De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koningin Wilhelmina pover herdacht

Niet koningin Beatrix, maar prinses Margriet opent dinsdag 27 november op paleis Het Loo in Apeldoorn de tentoonstelling ‘Wilhelmina’s levensavond; de stille jaren op Het Loo’. Dat is, ook al woont Margriet in de buurt, tekenend voor de wat povere manier waarop ons land de vijftigste sterfdag – woensdag 28 november 2012 –herdenkt van de vorstin die Nederland een halve eeuw heeft geregeerd.

Wilhelmina (1880-1962), de grootmoeder van Beatrix, trok zich na haar aftreden in 1948 terug in een paar sobere vertrekken van het haar zo geliefde Paleis Het Loo. Daar sleet de Moeder des Vaderlands haar laatste levensjaren met schilderen, paardrijden, fietsen en het schrijven van sterk religieus getinte teksten.

De tentoonstelling op Het Loo schetst met ‘foto´s, unieke filmbeelden, kleding, schilderijen en voorwerpen’ een beeld van de levensavond van de oud-koningin. Prachtig voor de liefhebbers, maar niet iets wat op een nationale herdenking lijkt.

Biografisch hofleverancier

Wie de vijftigste sterfdag van Wilhelmina wél echt luister bijzet, is ´hofbiograaf´ Cees Fasseur. De 73-jarige Leidse historicus en jurist kan je met recht en reden ‘biografisch hofleverancier’ noemen.

Behalve een geruchtmakend boek over het stormachtige huwelijk van Juliana en Bernhard in 2008 (hij kreeg daarvoor van koningin Beatrix zelfs toegang tot het voor andere historici gesloten Koninklijk Huisarchief!) schreef hij in 1998 en 2001 een tweedelige biografie – samen meer dan 1000 pagina’s – over koningin Wilhelmina.

De boeken van Cees Fasseur gingen vlot over de toonbank, werden zelfs regelrechte bestsellers. Bij gelegenheid van de vijftigste sterfdag van Wilhelmina doet Fasseur opnieuw van zich spreken met het boek ‘Een dame van ijzer. Koningin Wilhelmina en de nationale gedachte’. Het valt te lezen als een handzame samenvatting van Fasseurs grote biografie over Wilhelmina, maar evenzeer als een aanvulling daarop.

Met vaardige pen en niet gespeend van ironie dient hij en passant critici van repliek die de afgelopen jaren vraagtekens hebben gezet bij de rol van Wilhelmina in de oorlog, haar vaak autoritaire optreden en haar soms twijfelachtige democratische gezindheid.

Moeder des Vaderlands

Na een eenzame jeugd binnen paleismuren en als enige erfgenaam van de troon gekoesterd als een kasplantje, werd Wilhelmina op 18-jarige leeftijd ingehuldigd als koningin. Dat is in 1898. Het gearrangeerde huwelijk een paar jaar later van de jonge koningin met de losbandige, spilzieke en overspelige prins Hendrik, zoon van een Duitse groothertog, brengt haar weinig levensgeluk, maar wel een dochter: Juliana.

De regeerperiode van koningin Wilhelmina wordt gekleurd en bepaald door de oorlogsjaren 1940-1945. In de Tweede Wereldoorlog werd zij vanuit Londen het symbool van het Nederlandse verzet tegen de Hitler-bezetting van ons land en haar onverzettelijke houding leverde haar de vleiende titels ‘Moeder van het Verzet’ en ‘Moeder des Vaderlands’ op.

Maar met name in de afgelopen jaren kwam er ook kritiek op de opstelling van Wilhelmina in de oorlog. Die spitste zich toe op een viertal vragen. Was het uitwijken naar Londen van Wilhelmina met haar familie na de inval van de Duitsers in ons land in mei 1940 eigenlijk geen vaandelvlucht? Heeft Wilhelmina zich met haar regering in ballingschap wel voldoende ingezet om het wegvoeren van joden uit Nederland te voorkomen? Heeft Wilhelmina als constitutioneel beperkt monarch haar bevoegdheden in staatkundige zin niet te veel in ondemocratische zin opgerekt? En tot slot: heeft Wilhelmina haar schoonzoon prins Bernhard niet te veel ruimte gegeven?

De strijd der historici hierover is nog lang niet gestreden, maar Cees Fasseur ontpopt zich ook in zijn laatste boek weer als welbespraakt en goed geïnformeerd verdediger van de Moeder des Vaderlands. Hij vindt het onjuist en onbegrijpelijk dat de waardering voor met name Wilhemina’s rol in de oorlog ‘tijdgebonden’ blijkt.

Fasseur schrijft: “Tezamen met de generaties die de Tweede Wereldoorlog hadden meegemaakt, stierf de herinnering aan haar geleidelijk weg. Vijftig jaar na haar dood is zij praktisch vergeten.”

Witte begrafenis

Op 28 november 1962 ’s ochtends om 8 uur kondigde premier Jan de Quay op de radio het overlijden van de 82-jarige Wilhelmina aan met de woorden: “Een grote vrouw is van ons heengegaan.” De overleden vorstin had haar begrafenis vooraf zelf tot in de puntjes geregeld. Als teken van haar geloof in de wederopstandig wilde zij een witte begrafenis. Haar uitvaart was het eerste grote live-programma van de NTS (nu NOS).

