De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Beatrix als trendsetter

Het zal niet haar bedoeling geweest zijn, maar sinds zij op maandag 28 januari 2013 haar aftreden als koningin aankondigde staat Beatrix te boek als trendsetter: als abdicatietrendsetter. Ze zei als 73-jarige ruimte te willen maken voor een nieuwe generatie, trad drie maanden later af ter wille van haar oudste zoon Willem-Alexander (46 jaar) en is sindsdien prinses in plaats van koningin. In ons land is het gebruikelijk dat een regerend monarch aftreedt in plaats van in het harnas te sterven. Elders is dat niet of nauwelijks het geval.

 

Na Beatrix’ terugtreden ontbrandden er in sommige Europese monarchieën discussies over de voordelen van een troonswisseling bij leven in plaats van te wachten op de dood van de zittende vorst. Het tijdig plaats maken voor een nieuwe, frisse opvolger kreeg wereldwijd positieve publiciteit. Die ging gepaard met kritische tot meewarige commentaren over bejaarde Europese koningen die zichtbaar gebukt gaan onder hun ambt (België, Denemarken) of door misstappen uit de gratie zijn geraakt (Spanje, Zweden), maar niettemin hun beoogde opvolgers  in de wachtkamer laten zitten.

Oude kroonprinsen

Achter veel bejaarde Europese vorsten staan oude kroonprinsen. Het meest sprekende, zelfs ietwat tragische voorbeeld is de Britse troonpretendent prins Charles die in november 65 wordt. Dat zijn 87-jarige moeder Elizabeth II ooit zal aftreden, is ondenkbaar. Dat zou niet sporen met de traditie en dat telt zwaar in het Verenigd Koninkrijk. Toch zijn er juist de laatste tijd berichten dat zelfs de Engelse koningin niet zeker is van haar onsterfelijkheid. Ze betrekt vaker haar beoogd opvolger in haar staatshoofdelijk werk. Hetzelfde speelt zich in Noorwegen af. Daar trad de 39-jarige kroonprins Haakon al als regent op voor zijn 76-jarige vader koning Harald toen die blaaskanker had.

De Deense koningin Margrethe (73) denkt ondanks gezondheidsproblemen niet aan aftreden ter wille van haar zoon Frederik (44). Abdiceren is in haar land niet gebruikelijk. Hoewel in opspraak geraakt door een losbandige levenswandel lijkt de Zweedse koning Carl Gustaf, want ‘pas’ 67, nog te jong om plaats te maken voor zijn 35-jarige dochter Victoria. Dat de 57-jarige groothertog Henri van Luxemburg, waar aftreden ook gebruikelijk is , behoudens calamiteiten nog wel even op de troon blijft zitten, spreekt voor zich. Zijn beoogd opvolger Guillaume (31) is  kroonprinselijk gezien nog piepjong. Maar dan Spanje en België. Daar wint het abdicatievirus na de troonswisseling in ons land duidelijk terrein.

Spanje en België

In Spanje neemt de druk op de 75-jarige koning Juan Carlos toe om snel plaats te maken voor zijn populaire 45-jarige zoon Felipe.  Van de populariteit die Juan Carlos in 1975 verwierf door zich  na de dood van Franco sterk te maken voor een democratisch Spanje is niet veel meer over. Hij wordt nu achtervolgd door een reeks pijnlijke schandalen over een wel erg luxueus leven, buitenechtelijke affaires en duistere financiële handelingen. De maat raakte vol toen Juan Carlos, hoewel bestuurder van het Wereld Natuur Fonds, in Botswana op olifanten gejaagd bleek te hebben en zijn schoonzoon Iñaki Urdanagarin vanwege een miljoenencorruptie strafrechtelijk vervolgd werd. Redenen genoeg voor de Spaanse koning om af te treden, zou je zeggen. Daar wordt dan ook steeds openlijker over gespeculeerd.

