De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koningschap in de steigers

Het Nederlandse koningschap staat sinds de troonswisseling van ruim twee maanden geleden in de steigers. Het is als met een huis dat nieuwe bewoners krijgt. Die slaan aan het verbouwen en plegen achterstallig onderhoud. Tussen de steigers door kun je af en toe een glimp opvangen van hoe het worden zal, maar meer ook niet. Op de vraag naar de toekomst van zijn koningschap zei de nieuwe koning recentelijk nog niet te weten hoe dat er ‘precies’ gaat uitzien. “Maar dat gaan we nog ontdekken.”, aldus Willem-Alexander.

Een pasklare blauwdruk is niet voorhanden. Dat kan ook niet. De invulling van het koningsambt voltrekt zich in een voortdurende wisselwerking met ontwikkelingen in de samenleving. In zijn inhuldigingsrede zei de koning het zo: “Iedere koning geeft een eigen invulling aan het ambt. Hij is een andere persoon, in een andere tijd. Het koningschap is niet statisch.” Toch tekenen zich al wat voorlopige contouren af van de manier waarop koning Willem-Alexander zijn hoge ambt vorm wil geven.

Apolitieke koning

Per definitie is en moet een koning die functioneert binnen een constitutioneel bestel als het onze, onafhankelijk zijn en boven de partijen, zeker de politieke, staan. Willem-Alexander heeft dat nog eens nadrukkelijk onderlijnd in zijn televisie-interview aan de vooravond van zijn aantreden. Daarin zei hij voetstoots alles te zullen accepteren wat het parlement beslist: “En als daar een handtekening van mij onder moet komen, dan komt die er.”

Dat is de formele kant. De praktijk is wat gecompliceerder. Onze samenleving wordt steeds ‘politieker’. Kwesties die voorheen buiten het politieke strijdtoneel bleven, zijn onderwerp van politieke strijd en debat geworden. Koningin Beatrix heeft dat ervaren toen ze in haar kerstredes nauw verholen pleidooien hield voor Europese eenwording, milieubehoud, fatsoen en multiculturele verdraagzaamheid. Ze kreeg daar kritiek op.

Willem-Alexander heeft nooit echt blijk gegeven van politieke voorkeuren. Het inhoudelijke sleutelwoord van zijn koningschap lijkt ‘verbinding’ te zijn. Nu de zuilen waarop onze samenleving rustte, verkruimeld zijn en de komst van veel buitenlanders vroegere sociale verbanden onder druk zette, is er behoefte aan nieuwe, ‘onpartijdige’ verbanden, aan een eigentijdse sociale cohesie.

Voortbordurend op ‘zijn’ Oranjefonds, dat ‘sociale initiatieven steunt waardoor iedereen kan meedoen in onze samenleving’, lijkt Willem-Alexander precies dat als zijn opdracht te zien. De eerste kerstrede van de koning gaat op dit punt misschien helderheid verschaffen.

Koning koopman

Min of meer duidelijk is al wel dat Willem-Alexander een koning koopman wil zijn, aan handelsbevordering wil doen. In zijn televisie-interview zei hij klip en klaar ‘het instrument van staatsbezoeken meer te gaan inzetten voor economische betrekkingen’. Het recente kennismakingsbezoek van de koning aan Duitsland was feitelijk een handelsmissie. Na afloop zei hij: “Wij hebben deuren geopend en de mensen zijn er doorheen gelopen.”

Met de economische kleuring van (staats)bezoeken zet de nieuwe koning voort wat onder koningin Beatrix al begon. Helemaal zonder risico is het overigens niet, want handel met sommige landen en in sommige producten kan wel degelijk politiek beladen zijn en handelsbevordering is geen excuus voor alles.

Koningin Beatrix merkte het toen ze tijdens een sterk economisch getint staatsbezoek aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) een hoofddoek droeg. Maar in deze crisistijd zullen pogingen van de koning Nederlandse economische belangen te dienen in het algemeen op brede steun kunnen rekenen.

Mensenkoning

Wat we eigenlijk al wisten, is tijdens de voorbije bliksembezoeken van de nieuwe koning aan de provincies nog duidelijker geworden: Willem-Alexander is een ‘mensenkoning’. Hij is joviaal, sociaal en gevat en zet met kennelijk plezier protocollaire regels opzij om met de bevolking in contact te komen.

