De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Beatrix brengt hoge en lage kunst bij elkaar

Bij gelegenheid van haar 75ste verjaardag op 31 januari 2013 brengt koningin Beatrix de ‘hoge en lage kunst’ met elkaar in contact. Ze is daarvan overigens niet de initiatiefneemster, maar het onderwerp of, zo u wilt, het lijdend voorwerp.

De NOS  (‘van iedereen voor iedereen’) gaat samen met het Nationaal Museum Paleis Het Loo een tentoonstelling samenstellen van de vele manieren waarop Beatrix in de afgelopen decennia door gerenommeerde kunstenaars én door amateurkunstenaars of beoefenaren van kunstzinnige huisvlijt in beeld is gebracht.

Elke Beatrix-afbeelding van elke Nederlander kan langs deze weg zomaar een museumstuk worden. De ontmoeting tussen ‘vorstelijke’ kunst, kitsch en camp zal een verkenning zijn van de (soms) smalle grenzen tussen deze categorieën van artistieke bedrijvigheid.

Dit bijeenbrengen van hoge en lage cultuur sluit naadloos aan bij het de laatste jaren sterk toegenomen grensverkeer tussen wat algemeen wordt aangeduid als elitecultuur en massacultuur. Dat de jarige koningin Beatrix daartoe – ongewild – de aanleiding vormt, sluit wonderwel aan bij haar vrijetijdsbesteding als beeldhouwster en bij haar functie als koningin van alle Nederlanders, die sociale cohesie moet bevorderen of (minimaal) symboliseren.

Of ze haar ‘nationale’ verjaardagscadeau, dat volksvlijt en kunstzinnigheid combineert, zal waarderen, moeten we afwachten. Dat blijft een verrassing.

Staatsieportretten

Geheel overeenkomstig de strikt protocollaire, decorumrijke  en wat elitaire manier waarop Beatrix bij haar troonsbestijging in 1980 haar ambt invulde, liet zij zich als regerend vorstin bij voorkeur in beeld brengen door kunstenaars van naam en faam.  Ze heeft zelf nauwgezet bewaakt en gecontroleerd hoe ze in haar functie als vorstin werd afgebeeld.

Neem haar staatsieportretten. Volgens de definitie van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) is een staatsieportret ‘een schilderij, beeld, zeefdruk, tekening of foto dat het staatshoofd afbeeldt om zijn officiële waardigheid duidelijk te maken’. Hoewel niet verplicht, is het volgens de RVD ‘een goed gebruik’ dat in overheidsgebouwen zoals ministeries, rechtszalen, gemeentehuizen en provinciehuizen een staatsieportret van de koningin hangt.

Kenmerkend voor Beatrix is dat sinds haar aantreden ‘portretten alleen als staatsportretten beschouwd worden als ze voor dat doel gemaakt zijn in opdracht van de Rijksvoorlichtingsdienst’. De beeldend kunstenaars Marte Röling, Carla Rodenberg, Herman Gordijn, Nel van Lith en Jeroen Henneman en de fotografen Anton Corbijn, Vincent Mentzel en Max Koot Studio hebben bekende en alom verspreide staatsieportretten van de huidige koningin voor hun rekening genomen.

Al even ‘artistiek verantwoord’ zijn de afbeeldingen van de koningin op postzegels en munten. De bekendste en meest gebruikte series Beatrix-postzegels zijn ontworpen door computerkunstenaar Peter Struycken. De strak gestileerde beeltenissen van Beatrix op eerst de gulden en later de euro zijn een ontwerp van Bruno Ninaber van Eyben.

Aan de vooravond van Beatrix’ 75ste verjaardag zendt de NOS een documentaire uit waarin zulke toonaangevende kunstenaars die de vorstin hebben ‘verbeeld’, aan het woord komen. Onder hen ook acteurs die Beatrix vertolkten.

Volkskunst

Bron van inspiratie is de Nederlandse koningin sinds jaar en dag met name voor grote groepen beoefenaars van huisvlijt/volkskunst. Even buiten beschouwing laten we de talloze commerciële afbeeldingen van het staatshoofd op herdenkingsmemorabilia zoals tegels, glazen, vingerhoeden, mokken, sleutelhangers, ballonnen, spandoeken, t-shirts en ga zo maar door.

