De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Troonswisseling én pauswisseling

In vroeger dagen – toen we de zilveren gulden nog hadden en we de boven ons gestelden nog vreesden – zou het nagenoeg samenvallen van een troonswisseling én een pauswisseling het katholieke deel van ons land beslist in een loyaliteitsconflict gebracht hebben. Katholieken achtten een buitenlandse paus veel hoger dan een vaderlandse koning. De gemiddelde katholiek liet zich ook meer gelegen liggen aan Rome dan aan Den Haag.  Een geestelijk leider telt voor gelovigen nu eenmaal zwaar.

Bovendien hebben de katholieken heel lang en heel goed onthouden dat de Oranjes ten tijde van de reformatie en de tachtigjarige oorlog aan de kant van de protestanten stonden. ‘God, Nederland en Oranje’ was de leus bij ons en met die God werd naar de hervormde kerk verwezen. Bijna vanzelfsprekend waren de Nederlandse koningen (m/v) protestant.

Toen prinses Irene in 1964 katholiek werd, stak er een politieke storm op en vielen er zelfs antipapistische geluiden te bespeuren. Bij de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980 heeft de  toenmalige (katholieke) CDA-premier Dries van Agt naar eigen zeggen nog gewaarschuwd tegen een al te protestantse invulling van de inhuldigingsplechtigheid in de Nieuwe Kerk. Als een geste richting de katholieken zou toen alsnog een optreden van de ‘Koninklijke (maar vooral toch katholieke) Zangvereniging Mastreechter Staar’ zijn toegevoegd.

Allemaal anders

Intussen is dat allemaal anders.  De toekomstige koning is weliswaar als vanouds ‘gewoon’ hervormd, maar Máxima is katholiek. Niemand die er zich over opwindt. De tijden van de spreuk ‘Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen’ liggen ver achter ons. Het geloof is de laatste decennia, ook als je de zich steeds duidelijker manifesterende islam meetelt, in het politieke en publieke domein fors teruggedrongen. Vooral voor katholieken geldt dat.

Het Tweede Vaticaans Concilie was voor grote delen van de Nederlandse kerkprovincie lang niet vernieuwend genoeg en sloeg diepe bressen in haar eenheid en orthodoxie. Pogingen van het Vaticaan de rebelse Nederlandse katholieken weer in het gareel te krijgen, mislukten grandioos. Resultaat: een uittocht van gelovigen en een uiterst kritische bejegening van de paus.

Vraag is nu of zoiets de Oranjemonarchie ook zou kunnen treffen? Als je op de kijkcijfers van televisie-uitzendingen over de troonswisseling afgaat, zou je denken dat daar in ieder geval voorlopig geen sprake van is. Daarmee is de kous niet af. Het pijlsnel uit de gratie raken van de paus bij de (katholieke) Nederlanders, die steeds geëmancipeerder, steeds mondiger en steeds minder autoriteitsgevoelig worden, zou de koning van Nederland  – bij de eerste de beste misstap  of incident – misschien wel eens net zo goed kunnen overkomen als het de paus van Rome indertijd overkwam.

Het heeft alles te maken met de vraag hoe diep de monarchale liefde en aanhankelijkheid bij ons eigenlijk (nog) zit. De lacherigheid, lauwheid en meewarigheid waarmee gereageerd is op de plannen van het Nationaal Comité Inhuldiging zou de Oranjes en hun aanhang in dit verband aan het denken moeten zetten.

Motto

Die plannen zijn de wereld in gestuurd onder het wel erg lange  en daardoor moeilijk te onthouden en te scanderen motto: ‘Mijn droom voor ons land, inspiratie voor onze koning’. Comitévoorzitter en gewezen minister van D66-huize Hans Wijers zei bij de presentatie: “Als Comité willen wij ervoor zorgen dat alle Nederlanders, van jong tot oud, dit historische moment samen vieren.” Hij noemde de troonswisseling verder een uitgelezen mogelijkheid ‘stil te staan bij de gezamenlijke toekomst van ons Koninkrijk der Nederlanden’.