Waar koningin Beatrix strikt protocollair was, is haar opvolger functioneel protocollair. Hij past zijn gedrag en benaderbaarheid aan de omstandigheden aan. Hij houdt zich aan het protocol waar dat geboden is en negeert het waar het contacten met mensen blokkeert. Ook zijn gebleken gevoeligheid voor cultuuruitingen die niet direct tot de elitecultuur behoren en het leggen van verbindingen tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur stempelen hem tot een mensenkoning, net als trouwens zijn liefde voor de sport dat doet.

Omdat een al te ‘gewone’ en benaderbare koning de statuur en daarmee de effectiviteit van zijn ambt en de monarchie kan schaden, zal hij op dit punt naar een goed evenwicht moeten zoeken.

Duokoning

Het koningschap is geen duobaan, kan en mag dat ook niet zijn. Willem-Alexander is de koning en zijn vrouw mag zich slechts koningin laten noemen. Daar kan geen misverstand over bestaan. De mateloze populariteit van koningin  Máxima echter laat het beeld opbloeien van een duobaan en van koning Willem-Alexander die een duokoning is.

Prins Claus gold als de belangrijkste adviseur van koningin Beatrix, maar door zijn langdurige ziekte was hij bij publieke optredens vaak afwezig en vervulde hij gaandeweg vooral een rol in de schaduw en achter de schermen. Hoe anders is dat met Máxima, het geheime wapen van de Nederlandse monarchie. Zij wordt luider bejubeld dan de koning. Mensen tonen zich zelfs teleurgesteld als ze bij een koninklijk bezoek verstek laat gaan.

De koning profiteert van de populariteit van zijn vrouw en Máxima zelf geniet er zichtbaar van. Toch zal de koningin, die met haar werk ter bevordering van  inclusive finance en microkrediet wil doorgaan, als werkende (maar natuurlijk wel luxueus en riant gefaciliteerde) moeder keuzes moeten maken. Haar populariteit mag ook niet al te veel de koning naar de tweede plaats dringen.

Ook hier geldt weer: het juiste evenwicht moet nog gevonden worden. Stof genoeg tot nadenken voor het nieuwe koningspaar dat naar eigen zeggen  ‘hectische’ dagen achter de rug heeft en aan vakantie toe is.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


23 reacties op “Koningschap in de steigers”

  1. keuleniscool zegt: 01-07-13 om 10:51

    Dat feodale gedoe , mogen ze van mij afschaffen !

  2. John van Dokkumburg zegt: 01-07-13 om 18:52

    Koning zijn mag niet worden tot een reclamemerk dat verder hol van binnen is, nee de nederlander mag best wel wat verwachtten van iemand die een titel heeft en daarvanuitgaande , heel veel sympatie van ons mag verwachtten daarom zal de mens koning de zaken eens anders moeten gaan doen en desnoods met reclame op radio en tv, strijden voor een ander nederland . Euh nee, dit streven is geen partij en politieke keuze ondersteuning, maar een protest tegen de onzin maatschappij , een maatschappij die eigenlijk alleen maar minder maatschappij werd omdat alles wat in de macht en beschikking van de overheid (staats eigendom) werd afgeroepen, altijd grond gebied is waar je niet aan mag komen . Op democratische manier helder zal hij dit – onrechtvaardige , zijnde – de echte staatsgreep / het ingrijpen en het controleren – van de nederlanders af mogen helpen , Want minder zoals hierboven al opgemerkt, is voor zijn doen wat mij betreft hopeloos en totaal onzinnig werk , denk daar nog maar even over na .

  3. Jan Haije zegt: 01-07-13 om 22:18

    Het Procola-arrest van het Europese Hof schrijft voor dat IEDER EUROPEES STAATSHOOFD (president, koning, koningin etc.) moet voldoen aan de ons aller bekende Trias Politica, de scheiding der machten in wetgevende macht, rechtsprekende macht en uitvoerende macht. Willem Alexander heeft reeds afscheid genomen van de Rechterlijke Macht. Nu moet er nog een keuze worden gemaakt:
    Wetgevende Macht of Uitvoerende macht. De keuze is aan hem, en niemand anders. MAAR DE KEUZE MOET WEL WORDEN GEMAAKT.
    Wanneer, Willem Alexander ?