Wilde speculaties over het naderend aftreden van de koning ook in België. Sinds kort doen hardnekkige berichten de ronde dat de bijna 79-jarige koning Albert II aan de vooravond van de nationale feestdag van 21 juli aanstaande – onze zuiderburen staan dan stil bij de eedsaflegging van koning Leopold I, de eerste koning van België –  zijn aftreden zal aankondigen om die dan half november feitelijk zijn beslag te laten krijgen. Belangrijkste reden zou zijn dat koning Albert te ziek en te moe is om verder te regeren. Daarnaast zouden berichten over een buitenechtelijk kind en financiële schandaaltjes rond zijn zoon prins Laurent en zijn schoonzus ex-koningin Fabiola hem kwellen.

Wankele monarchie

Maar een troonswisseling in België is niet zonder gevaren voor de monarchie daar. Kroonprins Felipe (53 jaar) geldt als ietwat sullig en is dus niet de gedroomde nieuwe koning. Bovendien is het koningshuis in België niet echt geliefd. Veel Vlamingen zien de leden van de Koninklijke Familie als voorstanders van de door hen verguisde eenheidsstaat en ergeren zich aan hun gebrekkige Nederlands. En blijkens een recente opiniepeiling staan ook de Walen intussen gereserveerd tegenover de monarchie. Daar komt bij dat de succesvolle NVA (Nieuwe Vlaamse Alliantie) van de Vlaamse nationalist Bart de Wever na de parlementsverkiezingen van volgend jaar afstevent op een verdere federalisering of splitsing van België. Hij ziet het koningshuis daarbij als een sta-in-de-weg.

De komende kabinetsformatie zal veel vergen van de zittende koning. Hardop vragen de Belgen zich af of deze lastige klus wel aan Filip als nieuwe koning kan worden toevertrouwd. Voor de verder uit elkaar groeiende Belgische gewesten is het koningshuis steeds minder het bindmiddel dat het vroeger was. Het bekende gezegde ‘Sire, il n’y a pas des Belges!’ (‘Belgen bestaan niet, majesteit!’) wordt steeds meer de werkelijkheid. Dat maakt het er voor de Belgische koning – vaak aangeduid als de enige Belg in zijn land  – niet gemakkelijker op de samenbindende rol te spelen die hem is toebedeeld. Voor een dodelijk vermoeide koning, die wil aftreden om plaats te maken voor een zoon en opvolger waar Walen en Vlamingen zo hun bedenkingen bij hebben, levert dat een lastig en voor de monarchie in België niet ongevaarlijk dilemma op. Een zo rimpelloze troonswisseling als bij ons zullen onze zuiderburen vermoedelijk niet beleven.

 

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “Beatrix als trendsetter”

  1. martin zegt: 27-05-13 om 19:35

    het is wel heel erg dat elizabeth zolang koningin straks is de kroonpins van engeland 70 jaar en dan is ze nog steeds koningin.

  2. kleine correctie: prinses Beatrix werd op 31 januari 2013 75 jaar.

  3. martin zegt: 30-05-13 om 18:40

    wat 75 jaar op 31 januari werd elizabeth 85 jaar of zo iets

  4. Marcel zegt: 31-05-13 om 00:00

    Monarchie als discriminerende staatsvorm zou verboden moeten zijn, gezien oa internationale verdragen tegen discriminatie.

  5. Charles was inderdaad treurig, vooral na de dood van Diana, maar hij lijkt er nu wel vrede mee te hebben dat hij niet of maar kort de Koning zal zijn. Hij komt op mij in ieder geval stabiel over. Het maakt voor hem toch ook niet veel meer uit, lijkt me. Hij zal nu eerder denken aan een gezonde, rustige oude dag, en opa worden, dan aan een nieuwe carrière. Hoe hij zijn moeder toesprak als ‘mummy’ bij het Diamond Jubilee, dat was ook leuk.

  6. martin zegt: 03-06-13 om 17:08

    Elizabeth is nu 60 jaar koningin! dus is het tijd voor een andere generatie

Geef een reactie