De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Nieuwe koning erft instabiel land

Koning Willem-Alexander erft van zijn moeder een instabiel land, een land in de versukkeling. De crisis hakt er flink in: de economie krimpt, de euro zit nog steeds in de gevarenzone, de werkeloosheid stijgt snel, bedrijven komen in de rode cijfers, de overheid bezuinigt miljarden, de lonen staan op de nullijn, de pensioenen dalen, de subsidiepotten raken leeg en grote banken moeten met overheidssteun in de benen gehouden worden.

Deze financieel-economische crisis moeten we nationaal en in EU-verband zien te tackelen met een nogal grillig, onzeker en ontevreden electoraat. Het kabinet-Rutte II (VVD en PvdA) is al het zesde kabinet sinds 2002 en mist node een meerderheid in de Eerste Kamer.

Toch worden wij geacht ons met het oog op de inhuldiging van de nieuwe koning te verenigen onder het motto ‘Mijn droom voor ons land, inspiratie voor onze Koning’. Ga er maar aan staan. Voor een nieuw staatshoofd, dat nationale eenheid en verzoening hoog in het vaandel dient te voeren, lijkt het ook geen droomstart.

Oranjeakkoord

In zijn ijver om een meerderheid te krijgen voor pijnlijke bezuinigingen probeerde PvdA-leider Diederik Samsom met zijn pleidooi voor een Oranjeakkoord/Oranjecoalitie gebruik te maken van het ‘nationale momentum’ van de troonswisseling. Pijlsnel werd hij teruggefloten.

Hem werd verweten dat hij met dat pleidooi een beginnersfout, een dubbele zelfs, maakte. Door zelfs maar een (ludieke?) link te leggen tussen de inhuldiging van de nieuwe koning enerzijds en mogelijke steunverlening aan de pijnlijke crisisplannen van het kabinet anderzijds zou Samsom – bewust of onbewust -  het neutrale staatshoofd betrokken hebben bij partijpolitieke geschillen. Een doodzonde in een constitutionele monarchie met een onpartijdige koning.

Daarnaast trof de sociaal-democratische voorman het verwijt dat hij met de benaming Oranjecoalitie/Oranjeakkoord de partijen die zich met hand en tand verzetten tegen de crisisaanpak van Rutte-II als ‘onnationaal’, als weinig vaderlandslievend in de hoek gezet zou hebben. Zoiets zou niet alleen de nieuwe koning (geheel buiten zijn schuld)  in een lastig parket kunnen brengen, maar zou ook de rol van ‘Zijne Majesteits oppositie’ schromelijk tekort doen.

Samsom zag naar eigen zeggen snel in dat hij in zijn energieke zoektocht naar een breed draagvlak voor omstreden kabinetsplannen de woorden Oranjecoalitie/Oranjeakkoord beter niet in de mond had kunnen nemen. In de Tweede Kamer zei hij: “Als er aanstoot is genomen aan mijn enthousiasme, dan spijt mij dat. Ik leer elke dag nog bij.” Einde incident. Op naar het volgende.

Inhuldiging 1980

Vraag is intussen hoe netelig het is voor een nieuwe koning om te moeten aantreden in tijden van een economische crisis, (dreigende) sociale onrust en politieke polarisatie. De ervaringen uit 1980 leren dat het allemaal wel mee kan vallen.

Toen koningin Beatrix de troon besteeg, was het ook crisis. Door explosief gestegen olieprijzen haperde de economie en het kabinet-Van Agt/Wiegel (1977-1981) ging die te lijf met loonmatiging en bezuinigingen (Bestek ’81). Dat leidde tot grote sociale onrust en stakingen. Ook politiek was de situatie tricky. Het CDA/VVD-kabinet had maar een krappe meerderheid (77 van de 150 zetels) in de Tweede Kamer. Het bleek door onder meer de aanwezigheid van dissidente leden in de door coming man Ruud Lubbers geleide CDA-fractie nauwelijks in staat zijn crisisprogramma uit te voeren.