Onder de titel ‘Beeld van Beatrix’ gaan museum Het Loo en NOS nu eens op zoek naar de koninklijke pareltjes van de volkskunst. Iedereen kan met zijn Beatrix-afbeelding terecht op nos.nl. De mooiste inzendingen krijgen een plaatsje op de speciale tentoonstelling van Het Loo. Ze worden uitgekozen door een jury bestaande uit Marieke Spliethoff, conservator museum Het Loo, Sacha de Boer, fotograaf en NOS-presentator, en ontwerper en kunstverzamelaar Jan des Bouvrie.

Dat wordt nog een hele klus. Het is lastig opereren op het scheidsvlak van kunst en kitsch. Dat is bezaaid met voetangels en klemmen. Er zijn geen ijzeren definities van kunst en kitsch. Superkitsch kan door zijn sublieme lelijkheid en ondanks zijn gebrekkige stilering of geringe abstractie toch ineens ontroeren en dan pardoes tot kunst gebombardeerd worden. Uiteindelijk is camp, waarbij gebruik gemaakt wordt van elementen uit de kitsch en de massacultuur, een al min of meer geaccepteerde kunstvorm.

De inzenders van volkskunstige Beatrixportretten zullen naar verwachting veelal penseel, pen en fototoestel gehanteerd hebben, maar ook producten ontsproten aan breinaald en figuurzaag, om maar iets te noemen, zijn welkom. Van de gang van zaken rond de tentoonstelling over de ‘verbeelding’ van Beatrix zal de NOS op televisie verslag doen.

Mengvorm

Volkskunst en vorstin Het imago van Beatrix is sterk verbonden geraakt met ‘hoge kunst en cultuur’. Het ligt dan ook niet meteen voor de hand dat we  – met toestemming van de RVD – snel een gefiguurzaagd of geborduurd staatsieportret van de vorstin kunnen verwelkomen. Toch zou het volkskunstige ‘verjaardagscadeau’ voor Beatrix nieuwe artistieke vondsten kunnen opleveren en verfrissende ideeën kunnen aandragen over de (gewenste) relatie tussen volkskunst en staatshoofd.

Uiteindelijk zou je de monarchie zélf, een combinatie van sprookje en werkelijkheid, zelfs een op camp lijkende mengvorm van kunst en kitsch kunnen noemen. Met verschuldigde eerbied uiteraard.

 

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


7 reacties op “Beatrix brengt hoge en lage kunst bij elkaar”

  1. Han Heyman zegt: 06-12-12 om 15:58

    Hoge en lage kunst.

    Doet mij denken aan een schandelijke vertoning waarbij op tv een werk van een kunstenaar vergeleken werd met het werk van een kind. De kunstenaar wist in bijzijn van het kind bij voorbaat al op te merken dat het werk van dat kind “maar” een krabbel was.
    Nee, zijn werk als iemand die de kunstacademie gedaan had, dat was het! Dat moest dan kunst zijn.
    Dat andere was slechts gekrabbel in de marge, weliswaar goed bedoeld werk maar toch….
    Ten eerste ga je een kind niet te lijf door zo te oordelen. Dat op zich is al een doodzonde. Hoe simpel is het om de ontluikende kunstenaar plat te meppen met gegevens als kunstacademie e.d.. Zelfs zo’n daad op zich is al geen kunst, maar wel misplaatst.

    Dan de term “hoge en lage kunst”. Dat alleen al is Ïvoren Toren-gedrag”. Net alsof iemand die de kunstacademie gevolgd heeft alleen maar iets kan maken wat het kwaliteitskaartje “kunst” mag hebben.
    Zo was er een keer in het oosten van het land een discussie gaande over het houden van een kunstmarkt. Daarbij wilden gevestigde kunstenaars niet op dezelfde plek ten toon gesteld worden als de mensen die geen academie hadden gevolgd. Reden: “Het zou het niveau omlaag halen van de kunst, gemaakt door de dames en heren kunstenaars”.Waarvoor ben je nou bang als kunstenaar? Je bent toch zo geweldig met dat diploma op zak?! Dan zou het toch niet kunnen dat iemand werk heeft vervaardigd van echte kwaliteit wat zich zou kunnen meten met het werk wat “in ijle hoogten”, onbereikbaar voor de gewone man/vrouw, gemaakt is?
    Ik wil in geen geval neerbuigend praten over een kunstacademie, maar leven en laten leven. Dat mensen die kunst maken en niet deze academie gevolgd hebben maar al te vaak aan de dijk gezet worden , omdat het geen kunst zou zijn, gaat mij te ver.
    Maar al te vaak kom je werk tegen dat als kunst neergezet wordt, maar waar je als toeschouwer nog wel eens vraagtekens kunt zetten over het kunstgehalte. Vaak moet ook een “pakkend” verhaal de lading dekken a la “hoe groter het beest, hoe groter het feest”. Het doet mij denken aan een keer waar werk van apen keurig ingelijst in een galerie leidde tot een in hoge sferen besproken waardering totdat……….. bekend werd door wie het werkelijk gemaakt was. Waaruit blijkt dat vaak een werk waarbij men vraagtekens zou kunnen zetten over het kunst-gehalte, alras het gewenste vernislaagje krijgt door oeverloos geklets, waardoor het door de kunst-scene tot kunstwerk verheven wordt.