  4. Derk de Jong zegt: 03-07-13 om 01:06

    Gaat de koning nu ook over zijn miljoenen belasting betalen ? Of mag hij dat ook niet, net als zijn moeder, zodat het Nederlandse volk weer alleen voor een crisis moet opdraaien waar dat volk NIET OM GEVRAAGD HEEFT.

  5. Ik vind dat Willem-Alexander het heel goed doet. Die handelsmissies horen erbij, dat is ook echt Nederlands. Wel hoop ik dat hij de kersttoespraak een beetje verandert. Ik weet niet.. misschien in een wandeling of zo. Hij beweegt goed, maar als hij zo stil achter een tafel voor een teleprompter moet zitten, dan lijkt me dat wat stijf. Het is toch van tevoren opgenomen. Misschien langs een historische plek wandelen ergens in Nederland. Daar kan hij dan over vertellen, en een link leggen naar de huidige tijd en het kerstverhaal. Hij is tenslotte een historicus. Op die manier kan hij ook mooi afstand houden van de politieke waan van de dag.

  6. martin zegt: 03-07-13 om 21:04

    liever een president dan een koning

  7. Marcel zegt: 04-07-13 om 01:52

    Wat nou populair? 93% kan het niks schelen, zijn noch voor noch tegen. Dit is een misselijkmakend propagandastukje.

    Weg met monarchie, weg met discriminatie op grond van afkomst!

    En daarbij, iemand die in de afgelopen 10 jaar 200 weken vakantie nam en geen belasting betaalt en feitelijk geen werk doet, is niet iets om trots op te zijn maar iets om je voor te schamen.

    Een modern koningschap bestaat niet, want erfopvolging is niet modern voor wat staatsrechterlijke posities betreft.

  8. Piet ik had graag commentaar gegeven maar nu ik weet dat de site van de NOS wordt gehackt door de AIVD en zij daadwerkelijk de mensen die kritisch staan tegenover de monarchie proberen kapot te maken ben ik wat voorzichtiger geworden.

  9. Yvonne zegt: 05-07-13 om 20:55

    Het moet nog blijken hoe deze koning het in de dagelijkse gang van zaken zal gaan doen. Zijn vrouw dient echter een behoorlijk aantal stappen terug te doen om haar man op zijn minst de kans te geven zich te profileren. Tot nu toe wordt hij ondergesneeuwd door haar ambitieuze houding.

  10. martijnb@gmx.com zegt: 05-07-13 om 22:57

    @Martin: is dat zo leuk een politiek staatshoofd? Ben je democraat in de VS is Bush je staatshoofd, of je mag als links fransman kiezen tussen Le Pen of Sarcozy. Dan ben je blij. Alternatief is een volledig kleurloos figuur als de Duitse president die niemand kent.
    Doe mij maar een koning die zijn roots in de geschiedenis van ons land heeft, 35 jaar mee gaat en geen macht, maar wel beperkt invloed heeft.

    @Derk: wat is het nut van de koning belasting laten betalen aan de staat van de toelage die hij van de staat krijgt? Dat is rondpompen van geld en nodigt uit tot heel onverkwikkelijke discussies over aftrekposten e.d.

    @Jan Haije: de functie van de koning binnen de rechtsprekende macht is wel heeel symbolisch. De functie voorzitter van de Raad van State heeft geen inhoud en bovendien gaat de Raad van State alleen over bestuursrechtspraak.
    Dat is wel heel erg Eurpose spijkers op Nederlands laag water zoeken.

  11. De afgelopen jaaaaaren is er geen causaal verband gevonden tussen bezoek koningshuis, handelsmissies gevolgd door boost(je) plaatselijke, landelijke of lokale ondernemingen…

    Dus, het blijft een sprookjes-prins…voor degenen die in sprookjes willen geloven dan……..!