Een paar maanden voor de inhuldiging, overschaduwd door ernstige krakersrellen, van koningin Beatrix stapte minister van financiën Frans Andriessen (CDA) daarom verongelijkt uit het kabinet. Dat diende daarna met pijn en moeite zijn vierjarige termijn nog uit tot de verkiezingen van 1981.

Er kwam een vechtkabinet van CDA, PvdA en D66 (Van Agt II) dat het maar kort uithield en na het opstappen van de PvdA als rompkabinet (CDA en D66) doorsukkelde naar vervroegde verkiezingen. Die leidden eind 1982 tot het eerste kabinet-Lubbers (CDA en VVD) dat fors aan het snoeien en bezuinigen sloeg en financieel-economisch orde op zaken stelde.

De jonge koningin Beatrix had dus in de eerste twee jaar van haar koningschap met maar liefst vier verschillende kabinetten te maken. Haar start als staatshoofd kan je dus gerust turbulent noemen. Net als Willem-Alexander dat nu doet, erfde zij van haar moeder Juliana, een instabiel land.

Het duo Beatrix-Lubbers, generatiegenoten, mocht het beleven dat de economie opveerde en de welvaart weer groeide. Als de geschiedenis zich herhalen wil, dan hoeven de generatiegenoten Willem-Alexander en Mark Rutte dus niet te wanhopen.

Evenwichtskunst

Koning Willem-Alexander heeft zelfs een ietwat gunstiger uitgangspositie dan zijn moeder indertijd had. Als er omwille van de politieke daadkracht in tijden van crisis via verkiezingen of een tussentijdse formatie onverhoopt toch een kabinet gevormd zou moeten worden dat ook in de Eerste Kamer een meerderheid heeft, dan zou dat geheel buiten de nieuwe koning om kunnen. Sinds kort is het staatshoofd immers niet automatisch meer bij een kabinetsformatie betrokken.

De nieuwe koning zal dus optisch voortaan minder met het politieke bedrijf in Den Haag vereenzelvigd worden. Na een sobere inhuldiging kan hij zich geheel concentreren op zijn kerntaak. Dat is het smeden van een ‘Oranjecoalitie’ door het bevorderen en symboliseren van nationale eenheid en samenhang.

Anders gezegd: de boel bij elkaar houden, al is dat weer een nogal partijpolitiek gekleurd motto. Crisis of niet: het koningschap is een permanente oefening in evenwichtskunst. Ga er maar aan staan.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


1 reactie op “Nieuwe koning erft instabiel land”

  1. bas zegt: 11-03-13 om 11:04

    Voor mij is die stomme troonswisseling volstrekt onbelangrijk.

    Wat mij echter stoort aan dit stukje, is de toonsoort – het gaat beroerd met ons land. Deze boodschap is namelijk hee lerg schadelijk. Mensen durven hun geld niet uit te geven, en door het resulterende sparen loopt de economie grote klappen op.

    Vergeet nbiet, 2012 was het jaar met de grootste toename van de spaarpotten. En dan zijn de aflossingen van hypotheken (dat zullen er door de lage spaarrente ook meer zijn dan geweest) nog niet eens meegeteld.

    Nederland heeft ook na en jaar of 6 weinig tot geen groei, vergis ik mij niet, dan overheerste de krimp, nog steeds een van de grootste bruto nationale producten – per hoofd van de bevolking – ter wereld.

    Kortom, gemiddeld is bijna niemand zo rijk als een Nederlander.

    Uiteraard wil ik iemand die net zijn werkgever failliet heeft zien gaan niet toevoegen dat hij/zij zeurt, maar de meesten van ons hebben het nog steeds heel erg goed.

    Zouden we ons dat realiseren, dan zouden de bestedingen vanzelf weer oplopen, daarmee de economie en zouden de 600.000 werkelozen – inderdaad afschuwelijk veel – voor een deel weer aan het werk komen.

    Economie is perceptie. En het wordt hoog tijd dat we ons bedenken dat de euro gewoon moet rollen.

Geef een reactie