De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De machtige onmacht van de koning

Het wemelt in de wereld van rare tegenstellingen en ongerijmdheden. Dingen zijn vaak niet wat ze lijken en omgekeerd. Dat geldt zeker ook voor de monarchie en al helemaal voor de macht van de koning; vanaf volgende week dinsdag Willem-Alexander die zaterdag 46 jaar wordt.  Over diens macht en invloed wordt in de marge van de troonswisseling (weer) naar hartenlust gediscussieerd.

Disputen over zaken die niet zijn wat ze op het eerste oog lijken, kunnen lang aanhouden, maar verschaffen slechts zelden helderheid. Als het gaat over ‘de macht van de koning’ ligt duidelijkheid al helemaal niet voor het oprapen. Het gaat bij die (vermeende) macht om een door traditie en historie fijn geweven web van machtige onmacht of, zo u wilt, onmachtige macht.

En dan zwijgen we nog maar over het verschil tussen macht en invloed en de vraag hoe en wanneer veel invloed in macht kan omslaan. De hermelijnen mantel die Willem-Alexander bij zijn inhuldiging zal dragen, is van echt, zij het ‘oud’, bont en ziet er indrukwekkend uit, maar bevat overdrachtelijk gezien heel wat nepbont.

‘Onttroonde’ koning

De plechtige inhuldiging van de nieuwe koning en alle festiviteiten en evenementen daaromheen kunnen de indruk wekken of versterken dat het koningschap in ons staatsbestel nog altijd een beslissende rol speelt en dus échte macht vertegenwoordigt. Dat is sinds 1848 al niet meer het geval. Via de grondwet of constitutie is de koning toen ‘onttroond’ als de feitelijk machtigste functionaris van het land. De constitutionele monarchie, een koningschap beperkt door grondwetregels, was geboren.

In de praktijk werd ons land daardoor pas een echte democratie, want het parlement (Eerste en Tweede Kamer) kreeg het toen voor het zeggen. De koning bleef staatshoofd, maar verloor beslissingsmacht, werd ‘machteloos’. De uitvoerende macht ging geheel naar de ministers. In een rechtsstaat als de onze regeert de wet en het parlement maakt die.

Voor al het doen en laten van de koning werden sinds 1848 de ministers – de premier voorop – verantwoordelijk en de (grond)wet biedt volop mogelijkheden een weerspannige koning de laan uit te sturen. Toch bleef de ‘onttroonde’ koning lid van de regering.  Die bestaat uit staatshoofd/koning enerzijds en ministers/kabinet anderzijds.

Machtige invloed

Ook Willem-Alexander zal als staatshoofdelijk lid van de regering van zowat al het beslissend doen en laten van het kabinet op de hoogte worden gehouden. Hij ontvangt ook de notulen van de ministerraad waar hij dus geen lid van is en waarvan hij de vergaderingen ook niet mag bijwonen.

Zonder zijn koninklijke handtekening kunnen belangrijke kabinetsbesluiten en wetten echter niet in werking treden en, ook na de recente veranderingen, kan koning Willem-Alexander door de Tweede Kamer ‘gewoon’ weer ingeschakeld worden bij de formatie van een nieuw kabinet.

Bovendien krijgt hij op gezette tijden (verplicht) bezoek van de minister-president en de andere ministers. Hij kan hen uithoren, op hen in praten en adviseren, maar zal uiteindelijk moeten doen wat de ministers, gesteund door het parlement, willen dat hij doet: tekenen bij het kruisje. Alleen een minister met slappe knieën kan van een constitutioneel vorst als Willem-Alexander een machtig man maken door hem zijn zin te geven.

Als koning Willem-Alexander met goede argumenten en overtuigingskracht of anderszins ministers weet te beïnvloeden, kan hij achter de paleisschermen invloed omzetten in macht, maar formele macht heeft hij niet. Dat is de werkelijkheid. Daarmee zal ook de nieuwe koning het moeten doen.

Kwelling

Heel oneerbiedig gezegd is een constitutioneel vorst als Willem-Alexander als het erop aankomt dus de buikspreekpop van kabinet en parlement. Nog anders gezegd: een koning/staatshoofd heeft macht/invloed, maar zodra hij die wil gebruiken, loopt hij de kans door (krachtige) ministers gecorrigeerd  (of erger) te worden.

Tegelijkertijd wordt de koning bejegend en bejubeld alsof hij de machtigste man van het land is. Hij mag als een soort chefkok in de kabinetskeuken kijken en daar de geuren opsnuiven, maar de recepten van ‘zijn’ koks samenstellen of veranderen mag hij niet. Dat is, als je van macht houdt en je in elk geval steeds weer met de uiterlijke tekenen daarvan omhangen wordt, eigenlijk een kwelling.

Hopelijk vindt de nieuwe koning, die de echte macht van zijn banen in de sport en het watermanagement heeft moeten opzeggen, voldoening in ‘de mooie kleren’ die bij het koningschap horen en in het aanzien en de aandacht die hij er nóg meer door krijgt. Anders liggen frustraties op de loer.

Boven de partijen staan, samenbindend zijn, iedereen te vriend houden is een belangrijke en zinvolle opdracht voor een regerend constitutioneel vorst. Voor een energiek en ambitieus iemand die voortdurend in de keuken van de macht rondloopt en niet mag koken, hoewel hij dat graag wil en misschien ook denkt te kunnen, zal zo’n leven echter lang niet altijd gemakkelijk zijn.