De witte begrafeniskoets is nu onderdeel van de aan Wilhelmina gewijde tentoonstelling op Het Loo. Op de dag van haar begrafenis – 4 december 1962 – was het ijskoud; het begin van een historisch strenge winter. Duizenden militairen stonden die dag langs de route te verkleumen. Zo’n anderhalve maand later (18 januari 1963) beleefde Nederland voor het eerst sinds tijden weer een Elfstedentocht met Reinier Paping in een heldenrol.

Biograaf Cees Fasseur schrijft dat Wilhemina een verwoed schaatster was: “Dat had ze als achtjarige geleerd van een adjudant van haar vader. De wetenschap dat in de winter na haar dood de Elfstedentocht werd gereden, zou haar genoegen hebben gedaan.”

En nu maar eens kijken of het 50-jarig jubileum van de overwinning van Reinier Paping in de Elfstedentocht even sober wordt herdacht als de 50ste sterfdag van de Moeder des Vaderlands.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


9 reacties op “Koningin Wilhelmina pover herdacht”

  1. bas zegt: 23-11-12 om 12:03

    Gezien de genoemde kritiek – die ik anders had verwoord, kritischer, vind ik een herdenking eigenlijk niet gepast.

    Mw wilde na de oorlog toe naar een marionettenregering uit de tijd van Willem I

    Hetgeen uiteraard niet aanvaardbaar was

  2. dickjan peters zegt: 23-11-12 om 21:25

    De biografie van Fasseur is geweldig, maar soms ook wat overweldigend. Voor wie een wat beknopter, maar buitengewoon interessant werk over Wilhelmina wil lezen, raad ik aan: Koningin Wilhelmina, 1880-1962, door Philippe Groeneveld.ISBN 90 288 4745 6/ CIP, uitgegeven door de Europese Bibliotheek in Zaltbommel.

    Mijns inziens is Wilhelmina zo interessant, omdat zij veel eigenschappen heeft, die de moderne mens anno 2012 niet bezit;
    Groeneveld beschrijft haar als persoon uit de 19e eeuw, met de karakteristieke romantische eigenschappen die daar bij horen. Zeer de moeite waard!

  3. Peter zegt: 23-11-12 om 22:44

    Juliana was helemaal geen dochter van Wilhelmina. Haar man Prins Hendrik had syfillis opgelopen bij de hoeren en had Wilhelmina besmet. Wilhelmina en Prins Hendrik waren beide onvruchtbaar.

    Het huidige “koningshuis” heeft geen bestaansrecht!

  4. Bommel zegt: 24-11-12 om 15:30

    Een zelden genoemd aspect van haar regeerperiode zijn de geruchten dat zij tijdens de eerste wereldoorlog achter de schermen betrokken was bij een geplande pro-Duitse staatsgreep door hoge legerofficieren.

  5. J.G. van Dijk zegt: 25-11-12 om 19:16

    Deze sobere herdenking is ongepast, ja, zelfs schandalig. Wilhelmina heeft enorm veel voor ons land betekend. Uiteraard kunnen “jongeren” met hun obsessie voor “politiek correct” dit niet waarderen en/of begrijpen.
    Kritiek mag, we leven in een vrij land, maar met slap gezeur de nagedachtenis van iemand besmeuren is niet netjes.
    Laat die “zeurpieten” eens stoppen met gebeurtenissen uit het verleden te bekijken door “de bril van vandaag”. Daar zou men veel van kunnen leren, ook voor de toekomst.

  6. André zegt: 25-11-12 om 21:28

    Voor de meeste mensen, en dan nog vooral de ouderen, zou een half uurtje aandacht in Andere Tijden voor de vijftigste sterfdag van Wilhelmina volstaan, heb ik de indruk. Een dergelijk programma bewijst dat er wel degelijk behoefte is aan geschiedenis, maar het moet niet teveel tijd en aandacht vergen.

    Vanzelfsprekend is het historisch besef niet echt, in Nederland. Dat het huidige, razendsnelle digitale tijdperk ons helemaal in beslag neemt, zal daar ook toe bijdragen.

  7. Mooi artikel! Wat mij stoort in reacties als bovenstaande is, dat de discussie onder vakgenoten, dames en heren historici, in de publieke ruimte het volkomen terechte beeld van een groot vorstin dreigt te overwoekeren. Wie Wilhelmina niet maar meer als wetenschappelijke buitenstaander benadert, maar haar werkelijk ontmoet, raakt onder de indruk van haar roepingsbesef, haar kennis, haar bewust staan in de lijn der historie, haar daadkracht en dapperheid, haar volledige identificatie met ons volk, haar zelfopoffering voor ons volk vanaf haar jonge jaren. Inderdaad, een “Moeder des vaderlands”. Een dankbare natie is wat zij – nog steeds – verdient. Zij is een voorbeeld, dat nog steeds kan ontroeren en inspireren. Haar voorbeeld kan het beste in ons volk naar boven halen.

  8. Voor ons die opgroeiden in het voormalig Nederlands Indië was koningin Wilhelmina onze koninging. Ook noemde de Indonesiërs van voor de WWII de koninging, Ratu Wilhelmina.
    Wij kinderen en tieners zongen het Wilhelmus vol vuur. Jammer dat ze ons nooit heeft bezocht.

    Onze ouders voldeden 199% aan de oproep van prins Bernhard door 1 tot meerdere maanden salaris te storten in het Spitfire fonds opgericht door Prins Bernhard.

  9. john huizer zegt: 20-04-13 om 03:23

    Ach die knul kan er ook niks aan doen dat hij geboren prins is,ik zou niet met hem willen ruilen,ook niet voor 1 dag

Geef een reactie