    Ik weet het; het blijft een glibberig pad over de in’s and out’s m.b.t. kunst. Maar om te spreken over hoge- en lage kunst riekt te veel naar neerbuigend gedrag. Uit de dagen dat er geen kunstacademie was stammen beroemde werken. Dan ook maar “lage-” kunst?

    Naar mijn mening mag werk, gemaakt door wie dan ook, niet gelijk afgedaan worden als tweederangs alleen vanwege het feit of de maker(ster) al dan niet de kunstacademie heeft gedaan en zich wel of niet kunstenaar mag noemen.
    In het leven is het eigenlijk heel simpel: men kan slechts dat oogsten wat men gezaaid heeft. De kunstwereld doet zichzelf te kort als men werk van buiten die groep zo bij voorbaat afwaardeert. Want waarom zou je als kunstenaar gerespecteerd worden als je geen respect of invoelingsvermogen kunt tonen voor het werk van hen die niet de academie hebben gevolgd?
    Terugkomend bij het kind aan het begin, rest mij nog op te merken dat het mooiste- en in stille bewondering bekijkend kunstwerk een kind is. Als dat kind dan ook nog een talent heeft (wat ieder kind heeft), waardoor het iets moois heeft geschapen , moet je wel een pedagochelaar zijn om een dergelijke pure uitdrukking van kunst in de grond te stampen door op te merken dat het maar (schamper) een krabbel is.
    Nee, dat is pas lage kunst.

  2. Dag,
    Hoe,wanneer en waar lever je in?

  3. Ronald Beens zegt: 07-12-12 om 19:39

    Wat het verder ook moge zijn, kunst zoals u het beschrijft is vooral een sociaal spel van toestaan en afkeuren. Wat ook weer blijkt uit deze wedstrijd.
    Praten of schrijven over kunst is dan ook weinig behulpzaam als het gaat om een beter begrip van de kern ervan: de drang tot herscheppen van de werkelijkheid die ieder bezit.
    Als je eenmaal op jonge leeftijd gefascineerd raakt door deze met het zelfbewustzijn samenhangende creativiteitsdrang, hoef je je nooit meer te vervelen.
    Je ontmoet dan echter helaas vanzelf alle “valkuilen” die u opsomt zoals
    camp, kitsch, huisvlijt, wat als amateurisme te boek staat enz.
    Want ook pro’s maken regelmatig rommel.
    Op uw website heb ik laatst nog een aardig voorbeeld hiervan ontdekt:
    het miniatuurgitaartje van Picasso.

  4. W.B. Boehlé zegt: 15-12-12 om 09:56

    Graag wil ik deelnemen maar de site met de voorwaarden hiertoe is met geen mogelijkheid te openen. Wordt regelmatig geblokkeerd.
    Ik weet niet of u hirevan op de hoogte bent maar plaats a.u.b. een site welke is te openen.
    Dit euvel vindt niet alleen bij mij plaats, ook bij door mij gecontroleerde andere computers is opening onmogelijk. Graag een oplossing voor dit euvel./Met vr. gr. W.B. Boehlé

  5. Mieke Albada zegt: 12-02-13 om 18:19

    Prachtige tentoonstelling. Helaas zo benepen opgehangen.

  6. payday loans…

    I will not speak about your competence, the write-up merely disgusting…

  7. Wij reizen vrijwillig rond, met 50 kunstenaars,als kunstcollectief oranje, door heel Nederland, met een tentoonstelling bestaande uit een collectie van 50 stuks staatsie portretten van Koning Willem Alexander en Koningin Maxima, gemaakt door traditionele kunstenaars in diverse disciplines!!Stuur een mail om de collectie van 50 staatsie portretten te bekijken.https://www.facebook.com/AtelierrouteBernheze/photos_albums

Geef een reactie