De machtige onmacht van de koning houdt in dat hij niet is wat hij voor velen lijkt te zijn en (wie weet?) af en toe ook wel een heel klein beetje zou willen zijn.  Maar Willem-Alexander heeft er uiteindelijk zelf voor gekozen constitutioneel koning van Nederland te worden. Ondanks zijn geboorte had hij van de hem erfelijk en grondwettelijk toekomende troon ook kunnen afzien.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “De machtige onmacht van de koning”

  1. J.P. van der Vecht zegt: 25-04-13 om 15:11

    Een “baan” waar geen mensch om vragen zou!

  2. Ricardo zegt: 25-04-13 om 18:57

    Deze bijdrage heeft erg veel historie nodig om vrij weinig te zeggen. Tenzij je die geschiedenis helemaal niet kent. Maar dan leest men dit blog waarschijnlijk ook niet. Theoretisch had prins Willem-Alexander kunnen afzien van troonsopvolging. Praktisch is dit natuurlijk niet snel een redelijke optie. Zelfs in de meest republikeinse jaren zestig en zeventig werd het koningshuis niet afgeschaft. Mede dankzij de respectabele rol van koningin Beatrix, de vaste waarden waarvoor men staat en de toenemende sociaal-culturele vervreemding in Nederland, lijkt het koningshuis terug van weinig weggeweest. En juist de Oranjes worden vanaf hun jeugd doordrongen van de uitzonderlijke taak die zij krijgen. Na een eeuw koninginnen krijgen we nu weer een koning. Die de geschiedienis ook kent, begrijpelijk geen Willem de vierde wil heten maar zijn taken met een zekere blijmoedigheid aanvaardt. Met steun van een grote meerderheid.

  3. bas zegt: 25-04-13 om 19:19

    Wat is de macht van de koning?

    Zolang de gesprekken tussen koning en ministers, eigenlijk koning en anderen, geheim zijn zullen we het niet weten.

    Op papier staat dit, de werkelijkheid kan heel anders zijn. Inderdaad heeft de koning in grote mate net zoveel macht als hem toegestaan wordt. Maar het is een kwestie van geven en nemen.

    Maar dat betekent dat de koning iets te geven heeft.

    En dat terwijl hij dus nooit gekozen is.

    Voor mij om naar een republiek te verlangen. Liever een kwast als Berlusconi, die door iedereen uitgelachen wordt, en dus geen macht heeft, als een koning waarvan niemand weet wat zijn belangen zijn of wat zijn invloed is.

    Maar volgens mij hoeven we een dergelijke clown niet te kiezen.

  4. Rick zegt: 26-04-13 om 15:12

    Als je de geschiedenis van het Oranje-Nassau familie kent, dan mag duidelijk zijn dat Nederland geen koningshuis heeft, maar een rijke en machtige familie die zich de erfopvolgers noemen. Willem 3 leed namelijk aan syfilis en kon geen kinderen verwekken op oude leeftijd. Emma was een onwettig kind van zijn adjudant. Ook prins Hendrik, getrouwd met de Wilhelmina leed aan syfilis en kon geen gezonde kinderen verwekken. Juliana werd als baby het paleis binnengebracht na de zoveelste miskraam. Lange tijd was dit niet bewijsbaar maar met de huidige dna-technieken is dit zo uit te zoeken. De familie Oranje-Nassau werkt om begrijpelijke reden niet mee aan een DNA-onderzoek. Een extra probleem voor de familie zou zijn dat een groot deel van hun vermogen in het verleden niet rechtmatig vererfd is en zou vervallen aan de Nederlandse staat. De macht van de familie is dat zij dit soort feiten ontkennen en afdoen als onzin, maar mocht het ooit mislopen met het koningshuis in Nederland dan hebben ze hun belangen en vermogen via brievenbusfirma’s en trustmaatschappijen in het buitenland al lang veilig gesteld.
    Zie voor verdere informatie: http://oranjedna.blogspot.nl/

  5. Prat zegt: 07-05-13 om 14:44

    @ Rick
    Klopt helemaal……Ik heb dat ook al eens gelezen.

    Als je over onmacht spreekt wat is dan de bilderberg conferentie waar 150 koningen
    presidenten media directeuren en machtige banken en bedrijven samen geheimhouding
    zweren over wat er besproken en besloten wordt.
    Door Prins Bernard opgericht met Beatrix als één van de meest prominente inner circle
    figuren en nu wellicht Willem.

    Ik wil de Bilderberg blootleggen omdat de lijders die daar komen dat vaak tegen bestaande
    wetgeving indoen. Ook onze koningen die zeggen niet actief te regeren nemen daar de
    meest afgrijselijke beslissingen voor de hele wereld en dus ook nederland.

    Wij het volk moeten dit bestuderen en verbieden ! De hoge raad kan dit doen denk ik !
    Ik wil ook de nos weer vragen hier aandacht aan te besteden. We moeten de waarheid
    hierover uitzoeken en weten !

  6. Frank zegt: 19-07-13 om 21:05

    Macht versus gezag. Officiele macht heeft onze koning inderdaad al heel lang niet meer, maar gezag waarschijnlijk des te meer. Maar macht is een overtrokken positie; kijk maar eens hoeveel macht iemand heeft die geen gezag heeft. Rutte zou geen wet erdoor krijgen als hij geen gezag had, en een leraar die macht uitoefent maar geen gezag heeft komt ook bekocht thuis.

    Gezag verdien je. Door je werk goed te doen, door wijze beslissingen te nemen. Door een focus punt te zijn van de bevolking die graag een partij-overspannende autoriteit ziet. En *daarom* juichen we naar ‘de koning [...] alsof hij de machtigste man van het land is’ – dus niet omdat hij macht heeft, maar omdat we hem verdiend gezag toekennen.

    Ik denk niet dat de heer Van Asseldonk dit snapt, anders zou hij niet spreken over het verlies van de posities waar hij echte macht had. Macht heeft W-A verloren, gezag in grote mate terug gekregen.

Geef een reactie