De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Máxima wordt geen koningin

De kop boven dit stukje is goed én fout tegelijk en daarom op zijn minst verwarrend. Net als dat het geval was bij de (Duitse) krant die na de aankondiging van koningin Beatrix dat ze ging aftreden kopte: ‘Beatrix treedt af, Máxima koningin’. Prinses Máxima wordt in elk geval géén koningin. Ze krijgt ook de titel koningin niet.

We moeten/mogen haar van het kabinet wél koningin gaan nóémen. Meer niet. Sterker nog: Beatrix was , in grondwettelijke termen gesproken, niet eens koningin. Die was koning. De grondwet spreekt enkel over een koning en kent ook de titel koningin niet. Die is, zoals ‘majesteit’, alleen maar een aanspreektitel of ‘aanduiding’ uit beleefdheid, ontzag of galanterie. Meer niet.

Verwarrend

Het is, behalve voor kenners van het overigens nogal flexibele staatsrecht, allemaal behoorlijk verwarrend. Gewone mensen als wij groeien op met sprookjes waarin aan de zijde van een koning bijna vanzelfsprekend een koningin hoort, maar die is nooit de baas van het land. In diezelfde sprookjes – de monarchie heeft ook altijd nog iets van een sprookje – zijn er ook steeds prinsen op het witte paard. Nooit prinsessen op het witte paard.

De verwarring is in zekere zin begonnen met het toestaan dat via de erfopvolging ook vrouwen koning (m/v) konden worden. Nog niet eens zo heel lang geleden was daarvan geen sprake. Alleen mannen konden koning worden. En hun vrouwen werden/heetten koningin, maar waren dus per definitie nooit koning (v). Glashelder allemaal. Verwarring uitgesloten.

Maar de tijden veranderden en de monarchie moest méé veranderen, al is dat juist voor zo’n bij uitstek traditioneel en ‘ouderwets’ instituut nog niet zo simpel.

Kort door de bocht

Met een verfrissende daadkracht kondigde het kabinet-Rutte II – de woorden van Beatrix dat ze zou aftreden waren amper koud – aan dat Máxima als de vrouw van koning Willem-Alexander zich vanaf 30 april 2013 koningin mag laten noemen. Uiteindelijk mochten de echtgenotes van de koningen Willem I, II en III dat ook. Politici van links tot rechts verwelkomden dat besluit. Ze hadden er, zich bewust van de grote populariteit van de prinses, in elk geval geen (openlijke) kritiek op.

Staatsrechtgeleerden echter hadden en hebben zo hun bedenkingen. In NRC-Handelsblad bond hoogleraar staatsrecht Wim Voermans onder verwijzing naar de pas in 2002 van kracht geworden ‘Wet lidmaatschap Koninklijk Huis’ de kat de bel aan met de woorden: “Een beslissing over de aanspreektitel van Máxima kan pas genomen worden na rijp beraad in het parlement.” Hij vond dat premier Rutte ‘voor zijn beurt gesproken’ had.

Minder principieel, maar even afwijzend was bestuurskundige Twan Tak in dezelfde krant: “De verwarring die de Koninginnetitel-nieuwe stijl veroorzaakt kan onze internationale relaties negatief beïnvloeden.”

Onduidelijke wetgeving

Hoe dan ook is de wetgeving op dit punt niet helemaal duidelijk, laat staan sluitend. Premier Rutte heeft beloofd dat hij het in een brief aan het parlement allemaal nog eens netjes zal uitleggen. De conclusie van die uitleg staat wat hem betreft overigens vast: de aanspreektitel koningin voor Máxima ‘is van de koningstitel afgeleid en behoeft geen aparte wettelijke basis’.

De wetsfeiten: de grondwet rept slechts van het ambt koning dat via de erfopvolging ook aan een vrouw kan toevallen en laat titels en aanspreekvormen aan de gewone wetgever over. Die regelde, zoals gezegd, een en ander in 2002 via de ‘Wet lidmaatschap Koninklijk Huis’. Daarin niets over aanspreekvormen, maar wel over titels, zij het weer niet over de titel koningin. Die bestaat dus niet. Artikel 8, lid 2 bepaalt dat de echtgenoot of echtgenote van de Koning en de vermoedelijke opvolger van de Koning bij Koninklijk Besluit (KB) de titel ‘Prins (Prinses) der Nederlanden’ kan worden verleend.