De sleutelactiviteit die het comité voor ogen staat, behelst een oproep aan elke Nederlander om zijn toekomstdroom voor Nederland te beschrijven, te verbeelden of te verklanken en het resultaat daarvan in te zenden voor een ‘geschenkboek’ aan het nieuwe koningspaar. Dat boek is al betiteld als ‘nationaal plakboek’. Verder komt er, om nog maar wat te noemen, onder de naam ‘Koningsspelen’ een sportdag voor de basisscholen en wordt er een natiebreed uit te voeren ‘Koningslied’ gecomponeerd.

Het comité begroet met nadruk de vele lokale activiteiten. Het ‘zal uit de vele initiatieven en suggesties een selectie maken en die waarderen met een officiële erkenning’. Na de gebruikelijke relativerende, raillerende en cynische opmerkingen over dit programma in de pers werd het al snel oorverdovend stil. Zelfs als je de moeite neemt de doorgaans kritische en populistische delen van de social media te raadplegen, dan stuit je op nogal fletse en futloze reacties. Lauw loene alom.

Het wat plichtmatig positieve geluid van de degelijke oranjecomités en de al even plichtmatige toeschietelijkheid van de in hun ambtsketenen gevangen burgemeesters bevestigen dat beeld.

Geen geestdrift

De mensen willen het allemaal vanaf de eerste rij meemaken: thuis op de bank voor de tv dus. Maar echte geestdrift om voor de troonswisseling de handen uit de mouwen te steken en de straat op te gaan? Neen, niet echt. Dat wijst erop dat de monarchie, steevast aangeduid als een instrument en symbool van nationale eenheid en verbroedering, voor velen naar het zich laat aanzien toch vooral een bron van (volks)vermaak is geworden.

Sinds het koningschap van zijn (absolute) macht is ontdaan, is het vooral een ornament. Als zodanig heeft het, zo lang het duurt, wél zo’n grote impact dat het daar gezag en dus macht aan kan ontlenen. Maar voor een ornament ga je – feestend of strijdend – de straat niet op.  Daar hebben de Oranjes mee te rekenen. Hun positie lijkt minder ter zake geworden.

Dat geldt – wereldwijd gezien -  voor de paus veel minder. Die heeft in de ogen van zijn trouwe volgelingen nog altijd absolute macht; in ieder geval in theorie en in het Vaticaan. De koning van Nederland heeft per saldo hooguit nog gezag en invloed voor zolang en voor zover hij de  (broze) sympathie van het volk en de steun van de volksvertegenwoordiging vasthoudt. Het verschil kortom tussen dictatuur en democratie.

Daar mag op en rond 30 april op gedronken worden én, met (financiële en digitale) steun van het Nationaal Comité Inhuldiging, ook gedicht, gedanst en gezongen.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


8 reacties op “Troonswisseling én pauswisseling”

  1. Ik begrijp iets niet.
    Is de bedoeling van dit verhaaltje dat we niet moeten gaan vieren?
    Wordt met dit stukje gepoogd mensen te weerhouden om het te gaan vieren?
    Valt er niets te vieren?
    En wat de paus hier mee te maken heeft wordt al helemaal niet duidelijk. Geestelijke macht is anders dan wereldlijke macht.Dus appels met peren vergelijken.
    Dat de monarchie een bron van (volks)vermaak zou zijn geworden wordt gelogenstraft door het feit dat het parlement de afgelopen jaren zich zeer regelmatig heeft beziggehouden met de invloed van de Koning.
    Overigens impliceert die stelling dat het narren zouden zijn,want die zorgen voor vermaak.
    Het niveau van dit stukje is bedenkelijk.

  2. Ricardo zegt: 04-03-13 om 18:46

    In de Katholieke landsdelen werd nog tot de tweede wereldoorlog vaak vrij lauw met het protestante koningshuis omgegaan, inclusief koninginnedag. Daarvoor was men nog teveel gericht op verdere verwezenlijking van de eigen emancipatie. Was de sinds de 19e eeuw ‘militantere’ RK kerk nog te invloedrijk en waren de gewoonte om bestuurderen uit protestante kring in oost- en noord Nederland te ‘droppen’ inclusief geringere investeringen en sterke culturele gerichtheid op vooral Duitsland en Vlaanderen nog te goed zicht- en voelbaar. De Nijmeegse universiteit werd pas in de eerste decennia van de 20e eeuw gesticht en uitgebouwd, letterlijk met behulp van vele stuivers, dubbeltjes en kwartjes opgehaald in eigen (kerkelijke) kring. Pas de laatste oorlog en de (vermeende) rol daarin van koningin Wilhelmina plus de troonswisseling en de komst van de minder afstandelijke, moederlijke c.q. ‘volkse’ koningin Juliana in 1948 zorgden m.i. voor een meer algemeen gevierde koninginnedag. Ook dat werd doelbewust en in het hele land gestimuleerd.

