De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Lakeien in soorten en maten

Koninklijke ‘gewoonheid’ is schijn. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima leven in een ivoren toren, in een glazen huis en worden omringd door lakeien. Dat zijn de mannelijke – vrouwelijke lakeien bestaan niet – bedienden die in dienst van het Koninklijk Huis werken als een soort butlers. Het werk eist behalve vakkennis en toewijding uiterste discretie.

Het is een gewilde functie. Dat bleek een paar jaar geleden toen er gegevens over een vacature voor een lakei naar buiten kwamen. Gegadigden, zo bevestigde de Rijksvoorlichtingsdienst, moeten een diploma Middelbare Hotelschool en een rijbewijs B hebben en de Engelse taal machtig zijn. Onderdeel van de sollicitatieprocedure is een onderzoek van de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en lakeien moeten voor ze in dienst treden beloven nooit of te nimmer uit de school te zullen klappen. Lakeien zijn onmisbaar voor een hofhouding.

Er zijn echter ook figuurlijke lakeien: mensen die de koning naar de mond praten, bij hem in het gevlij proberen te komen en hem zeker niet willen of durven kritiseren. Zulk ‘lakeiengedrag’ kan op den duur een gevaar vormen voor het functioneren van de koning en daarmee voor het voortbestaan van de monarchie.

Figuurlijke lakeien

Mensen die vanuit oprechte bedoelingen de koning in bescherming willen nemen of zelfs maar die indruk wekken, bewijzen hem daar lang niet altijd een dienst mee. Integendeel. In hun al te grote ijver de vorst te behagen, bereiken ze vaak het omgekeerde van waar ze op uit waren.

Neem de kwestie rond de voorzitter van de Eerste Kamer Fred de Graaf (VVD). Door loslippigheid tegenover de Volkskrant ontstond het idee dat hij de PVV-er Geert Wilders, die zich in het verleden kritisch uitsprak over koningin Beatrix, eigener beweging of op influistering van ‘het hof’ een minder zichtbare rol wilde geven bij de troonswisseling.

Of hij daar echt op uit geweest is en of hij eigener beweging handelde dan wel op influistering van ‘het hof’, zullen we nooit weten. Fout was het dat er twijfel ontstond over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de voorzitter van de Eerste Kamer die ook voorzitter van de Verenigde Vergadering van de Eerste en Tweede Kamer is en vanuit die functie een belangrijke regierol vervulde bij de inhuldiging van Willem-Alexander.

Met zijn loslippigheid dreigde Fred de Graaf, een vurig aanhanger van de Oranjes, tegen zijn bedoeling in zelfs de nieuwe koning en diens onpartijdigheid in het politieke geding te brengen. Dat is een doodzonde in onze constitutionele monarchie. Het veenbrandje heeft de troon niet bereikt. Hoewel De Graaf volhield dat hij zijn boekje niet te buiten was gegaan, trad hij onder druk van de fractievoorzitters in de Tweede Kamer af als voorzitter van de Eerste Kamer. Incident gesloten. Althans voor het moment. Er zijn nog losse eindjes.

Demonstraties

Te grote en dus contraproductieve ijver om de koning te beschermen tegen kritiek was er ook bij een paar bescheiden demonstraties tegen de monarchie. Het begon in de dagen voorafgaand aan de troonswisseling al met de aanhouding in Utrecht van een studente die het koninklijk gezelschap opwachtte met de op een stuk karton geschreven tekst ‘Weg met de monarchie. Het is 2013’.

Ronduit pijnlijk was de arrestatie in Amsterdam op de dag van de inhuldiging van twee demonstranten die op de Dam zonder veel ophef van hun republikeinse gezindheid blijk gaven. Pijnlijk temeer omdat de nieuwe koning in een televisie-interview kort daarvoor nog had gezegd, dat ‘er helemaal niets mis’ is met zulke ‘tegengeluiden’.

De in Amsterdam in de kraag gevatte demonstranten werden met excuses diezelfde dag weer vrijgelaten. Volgens de autoriteiten waren politiemensen al te zeer gespitst geweest op het garanderen van een vlekkeloze troonswisseling. Daardoor werd het grondrecht op demonstratie geweld aangedaan.

Toch ging het tijdens het bezoek van het koningspaar aan de provincie Utrecht eind mei weer mis. Daar werd tot ongenoegen van omstanders iemand opgepakt die alleen maar een bord met de tekst ‘Weg met de monarchie’ omhoog hield. Op het politiebureau bleek dat er voor aanhouding geen enkele grond was en ook deze demonstrant kwam met excuses van de politie meteen weer op vrije voeten.