Máxima kreeg die titel toen ze trouwde met Willem-Alexander en behoudt die na de inhuldiging van de nieuwe koning. Volgens de wet blijft ze dus prinses, maar diezelfde wet verbiedt niemand haar koningin te noemen. Als het kabinet zoiets als algemene aanbeveling aan het volk aanreikt, is het overigens niet zo gek om daar het parlement bij te betrekken natuurlijk.

Gelijkheid man en vrouw

Vanuit het oogpunt van de gelijkheid tussen man en vrouw gezien wringt er toch iets. Waarom ‘kregen’ de mannen Hendrik, Bernhard en Claus als echtgenoten van de vrouwelijke koningen Wilhelmina, Juliana en Beatrix niet de aanspreekvorm koning en gaan we de vrouw Máxima als echtgenote van koning Willem-Alexander wel koningin noemen? Anders gezegd: waarom heet de vrouw van een koning koningin en de man van een koning (v) prins? Positieve discriminatie van de koninklijke vrouw of negatieve discriminatie van de koninklijke man? Hoe dan ook discriminatie. Zou je zeggen.

Voorlopig zullen weinigen zich er het hoofd over breken. De vraag komt waarschijnlijk pas over ruim dertig jaar weer terug als een (getrouwde) Catharina-Amalia de troon bestijgt. De kwestie kan natuurlijk voorgelegd worden aan het College voor de Rechten van de Mens , de rechtsopvolger van de Commissie Gelijke Behandeling, die tegen discriminatie kan optreden. Vraag daarbij is evenwel wie als benadeelde of betrokkene die stap zou moeten of kunnen zetten.

De vraag stellen is hem beantwoorden. Dus: vrij baan voor koningin Máxima en op naar koning Catharina-Amalia. Koning Amalia dus, want uiteindelijk noemen we de vrouwelijke voorzitter van de Tweede Kamer ook geen voorzitster en de topvrouw van een ministerie geen secretaresse-generaal, maar secretaris-generaal.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


31 reacties op “Máxima wordt geen koningin”

  1. Waar zou zij koningin over worden?? We hebben immers geen cultuur volgens dit blondje.

  2. Christiaan Roorda zegt: 25-02-13 om 12:25

    Koningin Beatrix is wel degelijk koningin. Weliswaar kent de Grondwet alleen de aanduiding “koning” voor ons staatshoofd, maar er is altijd nog de “Wet van 22 juni 1891, betreffende de wettelijk vastgestelde formulieren, ambtstitels en officieele benamingen in verband met het overgaan van de Kroon op eene Koningin”. Artikel 1 van die wet bepaalt:
    “Zoolang eene Koningin de Kroon draagt, wordt bij het gebruik van alle wettelijk vastgestelde formulieren, ambtstitels en officieele benamingen, waarin het woord “Koning” voorkomt, in plaats daarvan het woord “Koningin” gebezigd, met inachtneming van de daardoor noodzakelijk wordende taalkundige veranderingen.”

  3. Novak zegt: 25-02-13 om 13:06

    Ik ben trots op ons allochtoon koningshuis en vooral de allochtone toekomstige koningin Maxima. Dat is het ware tolerante karakter van Nederland en niet de polarisatie zoals een politieke partij grievelijk de afgelopen jaren tegen allochtonen heeft gepropageerd.

  4. bas zegt: 25-02-13 om 13:54

    Koningin? Voor mij is het gewoon mevrouw van Oranje, mocht ik haar ooit tegenkomen.

    En kan ze daar niet tegen? Dan is dat haar probleem.

    WA is overigens voor mij meneer van Oranje.