  12. Freek zegt: 06-07-13 om 13:19

    @Jan Haije

    Dat het Europese Hof in het Procola arrest voorschrijft dat staatshoofden aan de Trias Politica moeten voldoen is jouw stelling.

    Het enige dat het Hof in dat arrest heeft besloten is dat een bestuursorgaan dat wetgevende macht bezit, niet als onafhankelijk rechter kan worden beschouwd. Het ging niet specifiek over staatshoofden, en ook niet over de scheiding tussen wetgevende en uitvoerende macht.

    In werkelijkheid zijn wetgevende en uitvoerende macht meestal nauw met elkaar verweven. Niet alleen in de persoon van het staatshoofd, maar bijvoorbeeld ook bij ministers. Het Europese Hof heeft daar nog nooit bezwaar tegen gemaakt.

  13. Hou alsjeblieft op met dat gezeur om een republiek in de reacties. Ik moet er niet aan denken! We houden lekker de constitutionele monarchie. Een republiek kost evenzeer geld, en vaak – afhangend van hoeveel macht zo’n president zou hebben – zelfs veel meer.

    We willen geen republiek, bij grote meerderheid. Maar stel we zouden het doen, wie dan? Een senior politicus (type Eerste Kamer) met politieke kleur? Bolkestein, Wiegel, Zalm, Kroes? Kok, Cohen, Pronk, Netelenbos? Balkenende, Donner, Vd Hoeven? Borst, Brinkhorst, Van Boxtel, De Graaf? Of een BN’er? Oh nee hou op, schei uit. Dat zou een drama zijn met wekelijkse peilingen, wantrouwen, politieke spelletjes, enz. Nee, dat moeten we niet doen.

  14. bas zegt: 08-07-13 om 10:28

    @ Marcus

    Wellicht wordt jij misselijk bij het idee dat we een republiek zouden worden. Ik BEN misselijk van een monarchie.

    Ik ga de argumenten niet herhalen, die ken je en wil je niet aanvaarden. Ik wil alleen zeggen dat jouw kijk op de wereld niet de enige is.

    Dat mensen die een republiek willen wel degelijk goede argumenten hebben, en zelfs als we die niet hadden, dan nog is het vrijheid van meningsuiting

    Wat betreft de vervulling van het ambt van staatshoofd, zou Van Der Graaf (die van D’66, de oud burgemeester van Nijmegen) mindergeschikt zijn als Prins Pils? Ik betwijfel dat

  15. Freek zegt: 08-07-13 om 17:47

    @bas

    Het zwakke punt in jouw betoog is dat D66 bij de laatste verkiezingen zo’n 8% van de stemmen achter zich wist te krijgen, en zelfs de minister-president niet meer dan ongeveer een kwart van de kiezers vertegenwoordigt. Willem Alexander en de monarchie hebben daarentegen een stabiele meerderheid van het Nederlandse volk achter zich: Ten tijde van de laatste verkiezingen had ongeveer 59% van de Nederlanders vertrouwen in Willem Alexander, en de laatste maanden is dat percentage alleen nog maar gestegen.

    Ik weet wel, misschien is die meerderheid wel gewoon heel erg dom, maar desondanks is het niet ondemocratisch dat ons land volgens de wensen van de meerderheid wordt geregeerd.

    Dat is het dilemma van de republikeinen: zolang ze geen meerderheid van de Nederlanders achter zich hebben, gaat het eigenlijk tegen hun eigen democratische principes is om de monarchie af te schaffen.

  16. ben risus zegt: 08-07-13 om 18:08

    De alinea waarin staat dat een al te gewone koning de statuur en daarmee de effectiviteit van zijn ambt en de monarchie kan schaden is voor mij de essentie van dit verhaal en het grootste gevaar dat er bestaat voor een duurzame continuering van de monarchie. Eerlijk gezegd vrees ik dat het op den duur wel eens mis zou kunnen gaan. Het willen sparen van de kool en de geit, door afwisselend formeel en informeel op te treden, dus “stiff upperlip” en “popi-jopi- gedrag”, krijgt op den duur een opportunistisch trekje. Dat is fnuikend voor het aanzien van de monarchie, die altijd gestoeld is geweest op klasse en allure. Wanneer zoiets zijn eigen leven gaat leiden valt er weinig meer te repareren en zet de daling onomkeerbaar in van de populariteit van de monarchie. Ik gun WA en Maximà een goed en zinvol koningsschap, maar heb nu al bange vermoedens.

