bij de koningin’ en ‘radiostilte’ maar die laatste heeft voor de koningin het voordeel dat zij daar niet de schuld van kan krijgen. De nieuwe manier van formeren maakt de positie van de koning(in) minder kwetsbaar.
    Het voorlezen van de troonrede moet gewoon blijven zoals het is, het laten voorlezen door de premier maakt het niet democratischer maar wel kaler. Laat de traditie in dit opzicht maar gewoon bestaan.

  9. Alex van Meelis zegt: 13-11-12 om 15:58

    In mijn opinie wordt vergeten dat de koningin ons staathoofd is, derhalve ook hoogste in rang. Ondanks dat zij niet gekozen is en via erfrecht op de troon zit wordt ook vergeten dat zij geacht wordt politieke neutraliteit in acht te nemen. Deze neutraliteit wordt versterkt door het niet effectueren van haar stemrecht.

    Haar voormalige rol in de formatie is mijns inziens een effectieve manier om een neutrale factor in een politiek geladen proces te introduceren voor een correct verloop. Dit is in lijn met onze rechterlijke macht welke geacht wordt neutraal op te treden in een (geladen) proces, zonder dat rechters gekozen worden. Tevens heeft de koningin de grondwettelijke taak om ministers en staatssecretarissen te benoemen het indammen van taken maakt het koningschap tot een farce of zoals ze het zelf al prima vertolkte “een toneelstukje”.

    Als laatste punt moet er ook rekening worden gehouden met het sentiment dat leeft rond het koningshuis, een fundamentele verandering naar ceremonieel koningschap zal ook onze perceptie van het koningschap veranderen.

Geef een reactie