  5. Sam Koeman zegt: 25-02-13 om 14:45

    Hendrik, Bernhard en Claus kregen de titel ‘prins’ omdat de titel ‘koning’ voorbehouden is aan de opvolgers van Willem I. Artikel 24 van de grondwet zegt: “Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau.” Hendrik, Bernhard en Claus zijn geen afstammelingen van Willem I. Mijns insziens is sinds Wilhelmina niemand dat meer, maar dat is een ander verhaal. De kroon moet in elk geval gedragen worden door het huis van Oranje en niet door aangetrouwde leden. Anders gaat men feitelijk over op een andere dynastie. Oranje hoort bij Nederland en niet Von Lippe-Bisterfeld, Von Amsberg of andere families. Althans, zo is de redenering van de grondwet.
    Wat de titel van koningin betreft, die is inderdaad inhoudsloos. Iedereen mag met koningin worden aangesproken. Het getuigt echter wel van arrogantie om koningin genoemd te worden terwijl je een lagere titel -die van prinses- hebt. Stel je voor dat Willem-Alexander er op zou staan om met keizer te worden aangesproken. Of dat Rutte eist dat mensen hem met president aanspreken. Dat zouden we heel gek vinden, nietwaar?

  6. theys zegt: 25-02-13 om 17:23

    Een koningin is de vrouw van de koning .Wie het staatshoofd is beslist de staat. Althans, zo is het in Belgie. De koninginnen Fabiola en Paola waren nooit staatshoofd.

  7. jos peeters zegt: 25-02-13 om 20:01

    Er zijn twee redenen om prinses Maxima na de troonswisseling geen koningin te noemen:
    1. het is discriminatie t.o.v prins Bernard en prins Claus
    2. Omdat Maxima veel populairder is dan Willem Alexander zal de titel koningin voor Maxima het Willem Alexander nog moeilijker maken om uit de schaduw van zijn vrouw te treden.

  8. Ingeborg zegt: 25-02-13 om 20:29

    Mijn reactie is enkel deze..noch Prins Willem-Alexander, noch Máxima zijn naar mijn weten ooit op DNA getest. Dát had de heer Rutte moeten genereren, alvorens de troonopvolgers bekend te maken.
    Daar hebben wij Nederlanders inmiddels wel recht op, bij modern koningschap, officieel in het buitenland, en volkomen buiten de macht voor wie dan ook om de uitslag te manipuleren..

  9. ton zegt: 26-02-13 om 11:45

    Totaal oninteressante discussie, het gaat erom wat Maxima betekend in onze samenleving. Het politieke circus m.b.t. titel is flauwe kul, er zijn belangrijker zaken te doen.

  10. Frank zegt: 26-02-13 om 13:40

    Iedereen moet is niet zo kletsen zoals bijv: meneer en mevrouw van oranje.Zijn jullie soms zo jaloers dat jullie niet zo,n status hebben.
    Het is voor Nederland gewoon Koning Willem Alexander de vierde en Koningin Maxima hoe dat je het ook went of keert.

  11. willem over zegt: 26-02-13 om 14:00

    Volgens het schaakspel is de koning de hoogste, dus we kunnen traks net als in Belgie twee koninginnen hebben.We krijgen volgende maand ook twee Pauzen. De EM paus en de paus.
    Voor degene die Yoep van t Hek als president willen het volgende volkslied: Hup Yoepie Hup Laat de leeuw niet in zn hempie staan…

  12. Joshua zegt: 26-02-13 om 14:14

    Te gek voor woorden allemaal. Een folklore die niet meer van deze tijd is.

  13. Martijn zegt: 26-02-13 om 16:57

    Ik ga ze persoonlijk Koning en Koningin noemen en het kan me niet schelen wie daar een andere mening over heeft.

    Je zou door het anders te doen ook nog eens het koninklijk paar in verlegenheid brengen tijdens het bezoek aan een buitenlands koningshuis omdat het protocol zegt dat een koningspaar voor gaat op een prins of een prinses maar als Maxima dan geen koningin genoemd mag worden moet ze na alle koningen en koninginnen apart van Willem Alexander naar binnen…..dus gewoon Koningin Maxima!

  14. Panta Rhei zegt: 26-02-13 om 18:47

    Laten we voor nu en altijd eens helder zijn: koningschap is middeleeuws en niet meer van deze tijd. Erfopvolging heeft niets met wijsheid te maken Geheel met Joshua eens.
    Koningshuis weg en een minister van handel, dan zijn we veel goedkoper uit. De Oranjes bulken van het geld dus hebben niets van het Nederlandse volk nodig ( zijn het DNA gezien trouwens wel Oranjes??). Laat iedereen eens goed nadenken en zich in gaan zetten voor een Republikeins Nederland. Hoe meer inzet, des te eerder zijn we weer een Republiek als vanouds trouwens!

