De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Mijnheer de koning

De koning en de koningin trekken deze weken met provinciebezoeken en werkbezoeken als een oranje tornado door het land. Het is één groot bad in de menigte. Eigenlijk meer een douche, want het paar houdt een moordend tempo aan. Daardoor zijn de contacten talrijk, maar vluchtig. Het enthousiasme bij de bevolking lijkt daar niet onder te lijden. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima brengen veel mensen op de been en oogsten op straat alom lof.

De meest gehoorde complimenten zijn dat ze zo gewoon, zo normaal, zo benaderbaar en zo spontaan zijn. De amicale, vlotte, sociale en joviale koning lijkt wel een ‘gewone’ mijnheer; een beeld dat nog wordt versterkt door zijn spontane, aanstekelijke, charmante en mateloos populaire echtgenote. Het sluit allemaal naadloos aan bij onze egalitaire samenleving. Er schuilt echter ook een gevaar in.

De monarchie moet het hebben van magie en mysterie. De koning moet op een voetstuk staan om er van af te kunnen dalen. Het koningschap rust op een precair evenwicht tussen afstandelijkheid en dichtbijheid. Mensen kunnen de gewoonheid van de koning alleen maar waarderen vanuit de wetenschap dat hij niet gewoon is.

Akkefietje

Gelukkig, zou je bijna zeggen, was daar ineens het politieke rumoer rond de voorzitter van de Eerste Kamer Fred de Graaf (VVD). Hij zou PVV-leider Geert Wilders bij de inhuldiging van de nieuwe koning uit diens nabijheid geweerd hebben door hem met list en kunstgrepen niet op te nemen in de commissie van in- en uitgeleide. Of hij als overtuigd monarchist uit eigener beweging de Oranjes een dienst wilde bewijzen of door hen was ingefluisterd weten we niet en doet er ook niet meer toe. De Graaf trad af toen hij voor zijn handelwijze geen afdoende verklaring wist te geven. Deze affaire – of akkefietje – illustreert ten overvloede dat Willem-Alexander geen ‘gewone mijnheer’ is, maar hooguit een ‘mijnheer de koning’ die als staatshoofd een belangrijke en gevoelige rol in het landsbestuur vervult.

Gewoon

Van meet af aan heeft Willem-Alexander duidelijk gemaakt dat zijn koningschap ‘gewoner’ zou zijn dan dat van zijn moeder. In het televisie-interview aan de vooravond van zijn troonsbestijging zei hij: “Mensen mogen me aanspreken zoals ze willen, omdat ze daarmee op hun gemak kunnen zijn. (…) Het gaat er mij meer om dat mensen op hun gemak zijn als ik bij ze ben, dat ze zich op hun gemak voelen, dan dat ze over hun woorden struikelend verder niets meer durven te zeggen.”  Deze oproep blijkt niet aan dovemansoren gericht geweest te zijn. Tijdens de bezoeken van het koningspaar toont het publiek zich verrast en gevleid, maar niet geïmponeerd. Mensen drukken de hand van de koning, zijn opgetogen over diens losse en gevatte opmerkingen en begroeten scanderend de koningin met ‘’Máxima, Máxima!’’. Een enkeling weet haar zelfs te kussen.

Het Argentijnse burgermeisje, de eerste niet-adellijke, maar intussen in de adelstand verheven koninklijke echtgenoot van Nederland, lijkt het allemaal prima te vinden, er zelfs van te genieten. Dat Willem-Alexander leert van het succes van zijn vrouw liet hij al merken tijdens het eerder genoemde televisie-interview: “Natuurlijk ben je koning, maar je bent ook een mens.” De bedoeling een nabije ‘mensenkoning’, een ‘mijnheer Willem-Alexander’ te willen zijn spreekt ook uit zijn beslissing niet de naam Willem IV aan te nemen. Hij zei het ‘heel raar te vinden’ een andere naam te nemen, omdat je ‘koning wordt van een land’. Ook in zijn taalgebruik is de koning heel gewoon; gewoner in elk geval dan zijn veel ‘deftiger’ pratende moeder.

Blijkens een artikel van fonoloog Marc van Oostendorp in Onze Taal van afgelopen mei ligt het woord ‘gewoon’ – naast het woord ‘fantastisch’- de nieuwe koning in de mond bestorven en kenmerkt hem dat als ‘een gewone veertiger’. Van Oostendorp schrijft: “Het laat zien hoe diepgaand zijn taal beïnvloed is door de taal van andere Nederlanders.”

Ongewoon

Al dat gewone kan natuurlijk niet uitwissen dat de koning door zijn ambt en afkomst een ‘ongewone’ Nederlander is en omwille van de magie van zijn ambt dat ook moet blijven. Zeker nu een koning geen feitelijke macht meer heeft, moet hij het hebben van zijn statuur, status en imago. Zodra blijkt dat de koning geen (hermelijnen) mantel draagt, verliest het sprookje van de monarchie zijn bekoorlijkheid en attractiviteit.

Het mysterie van de monarchie kan niet zonder sprookjesachtige attributen als koetsen en kastelen. Omdat veel van het werk van de koning als staatshoofd – gesprekken met andere staatshoofden, overleg met bewindslieden, ontvangen van ambassadeurs – zich goeddeels aan onze waarneming onttrekt, komt het aan op uiterlijk vertoon en representatie. Door hun afgeschermde leven weten we niettemin nauwelijks iets van de koning en de koningin.