    Dat uiteindelijk zoveel Katholieken bij Rome afhaakten kwam niet alleen door de enthousiaste vernieuwingsdrift sinds het concilie van 1963, pragmatische mensen als bisschop Beckers of de vrij radicale standpunten m.b.t. het celibaat van het LPO in 1970. Het schoot in de daarop volgende jaren via soms zelfs Marxitische analyses en een radicale bevrijdingstheologie weleens door, maar van de begin jaren tachtig doelbewust ingezette restauratiebeweging kun je exact hetzelfde zeggen. Die almaar aanhoudende polarisatie binnen de RK kerk gaf m.i. een extra duwtje aan de uittocht van nu ook meer gematigde kerkelijk betrokken Katholieken. Juist iemand als de net afgetreden Paus was daarvan een belangrijke conservatief restauratieve vertegenwoordiger. De ‘dweperige’ lof van sindsdien vooral nog zichtbare conservatieve Katholieken als Antoine Bodar voor iemand als Ratzinger spraken de afgelopen dagen voor zich. Het benoemen van conservatieve ‘mensenschuwe’ bisschoppen zoals ook de afgetreden Paus deden de rest. Zelfs meer gematigde nog betrokken Katholieken werden vaak achterbaks weggepest, het enige wat ook in het individualistische West Europa nu nog telt is ‘de heilige rest’, hoe klein in getal, benepen dogmatisch, sectarisch en elitair ook die weer is. Mede met dank aan forse financiele steun van rijke conservatieve families zoals de Brenninkmeijers (C&A).

    Die historische lijn kun je omgekeerd m.i. een beetje doortrekken naar de ontwikkelingen en huidige steun voor het koningshuis. Dat iemand van het ooit republikeinse D66 nu een saaie voorzitter is van een als vanouds duf Oranjecomitee bijvoorbeeld. Dat diverse presentatoren van de ooit republikeinse VARA zich nu uitsloven in lof en dankbaarheid voor koningin en koningshuis. Dat de voorheen meestal rechtse bevlogen oude Oranjeklanten geheel vervangen lijken te zijn door voormalig republikeinen. Terwijl het oude felle republikeinse gevoel nu geheel door ‘nieuw rechts’ overgenomen lijkt.

    Het Nederlandse draagvlak voor zowel koningshuis als Paus lijkt inderdaad vrij broos en zoals zoveel weer sterk afhankelijk van persoonlijke invulling, wat men doet en zegt en hoe men via de media overkomt. Sneller als ooit kunnen de emoties omslaan in enthousiasme of afkeer. Al naar gelang de eigen overtuiging of het eigen deelbelang. In ons moderne individualistische maar m.i. deels altijd nog of mede vanwege (im)migratie en Islam weer ouderwets verzuilde land lijken zowel een nieuwe Paus of nieuwe koning ook mij veel minder van algemeen belang als oude en nieuwe elites graag doen voorkomen. Zoals vroeger lijkt er vooral veel te zijn wat ons scheidt en helpen dit soort wereldlijke en geestelijke leiders evenzeer de verdeeldheid als de eenheid te bevorderen.

  3. doudart zegt: 04-03-13 om 19:40

    De koning kan gaan staan voor een nieuwe wereld orde, waar het aankomt op de mens zelf, die het evenwicht zal moeten vinden in zijn doen en laten tussen eigenbelang en het belang van de samenleving waarin ieders eigen belang is ingekadert. Verschillende leden van de Oranjes hebben daar al invulling aan gegeven ,laten zij op die weg door gaan.

  4. Marcel zegt: 05-03-13 om 19:53

    Het is maar goed dat we niet allemaal de ethiek van meneer Willem-Alexander volgen in ons leven.