  17. @Bas, ik word niet misselijk hoor. Ieder z’n mening.

    Voor al die argumenten zijn ook tegenargumenten. Een republiek is duurder. Het organiseren van verkiezingen (dan iedere 4 jaar) kost alleen al zo’n 50 miljoen euro per keer. Daar komt dan al het gedoe bij van een staatshoofd met een politieke kleur.

    Het principiële punt van de erfopvolging is begrijpelijk, maar zo werkt het ook buiten de monarchie. In Nederland bijvoorbeeld de families Brenninkmeijer, Philips, Heineken, enz. Dat zijn uiteraard geen royals en er zijn meer verschillen.

    De koning krijgt een toelage van de staat, en hij dient het land. Geen privébedrijf. Via de regering wordt er democratisch verantwoording afgelegd. Dat geldt ook voor zijn vrouw en moeder. Andere leden van de familie hebben (of hadden) gewone banen toch.

    Maar het punt is: rijke families die door hun positie bepaalde (economische of maatschappelijke) invloed hebben. Een republiek als staatsvorm verandert dat niet. Kijk maar naar het buitenland. Zo werkt het in vrije markteconomieën.

    Als je daar ook allemaal ‘tegen’ bent dan ben je geen republikein maar een communist. En het communisme heeft nou juist bewezen dat daar een staatsvorm uit voortkomt die niet democratisch is, en waarin mensen geen vrijheid hebben.

  18. Frank zegt: 08-07-13 om 23:19

    Het verschil is dat we weten wat we hebben (en dat werkt best goed ondanks alle gezeur van theoretici). We weten niet wat we zouden krijgen als we ons koningshuis zouden afschaffen. *We* – ik niet, en jullie niet.

  19. Marcel zegt: 09-07-13 om 02:24

    WA zei trouwens dat we hem mochten noemen wat we wilden. Daar maak ik in het dagelijks leven rijkelijk gebruik van. Hopelijk kom ik hem nog eens tegen, zeg ik het hem recht in het gezicht.

    En Yvonne, ja natuurlijk is die vrouw van hem ambitieus. Zij is namelijk wat je volgens mij ook wel een ‘gouddelver’ noemt. Wie ook maar een seconde denkt dat zij op hem viel voor zijn karakter (dat heeft ie namelijk niet) die houdt zichzelf voor de gek.

    Ik vind het echt te zot voor woorden dat iemand die niks uitvoert op basis van ‘waar zijn wieg stond’ staatshoofd is. Liever een Duits model republiek dan deze onzin.

  20. ach het is moeilijk om nog respect te geven aan het konelijk huis als ik kijk wat er echt over is van de monarchie dan is dat toch belachelijk men is getrouwd met zomaar iemand niet meer van een vorstenhuis de kids zijn dus geen vorsten kids meer wij waren ook afstammelingen van de engelenburchs maar ook wij zijn al lang niet meer van adel komt ook dat men \omaar kids maakte bij gewone mensen kijk naar mabel waarom laat ze haar man niet rustig sterven??zal wel voor het geld zijn denk ik want zolang hij leeft al is het in coma krijgt hij zijn toelage ? of zie ik dat verkeerd zielig gewoon bij gewone mensen waren de stekkers er al lang uitgetrokken
    nee respect al lang niet meer maar ze doen gelukkig niets verkeerds en zijn best aardig alleen het geld wat ze toegeschoven krijgen is belachelijk in verhouding tot de gewone man die mogen creperen en het word volgend jaar nog erger dus aú’b vraag niet om respect voor de monarchie

  21. bas zegt: 09-07-13 om 11:38

    @ Marcus,

    Aangezien ik tegen macht in een persoon ben – zoals een Franse of USA president, klom ik uit op een republiek naar Duits model.

    Een staatshoofd met alleen ceremoniële taken, gekozen door de verenigde Eerste en Tweede kamer (die in Duitsland qua benoeming anders in elkaar zitten – de Eerste kamer daar bestaat uit vertegenwoordigers van de deelstaatregeringen) heeft dan verreweg mijn voorkeur.