Hoe ze echt zijn en wat ze echt denken over ons als ‘onderdanen’? We hebben er geen flauw idee van. Uit gesprekken met de koning mag niets naar buiten komen. Hoewel iedereen onderschrijft dat ook leden van het Koninklijk Huis recht op privacy hebben, moet een mogelijke troonopvolger parlementaire goedkeuring krijgen voor zoiets persoonlijks als de keuze van een partner. Vanwege de erfelijkheid van het koningschap zijn alle Nederlanders min of meer welkom bij privégebeurtenissen als geboorten, huwelijken en begrafenissen van de Oranjes. Die boeien en intrigeren zolang het ‘ongewone’ van deze familie intact blijft. Het is precies die mix van familiaire dichtbijheid en ambtelijke afstandelijkheid die de kern van de monarchie vormt. Een ‘gewone’ koning is prima, als het maar wél een koning blijft.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


12 reacties op “Mijnheer de koning”

  1. John van Dokkumburg zegt: 17-06-13 om 11:30

    Ik kan het met je eens zijn mits de koning ook iets speciaals doet , anders kan ik het sprookje niet als zijnde iemand die hoger als mij is waarderen .. en is een koning slechts de kop op een koperen munt.

  2. Zou een reactie willen geven, maar nu ik weet dat de inlichtingendiensten meelezen en enige vorm van kritiek tegen je gebruikt gaat worden onthoud ik mij van commentaar.

  3. Ja, feestvieren wil iedereen wel. Zouden wij van de Republiek ook wel willen, maar er moet ook brood op de plank.
    Anderhalve maand viert Willem-A. v. Oranje Nassau nu feest in een land in crisis.
    Tijd voor de Republiek

  4. Louisa zegt: 17-06-13 om 15:56

    Niet zo bang zijn Bas. Het is echt wel bekend dat een groot deel van de natie voor een gekozen staatshoofd is, vandaar de krampachtige campagne ten tijde van de troonswisseling en vandaar dat in het Haagse iedereen in een kramp schiet bij zaken die het Koningshuis
    ( je ziet, ik gebruik netjes een Hoofdletter) betreffen.
    Ik ben voor een gekozen staatshoofd ( er zijn heus wel bekwame lui die het kunnen hoor !) maar de persoon WA zit mij absoluut niet dwars.Het gaat om de functie…waarbij erfelijkheid niet meer van deze tijd is..

  5. erik zegt: 17-06-13 om 19:46

    Een ‘gewone’ koning is prima, als het maar wél een koning blijft.

    Eerst zeuren over de stijl van Beatrix, en dan doet de nieuwe het ook weer niet goed. Een gevalletje van iets te veel betaalde vrije tijd lijkt mij.
    Wilhelmina, Juliana, Beatrix, Willem-Alexander, ze doen het allemaal op hun eigen manier. Zo is het en niet anders.

    Wil je een republiek, prima. Stem op een partij die daar voor staat.
    Vraag is welke partij.

    Veel succes met zeuren over niks.

  6. Ik kijk dit gebeuren vanuit het buitenland aan.
    Vind het wel jammer dat niemand de “Koning” heeft aangeraden altijd op een zekere afstand te blijven men ziet dat in andere koninkrijken ook.
    Nu is ” het hek van de dam” en kan men niet meer terugkrabbelen.
    Heel erg jammer.

  7. Als republikein begint voor mij de verwarring al in de aanhef: MIJNheer de koning of meneer de koning…gelet op het gewone, zou meneer de koning genoeg moeten zijn. En ach: het Land van Ooit is inmiddels ook gesloten, een akkefietje en de oranjes liggen weer als vanouds onder vuur. Kijken of meneer er dan ook nog iets van weet te maken? Waarschijnlijk niet. Voor een sprookje in een republikeins nederland verwijs ik iedereen graag naar de Efteling.

  8. RMP kijk uit want ze lezen mee en ze maken een dossier (dossiervorming ook zo zielig gebeuren) over ons. Dus nogmaals Leve de Koning.

  9. Louisa het is ook cynisch bedoeld. dat ze bij de AIVD hun tijd mogen verspillen aan ons vind ik absurd maar ergens moet ik er toch wel om lachen. Voor de rest sluit ik me helemaal aanij jouw verhaal, leuk van die H(h) oofdletter

  10. prat zegt: 18-06-13 om 17:05

    Ze lezen mee ? Dat is een waanidee……
    Iedereen leest vrij mee en praat mee je
    mag aardig wat zeggen en dat moeten we blijven doen.
    Onze vrijheid moet her-bevestigd blijven.
    Ze lezen mee en denken net zo….of niet….

  11. Wat een mooi stukje om door te lezen! Ik ben een echte royalfan dus moet niks van de mening ‘weg met de monarchie’ hebbben, al kan ik het wel begrijpen en er respect voor opbrengen. Maar ik vind dat je altijd wel positieve dingen aan de royals kunt opmerken, let maar goed op!

  12. prat zegt: 22-06-13 om 23:28

    Ik heb goed opgelet en bevestig Jacobien.
    Ik heb ook altijd wel positieve dingen bij de grootste criminelen kunnen opmerken.
    Let daar ook maar eens goed op!

Geef een reactie