De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Grootmoeder des vaderlands

Wij hebben de kennelijk onbedwingbare neiging om een koningin in de nadagen van haar vorstelijke loopbaan de eretitel ‘moeder des vaderlands’ te geven. Het meest gebruikt en misschien ook wel het meest van toepassing is deze benaming voor koningin Wilhelmina. Want zij symboliseerde in de donkere oorlogsjaren standvastig en krijgshaftig het verzet tegen de Duitse bezetter en gaf daar zelfs (vanuit Londen weliswaar) leiding aan.

Haar dochter Juliana werd vanwege haar moederlijke bekommernis met gehandicapten en zieken en omdat ze zich zo ‘gewoon’, zo weinig vorstelijk en afstandelijk gedroeg ook vaak ‘moeder des vaderlands’ genoemd. Toch zou de benaming ‘mevrouw des vaderlands’ haar beter passen. Uiteindelijk wilde ze naar eigen zeggen vooral een ‘gewone mevrouw’ zijn.

Bij de statige koningin Beatrix heeft het even geduurd, maar de laatste jaren laat ze zich vaker van haar menselijke kant zien. Prompt leverde dat ook haar de titel ‘moeder des vaderlands’ op. Meerdere inzendingen van portretten voor het project ‘Beeld van Beatrix’, een initiatief van de NOS en het museum Paleis het Loo, dragen die titel dan ook.

Om aan alle verwarring een einde te maken zou het beter zijn Beatrix ‘grootmoeder des vaderlands’ te gaan noemen. Regerend grootmoeder Om te beginnen ís Beatrix natuurlijk grootmoeder. Ze heeft acht kleinkinderen (zeven meisjes en één jongen). Haar moeder Juliana echter was in deze (kwantitatieve) zin veel meer grootmoeder. Zij had veertien kleinkinderen (tien jongens en vier meisjes). Moeder des vaderlands Wilhelmina komt er in deze ‘grootmoederlijke competitie’ niet aan te pas. Die had maar vier kleinkinderen: de dochters van Juliana onder wie Beatrix.

Dan de vraag wie er het langst als grootmoeder op de troon zat/zit. Wilhelmina werd oma in 1938 (*Beatrix) en trad af in 1948, Juliana werd oma in 1967 (*Willem-Alexander) en trad af in 1980. Beatrix kreeg haar eerste kleinkind in 2002 (*Eloise, dochter van prins Constantijn), maar zit nog steeds op de troon. Om het record van langst regerende grootmoeder binnen te slepen moet ze dus nog een paar jaar doorgaan.

Het record dat koningin Beatrix wél al binnen heeft en dat haar sowieso kwalificeert voor de eretitel ‘grootmoeder des vaderlands’, is dat ze de oudst regerende vorst op de Nederlandse troon is. Dat is ze overigens al sinds vrijdag 4 november 2011 toen ze 73 jaar en 277 dagen oud werd en koning Willem III als langst regerende monarch van Nederland achter zich liet. Dit record krijgt deze week als Beatrix 75 jaar wordt extra glans. De top 3 van oudst regerende Nederlandse vorsten ziet er dan zo uit: Beatrix (75 jaar), Willem III (73 jaar) en Juliana (71 jaar).

Een heel ander verhaal is de regeringsduur. Op dat punt kan Beatrix met haar bijna 33 regeringsjaren niet tippen aan haar grootmoeder Wilhelmina (50 jaar) en haar overgrootvader Willem III (41 jaar). Maar als 75 jarige koningin met steeds minder door protocol overwoekerde betrokkenheid en menselijkheid zou de eretitel ‘grootmoeder des vaderlands’ haar niet misstaan. Ook al omdat de aanduiding grootmoeder tegenwoordig geen beelden meer oproept van heel oude mensen, maar van kwieke senioren die langer dan verplicht doorwerken. Dat geldt zeker ook voor Beatrix; net terug van twee staatsbezoeken.

Waardigheid en menselijkheid

Er zijn dus gegronde redenen om koningin Beatrix tot ‘grootmoeder des vaderlands’ te stempelen. Als regerend vorstin en als – sinds de dood van haar ouders en man – oudste lid van de familie is zij het onbetwistbare hoofd van de Oranjes: de vrouwelijke godfather zogezegd. Door haar perfectionisme en professionalisme heeft Beatrix de monarchie tamelijk onaangetast in stand weten te houden.

Dat is belangrijk voor haar familie, maar blijkens opiniepeilingen ook voor het overgrote deel van haar ‘onderdanen’. Door haar lange levenservaring en haar grootmoederlijke leeftijd zijn er gaandeweg (gelukkig) wat haarscheurtjes gekomen in Beatrix haar harnas van deftige afstandelijkheid en protocollaire ongenaakbaarheid.

In de speciale glossy ‘Onze Beatrix’ – een van de zeer vele uitgaven bij gelegenheid van de 75ste verjaardag van de koningin – bespreekt historica Reinildis van Ditzhuyzen onder de titel ‘koninklijke paradoxen’ de bij elke koning en koningin optredende ‘spanning tussen waardigheid en menselijkheid’. Het precaire evenwicht tussen vorstelijke vormelijkheid enerzijds en menselijke nabijheid anderzijds sloeg in de eerste jaren van de regeerperiode van Beatrix nogal uit het lood in de richting van de vormelijkheid.