  15. Anneke Uittenhout zegt: 26-02-13 om 21:20

    Ik moest vreselijk lachen over de reactie van Sam Koeman: dat WA zich, als hij dat zou willen, keizer zou laten noemen. Ik weet niet of dat een beschermde titel is? Maar los daarvan een paar opmerkingen: de uitspraak van Maxima dat zij er trots op is haar schoonmoeder te mogen opvolgen is vreemd; maar dat is het gevolg van haar aanspreektitel, blijkbaar was het voor haar ook nog niet helemaal duidelijk! En misschien kan een historicus mij uitleggen hoe het zat met WillemI, hoe kwamen wij weer aan een koning na een lange periode republiek te zijn geweest?

  16. Vincent zegt: 27-02-13 om 10:05

    Wat een onzin wel of niet Koningin. Voor het volk is ze het gewoon, wat maakt het formeel dan nog uit. Ik ga weer verder met nuttiger zaken.

  17. John zegt: 27-02-13 om 10:39

    Over welk volk zou zij koningin moeten worden. De Nederlander bestaat niet, Zijn haar eigen woorden.

  18. maurice zegt: 27-02-13 om 13:58

    ik begrijp best dat men haar de eer zou willen gunnen om met koningin aangesproken te kunnen woren maar strikt genomen is de titel koning / koningin alleen aan het staatshoofd toebedeeld beatrix heeft zelf duidelijk gemaakt dat er slechts plek is voor een K in het land door te kiezen voor de titel prinses en niet koningin moeder wat ook mogelijk zou kunnen zijn zou er iets gebeuren met willem alexander zal maxima niet de titel koningin mogen dragen koningin-regentes zou wel kunnen net zoals emma gedurende de periode tussen het overlijden van willem 3 en de 18e verjaardag van wilhelmina.

  19. Napoleon benoemde zijn broer koning van Nederland terwijl het altijd een republiek was en nooit een koninkrijk.

    Willem ,die zoals gewoonlijk voor Oranjes gevlucht was naar Engeland, heeft de zich de leegstaande troon toegeeigend en benoemde zich
    Koning Willem 1 !

    Nu kijk eens aan Koning Willem Alexander ,zonder veel gezag ,mag wuiven en lachen , Hiep Hiep Hoera !

  20. Willem zegt: 28-02-13 om 16:17

    Na de val van Napoleon werd Willem 1 in 1813 gevraagd door het 3 manschap van hogendorp, van der duyn van maasdam en van limburg stirum om souverein vorst (regerend onder de constitutie, de grondwet) te worden van de nederlanden. Na de slag bij Waterloo in 1815 werd Willem 1 uiteindelijk koning van het verenigd koninkrijk der nederlanden waar toen ook Belgie en Luxemburg deel van uitmaakten. Het is dus niet zo dat Willem een troon kwam opeisen. Wel is het zo dat zijn vader Willem V als stadhouder al heel veel macht had en daarin niet veel onderdeed voor een vorst. Maar goed, dat is weer een heel andere discussie.
    Ikzelf vind als historicus de monarchie wel een verouderd mechanisme, maar in Nederland bewijst het toch nog steeds haar nut door de verbindende kracht die ervan uitgaat. Laten we hopen dat WA net zo’n charisma heeft als de koninginnen en een positief koningschap neerzet. Veranderingen in de rol en invulling van de koning zullen ongetwijfeld doorgaan en wellicht stap voor stap een nieuwe monarchie neerzetten. Maar dat blijft toekomstmuziek, gissen en voorspellen en daaraan kan een historicus zich maar beter niet teveel wagen.

  21. Annemieke zegt: 28-02-13 om 18:48

    Het is eigenlijk een belediging voor de huidige koningin Beatrix, die wel staatshoofd is.
    Laat de echtgenoot, man of vrouw van het staatshoofd altijd prins of prinses zijn, duidelijker en eerlijker!