    Een machteloze figuur – die daardoor juist meer als geweten van de samenleving kan functioneren.

    En deze verkiezing hoeft niet veel te kosten – eens in de 4 jaar een extra zittingsdag, dus een dagje minder reces. Dan heb je alleen de kosten voor de verwarming en verlichting. 10.000 euro, maximaal.

    Wat betreft de rijke families, ja – heette ik Phillips dan werd er meer naar mij geluisterd. Alleen, zou blijken dat ik onzin uitkraam, dan wordt er niet meer naar mij geluisterd.

    Van WA wordt beweerd dat hij niet bijster intelligent is. Ik heb de man nooit gesproken, dus kan ik het niet uit eigen ondervinding toetsen. Wat ik echter wel opmerkelijk vind is dat zijn afstudeerscriptie geheim is. Dat doet mij vermoeden dat er iets aan kan mankeren.

    Heb ik een probleem met een Brenninkmeijer, dan kan ik gewoon een advocaat bellen. Goed, ik sta tegenover een rijk iemand, maar de wet is voor iedereen gelijk – oeps, daar worden een paar uitzonderingen op gemaakt. Ik kan niet tegen de koning procederen. Ook de rest van de Oranjes worden wettelijk uit de wind gehouden.

    En het ergste is nog, WA heeft wel degelijk meningen. Meningen die ik niet mag kennen, maar eentje is dat hij van jagen houdt. Tsja, ik niet, ik vind dat dat verboden zou moeten worden.

    Maar zie jij het gebeuren? Dat de hobby van een koning verboden wordt? Een presidentskandidaat die een hobby heeft waar 95 % van de burgers van vindt dat die verboden moet worden – die wordt waarschijnlijk gewoon geen president.

    Naast het oneerlijke, en de kosten (een monarchie is echt vele duurder dan een republiek; de verkiezingen kosten niets, en een republiek heeft oud-presidenten, maar een monarchie heeft toekomstige opvolgers. En verwanten die ook allemaal bewaakt worden) zit ik ook met de ondoorzichtige besluitvorming.

    Stel, WA heeft een goed idee. Dan wilt Rutte dat uitvoeren, maar hij kan niet zeggen dat het van WA komt. Kortom hij moet vaag zijn, en dat maakt het dus mogelijk dat anderen ook ideeën spuien. Tegen betaling, bijvoorbeeld.

    Dat circuit van achterkamertjes – ondoorzichtig en gevoelig voor corruptie – is een onlosmakelijk gevolg van een monarchie. En wellicht is dat nog wel het ergste – van niets kunnen we nog zeggen dat het democratisch tot stand is gekomen.

  22. Manuel Sewgobind zegt: 10-07-13 om 09:06

    Mabel

    De “hartekreet” van Mabel om de privacy van haar familie te respecteren heeft iets “selectiefs”. Enerzijds moet de koninklijke familie het hebben van gratis publiciteit in de media (waarvoor ze niet betaalt, en de vraag rijst of de publieke omroepen i.h.k.v. de -terechte- bezuinigingen, voor elk Oranjebericht niet de rekening moeten presenteren): dan is privacy geen onderwerp. En de RVD voedt persoonlijkheidscultus, waar Mabel geen moeite mee heeft.
    Dus: wil je respect voor privacy dan zullen RVD en de publieke omroepen moeten zwijgen.
    Overigens zou er geen probleem zijn als de leden van de koninklijke familie doodnormale stervelingen zouden zijn.

  23. Raymond zegt: 10-07-13 om 21:04

    Als ik hier zo wat reacties doorlees, krijg ik spontaan ernstige pijn aan mijn ogen, en vraag ik mij in hemelsnaam af welk Nederlands onderwijs dergelijke mensen met zo een taal- en grammaticagebrek heeft kunnen baren.

    Alleen al de vorm van schrijven van de voorgaande, is werkelijk om te janken.

    Als je niet kan schrijven, schrijf dan niks. Of ga je Nederlands even opfrissen.

    Dit is om te huilen…..

Geef een reactie