Met het vorderen der jaren is dat gewenste evenwicht echter een stuk dichterbij gekomen. Beatrix doet als koningin een beetje denken aan een oma die dol is op haar kleinkinderen. Ze steekt die liefde/betrokkenheid niet onder stoelen of banken, maar neemt tegelijkertijd ook enige afstand en reserve in acht. Een grootmoeder is immers geen moeder.

Volgens Reinildis van Ditzhuyzen vervult Beatrix de tegenstrijdige rollen van staatshoofd en moeder van het volk inmiddels ‘perfect’ en de historica concludeert: “Niet voor niets hoort men steeds vaker dat zij de geschiedenis zou kunnen ingaan als Beatrix de Grote.” Maar omdat die eretitel wel érg vorstelijk en imperiaal klinkt in een koninkrijk waar iedereen ‘gewoon’ al ‘gek genoeg’ vindt, zou ‘Grootmoeder des Vaderlands’ een mooi en ‘volks’ compromis kunnen zijn. En van compromissen moeten we het uiteindelijk toch hebben in dit land.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Grootmoeder des vaderlands”

  1. Wanneer gaan we eens een programma uitzenden over de betrouwbare berichten dat Willem de tweede de laatste Nassau was. Waarschijnlijk krijgen jullie opdracht om dit niet te doen, nou ja je kunt altijd nog een kopje thee gaan drinken.

  2. Bert zegt: 28-01-13 om 14:11

    Wilhelmina… die wilde een dictatuur vestigen in nederland na afloop van de oorlog… Heeft ze zelf gezegd en is gedocumenteerd.
    Bernhard heeft meegewerkt aan “Operatie Paperclip”, waarmee nazi’s na de oorlog veilig naar Argentinie werden overgebracht.

  3. L. Weijers zegt: 28-01-13 om 20:21

    Mijn grote complimenten voor onze Koningin. De bijzondere glimlach van haar mocht ik life ervaren in Lech 2010.
    Nu ik alles volg zie ik toch een bijzonderheid dat de Koningin bij haar kroning een speciaal diadeem droeg en dat ook bij haar ” laatste” staatsbezoek ook droeg.
    Ik zie dat als een symbool van haar.

  4. Frits zegt: 28-01-13 om 22:05

    Beatrix treedt af! YES…weg met die overduidelijk linkse koningin die de rechststemmers het bloed onder de nagels vandaan haalde! Een koningin van niks…blij dat ze weg gaat! Veel te veel eer voor deze overduidelijke lieveling van linkse partijen en eurofielen en grachtengordeldieren. Mijn koningin totaal niet…WEG ERMEEE, ZO GAUW MOGELIJK!!! En daarna nooit meer over hebben…een totaal mislukte koningin.

  5. Miriam van der Meer zegt: 28-01-13 om 22:48

    Kan iemand vertellen WAAROM Koninginnedag (Koningsdag) verplaatst gaat worden naar 27 april?

  6. Dinand zegt: 28-01-13 om 22:52

    L.s,
    Majesteit Koningin Beatrix is een geweldige Vorstin geweest. Echt een geweldige vrouw. Maar haar Moeder was voor mij de Moeder.

  7. Ricardo zegt: 29-01-13 om 15:18

    In eerdere reacties liet ik blijken meer republikeins gezind te zijn. Mede door de onberispelijke, nagenoeg perfecte manier waarop koningin Beatrix haar taken vervult schoof ik op naar voorstander van een ceremonieel koningsschap. De opkomst van platte populisten van SP en PVV gaf een extra duwtje. Zelfs haar rol als moeder en grootmoeder des vaderlands kreeg soms kwetsbaar met zichtbaar gevoel gestalte en inhoud. 33 jaar schandaalvrij en dus extra respect afdwingend regeren lukte m.i. geen enkele Oranje voor haar. Ik durf de stelling wel aan dat juist deze koningin het koningshuis steviger op de kaart van heel Nederland zette dan welke voorganger ook.

  8. De Oranje vorst met pensioen,
    voor wie lof en een dikke zoen.
    De ander gaat weg met het wit,
    eindelijk weer veilig op rit.
    Hoe zullen de volgenden het doen?
    Wordt de juul een Willem van toen?
    Maxima vast richting de tien
    we zullen Het Weer gaan zien.
    Die kou hier is niks,
    geef mij liever Trix
    als (een) enige vorst-in Nederland!

  9. Martin Sinot zegt: 30-01-13 om 10:43

    Koningsdag wordt 27 april omdat dat de verjaardag van Willem-Alexander is.

    Eigenlijk had in 1980 Koninginnedag ook verplaatst moeten worden naar 31 januari, de verjaardag van Beatrix, maar zij besloot direct na haar aantreden Koninginnedag op 30 april te handhaven, om haar moeder te eren. Praktische bijkomstigheid was natuurlijk ook dat ze dan zelf een rustige verjaardag had, en voor ons dat de kans op mooi weer op 30 april vele malen groter is dan op 31 januari, dat midden in de winter ligt.

  10. Wanneer word er nu eens werk van gemaakt om dit sprookje naar de 21ste eeuw te tillen?
    Deze mensen leven nog altijd op de zuurverdiende centen van de belastingbetaler!
    Wanneer gaan ze uberhaupt eens zelf belasting betalen?
    Na Beatrix GEEN monarch meer op de “troon”.

Geef een reactie