    De man heeft nog nooit een dag in zijn leven echt gewerkt, betaalt geen belasting en gaat 20 weken per jaar op vakantie. En dat moet dan een ‘verbindend’ symbool zijn? Ik dacht het niet.

    Over de zogenaamde populariteit, dat valt zoals dit weblog stelt ook wel mee. Het is vooral zo dat het de overgrote meerderheid geen moer kan schelen of monarchie of republiek, en dat is wereldwijd zo.

    Er is geen enkele monarchie waar een grote meerderheid een republiek wil en er is geen enkele republiek waar om een monarchie geschreeuwd wordt.

    Maar wat totaal niet relevant is in welk niet-bestaand opperwezen hij al dan niet zou geloven. De ex-paus is wat dat betreft feitelijk nog zieliger te vinden, hebbe zijn hele leven in dienst gesteld van iets dat toch echt niet bestaat, conform de wetenschap (dwz bestaan moet bewezen worden).

    Maar ach, laat ze maar, zij liever dan ik.

  5. Beste Marcel,
    Ik vind u wat bot de hoek om komen over de Willem Alexander. Natuurlijk, u werkt hard voor uw geld en u ziet de ‘werkzaamheden’ van Willem Alexander niet als nuttig voor het land, dat kan. Maar bedenk wel dat de arme man zijn leven al is bepaald voordat hij ook maar werd geboren.
    Als u thuis komt van uw werk, dan bent u lekker thuis en kunt u doen wat u wilt. Een (aanstaand) koning werkt 24 uur per dag, alle dagen van het jaar. Hij zit als het ware gevangen… En wat heeft u dan liever? 20 weken op ‘vakantie’ om inderdaad de landen wel met elkaar te binden en altijd maar aardig te doen en lief te lachen. Of uw eigen leven?

  6. bas zegt: 06-03-13 om 20:59

    @ Tadjuna

    Als WA echt niet had gewild, had hij eenvoudig geen toestemming moeten vragen om te trouwen.

    Was hij van het recht de troon op te volgen af geweest. Maar ook van de toelagen als kroonprins.

    WA koost voor de gemakkelijke weg. En in mijn republiekijnse ogen niet de meest eervolle.

  7. Marcel zegt: 06-03-13 om 21:32

    Beste Tadjuna,

    niemand verplicht hem de ‘kroonprins’ uit te hangen. Hij had decennia geleden al afstand kunnen doen van zij ge-erfde titel. Alles en iedereen kunnen laten weten dat hij vond dat die zaak achterhaald was en in de middeleeuwen thuis hoort.

    Heeft meneer echter niet gedaan, en dat zegt wat mij betreft voldoende.

  8. anne-marie zegt: 07-03-13 om 05:16

    zomaar wat gedachten bij twee wisselingen.

    beide instituten zijn middeleeuws,
    in het geval van het papisme wordt de opvolger
    tenminste gekozen.
    maar een opvolger die opstaat voor anti-conceptie, homo-huwelijk,( de grootste emancipatie helpers) of gehuwde en vrouwelijke priesters,zal de eerste honderd jaar niet geschieden.

    dan liever een koningschap door overerving? nou nee, hoe geweldig hun vooruitstrevende ideen ook mogen zijn.

    Lauw loene, je ziet het in het kroningssymbool, het supper ” smalle”
    oranje-lintje.

    Lauw loene, niet genoeg animo en kinderen om een hart van ballonnen op te laten ?

    middeleeuwse sprookjes in 2013 !
    bijna 50 jaar na de oprichting van D66 een party met republikeinse sentimenten.

    een paus die aftreed als eerste na 600 jaar,
    is moedig,
    hij wordt een trentzetter,
    hij was het beu
    het is wel een beetje sneu.

    wie zal het eerst gekroond/gemijterd worden?

    als erkenning van de enorme ( terechte) populariteit van zijn vrouw,zou WA, het op 30 April “Koninginnedag” kunnen laten blijven.
    geen verandering nodig mocht Amalia ooit toch nog aantreden.

    “Koningsdag” zal nooit aanslaan, het is geen- en wordt nooit traditie.

    laat de leeuw niet in zijn hempie staan en the Pope niet zonder zijn rode schoentjes gaan.

    snap heel goed wat de appel met deze peer te maken heeft.
    hup holland hup,
    hartelijk dank voor uw stuk.

Geef een reactie