  22. Wat een poppekas, gewoon alles afschaffen kosten handen vol geld die mensen.

  23. Krijn van Drie zegt: 01-03-13 om 14:15

    Niet meer van deze tijd? Ik kots van deze tijd! Weet je wat wel van deze tijd is : Afgunst, Haat. Zo positief is deze tijd ook niet, dus hou daar aub mee op. Vrede is zeker ook niet meer van deze tijd?

  24. Wij mogen dan al 45 jaar in Canada wonen, het Nederlandse
    Koningshuis is altijd nog nummer 1 voor ons. De traditie moet
    blijven bestaan. De Koninklijke familie werk hard voor de commercie
    en tourisme waar Nederland de beneficiary is, waarom zouden ze
    daar dan niet voor betaald mogen worden?? Laten we nu niet “alles”
    wat vroeger bepaald werd en gebeurde, afkammen. De gewone Man
    krijgt toch niet meer geld in z’n zak al zou de Koninklijke familie niet
    meer in staat gehouden worden. Laat nou IETS moois blijven bestaan
    en niet alles af willen breken, waar vroeger plezier uit geschept werd.
    Je realiseert je pas veel jaren later, wat je achtergelaten hebt en dan
    is het te laat om spijt te hebben. Moge Willem Alexander, Maxima en
    hun dochters gezondheid, genegenheid en liefde blijven genieten.
    Oranje is een mooie kleur!!!

  25. w.ijpelaar zegt: 02-03-13 om 13:00

    waar nederlanders zich druk over maken

  26. erik geurtsen zegt: 02-03-13 om 15:42

    Even voor alle duidelijkheid:
    1. Willem-Alexander wordt ingehuldigd.Niet Maxima
    2. Hij legt de eed op de Grondwet af.Niet Maxima
    3. De leden van de Staten-Generaal zweren hun eed tegenover Willem -Alexander en hij neemt die in ontvangst. Niet Maxima
    4. Na de eed roepen de koningen der wapenen: De Koning is ingehuldigd.Bij Beatrix was dat : de Koningin is etc.
    5. Dus Maxima is wat de Engelsen noemen een Queen Consort en geen Queen Regnant.De Queen Consort zit daarom ook tijdens de kroning enkele tredes lager dan haar gemaal en ontvangt kleinere regalia.En niet alle regalia(de koninkrijksappel e.d.)
    5. Alle Nederlandse regerende vorsten hadden een Koningin als gemalin.
    Zoals overigens overal in Europa het gebruik is/was.
    Mooi traditie, gewoon mee doorgaan en verder geen onzin op los laten of wat dies meer zij.

  27. Kees zegt: 02-03-13 om 16:48

    Sedert de Republiek der Zeven Provinciën is er in onze staatshuishouding nogal slordig omgegaan met de functie van het staatshoofd. Tussen alle Oranjes, of moet men eerder spreken van de Nassau familie, hadden we eerst nog een konijn van Napoleon. Daarna was Willem I ons te slim af en zo zitten we nog steeds met die Royals. Tijd voor een laatste democratische omslag. Leve de heer en mevrouw van Amsberg! Maar ook niet meer dan dat.

  28. tom zegt: 03-03-13 om 19:35

    Ik vindt het allemaal heel erg raar om te begrijpen. Ik vindt aks ik dit lees er niet duidelijker op wordt.

  29. Joachim zegt: 03-03-13 om 20:56

    Altijd deze bewering NL zou er met een president (“minister van handel” ? wat moet DAT nou?) goedkoper aan toe zijn is volgens mij pure nonsens; ook en “president” zou een (bestuurs)college aan moeten houden, ook al is het maar om diens termijnen te coordineeren, zou moeten worden beschermd enz.. Let wel: alleen via de verschillende koningshuizen worden voor andere mensen in andere europeese landen deze (immers meestal “kleine” landen qua bevolking) interessant; deze “folklore” heeft iets bijzonders, ja noemt U het ouderwets, maar een gewoene president kan verschrikkelijk saaie zijn!

  30. Zal de dag prijzen als we een Republiek worden.

  31. M. Gambino zegt: 15-02-14 om 13:10

    Heer v. Stapelberg. Ik ben total mee eens!

Geef een reactie