De autoriteiten bleken hun lesje geleerd te hebben. Bescheiden en ‘ordelijke’ betogers werden voortaan ongemoeid gelaten. Half juni – tijdens het bezoek van de koning en de koningin aan de provincie Noord Holland – konden republikeinen ongestoord borden meedragen met teksten als ‘Ik ben geen onderdaan’, ‘Een koning is een beetje dom’ en ‘Een monarchie is zoooo 1806’.

In Zeeland was er nog wel een preventieve arrestatie van een jongeman. Die had – afgaande op mededelingen van de politie – bedreigingen geuit aan het adres van de koning. En een bedreiging is wat anders dan een betoging.

Omgekeerde lakeien

Van een andere orde is het nogal opzichtige en opdringerige gedrag van sommige autoriteiten (ook sommige journalisten zijn daar niet vies van) die een graantje willen meepikken van de populariteit, het aanzien van de koning. Ze zijn niet uit op dienstbaarheid, laat staan op ‘onderdanigheid’, maar op eigen exposure. Daarom proberen ze zich – op het hinderlijke af – zoveel mogelijk in de onmiddellijke nabijheid van de koning en de koningin op te houden.

Dat is geen ‘oprecht’ lakeiengedrag, maar quasi onderdanig en dus omgekeerd lakeiengedrag dus. Overtuigd lakeiengedrag en omgekeerd lakeiengedrag hebben één ding gemeen. Ze kunnen noodzakelijke kritiek op een constitutioneel vorst bemoeilijken en/of voor hem verborgen houden. Dat is gevaarlijk. Zelfs een koning maakt fouten, is niet per definitie integer en geliefd en moet te corrigeren zijn.

Een koning is niet ‘gewoon’, maar is er wel bij gebaat als hij niet nodeloos wordt afgeschermd en behaagd. Kritiek van betogers en vrijpostige opmerkingen van ‘gewone mensen kunnen beter niet voor hem verborgen blijven. Figuurlijke lakeien en omgekeerde lakeien vormen daarvoor een sta in de weg. Beroepslakeien doen intussen, gestoken in opvallende livreien, onopvallend en anoniem gewoon hun werk.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


2 reacties op “Lakeien in soorten en maten”

  1. Frank zegt: 24-06-13 om 15:12

    Ik lees hierboven:
    - De suggestie dat meneer De Graaf een lakei is, een term waar een luchtje aan hangt in ons land, in plaats van dat hij een respectabel lid van onze democratie is. Hij maakte een fout en hij nam zijn verantwoordelijkheid.
    - De suggestie dat onze koning zich laat omringen door ja-knikkers, puur vanuit een stukje psychologie van de koude grond. Ik denk dat het beschreven fenomeen geldt voor alle mensen met macht, en dat mensen die verstandig omgaan met hun macht wel zullen uitkijken door alleen ja-knikkers omringd te worden.
    - De suggestie dat onze koning overdreven beschermd wordt. Termen als ‘ronduit pijnlijk’ hebben een leuke dramatische impact, en het is natuurlijk heel netjes wanneer de ‘onderdrukte minderheid’. beschermd wordt. Daar heb ik dan ook niets op tegen, maar het zou wel zo gebalanceerd klinken wanneer de enorme populariteit van ons koningshuis ook een stem kreeg in deze neutrale schrijfsels… of zelfs dat de heftigheid van dergelijke politie acties gerelativeerd werd aan het respect wat onder de Nederlandse bevolking leeft naar onze koning.

  2. bas zegt: 24-06-13 om 15:27

    Eerlijk gezegd kan ik mij helemaal niet vinden in deze alinea:

    Ronduit pijnlijk was de arrestatie in Amsterdam op de dag van de inhuldiging van twee demonstranten die op de Dam zonder veel ophef van hun republikeinse gezindheid blijk gaven. Pijnlijk temeer omdat de nieuwe koning in een televisie-interview kort daarvoor nog had gezegd, dat ‘er helemaal niets mis’ is met zulke ‘tegengeluiden’.

    of een demonstratie wel of niet kan, daar gaat de koning niet over. Primair beslist de burgemeester, eventueel te toetsen door de rechter.

    Zou de koning een demonstratie willen verbieden, dan is uiteraard het land te klein. Net zo kan een koning ook geen demonstratie goedkeuren – want daar gaat hij niet over.

    Hij kan wel, net zo goed als ik dat kan, laten weten dat voor hem de demonstratie gewoon door kan gaan. Opdat slippendragers niet onnodig ingrijpen.

Geef een reactie