De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koning lege dozen

De troonswisseling wekt in België bij lange na niet zo’n geestdrift als in ons land het geval was. Van een nationaal volksfeest is al helemaal geen sprake. De Belgen hebben genoeg aan nauwelijks drie weken voorbereidingstijd voor het ‘festijn’, terwijl wij in Nederland er drie maanden voor namen. Het tekent de halfslachtigheid van onze zuiderburen tegenover de monarchie. Dat straalt af op de koningen van België. Boudewijn had als bijnaam ‘le roi triste’ (de bedroefde koning).

De nu aftredende Albert begon wat vrolijker en energieker, maar eindigt, geplaagd door kwalen en schandalen en achtervolgd door een buitenechtelijke dochter die erkend wil worden, eveneens als een trieste vorst. De aantredende koning Filip staat evenmin bekend als een lachebekje. Het is ook een hele opgave om een symbool van eenheid te moeten zijn in een land dat naar verdeeldheid, naar federalisme streeft.

Op de koning na bestaan er, zo luidt de standaarduitdrukking, geen Belgen. België is eigenlijk geen land, maar bestaat, van elkaar gescheiden door de taalgrens, uit minimaal twee landen: Vlaanderen en Wallonië. De koning van België is daardoor een koning lege dozen, zoals wij een minister met een uitgeklede portefeuille een minister lege dozen plegen te noemen.

Volksmonarchie

In grote lijnen heeft de koning van België dezelfde taak en bevoegdheden als onze Oranjevorsten. Het gaat in allebei de gevallen om vorsten wier macht en invloed door de grondwet ondergeschikt zijn gemaakt aan de volksvertegenwoordiging. Toch zijn er een paar betekenisvolle verschillen. België is – nog als enige in de wereld – een volksmonarchie. Filip wordt ‘Koning der Belgen’, terwijl Willem-Alexander ‘Koning der Nederlanden’ is.

De eerste is koning van een volk, de tweede koning van een land. Als koning van een volk ben je, althans in theorie, meer afhankelijk van de luimen van het volk dan dat je dat bent als koning van een land. In lijn daarmee gaat de opvolging van de koning door zijn grondwettelijk aangewezen opvolger in België ook niet automatisch zoals bij ons en bepaalt hij niet in zijn eentje het moment van aftreden, zoals Beatrix dat deed en mocht. Willem-Alexander was koning vanaf het moment dat Beatrix de akte van abdicatie ondertekende.

In België komt aan abdicatie een besluit van de Raad van Ministers (kabinet) te pas. De raad, gedekt door het parlement, fungeert als staatshoofd zolang de nieuwe koning na het aftreden van zijn voorganger nog niet beëdigd is. Die beëdiging is anders dan de inhuldiging bij ons. In België zweren de parlementsleden namelijk geen trouw aan de nieuwe koning, zoals bij ons. Er is dus geen sprake van een wederzijdse contract, maar eerder van het eenzijdig aanvaarden door het parlement van de nieuwe koning zodra die de eed op de grondwet heeft afgelegd.

Deze en andere kleine verschillen hebben te maken met de slechte ervaringen die de (katholieke) Belgen hadden met de autoritair geachte (protestantse) koning Willem I onder wiens bewind ze zich in 1830 van Nederland afscheidden.

Waalse koningen

De Belgische koningen (koninginnen heeft het land nog nooit gehad) zijn eigenlijk nooit erg geliefd geweest. Toen het land zich in 1830 van Nederland losmaakte, koos het een weduwnaar aan het Britse hof van het geslacht Saksen-Coburg (Leopold I) tot koning. Terwijl de Oranjes veel en diepe wortels in de Nederlanden hebben, bogen de Saksen-Coburgs vooral op veel familierelaties met andere Europese vorstenhuizen.

Het Belgisch vorstenhuis cultiveerde na zijn aantreden nauwe banden met de bestuurlijke en economische elite van het land en dat waren zowat allemaal Franstalige Walen. Intussen zijn de bordjes verhangen en is Vlaanderen het belangrijkste en invloedrijkste landsdeel geworden. De ‘Waalse koningen’ van weleer proberen zich aan die veranderde situatie aan te passen door zich te vervlaamsen. Het beheersen en het gebruiken van het Nederlands is daar een soort graadmeter voor. Maar het ligt allemaal nog uiterst gevoelig.

Zo is na gerezen kritiek prompt besloten dat koning Filip staatsstukken zal ondertekenen met zowel zijn Nederlandse voornaam Filip als met zijn Franse voornaam Philippe. Maar of hij daarmee de sympathie op verdere federalisering van de Vlamingen zal winnen, valt te betwijfelen. De voortekenen voor de nieuwe vorst zijn niet gunstig.

Koning lege dozen

De Belgische parlementsverkiezingen volgend jaar kunnen wel eens beslissend zijn. De electoraal sterk oprukkende Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) van Bart de Wever (burgemeester van Antwerpen intussen) wil Vlaanderen vergaand onafhankelijk maken en zaagt onverdroten aan de poten van de Belgische troon. Alle insiders voorspellen dan ook een netelige kabinetsformatie na de federale verkiezingen van mei 2014. Dat wordt hoe dan ook een test case voor koning Filip/Philippe.

Als de Vlaamse nationalisten de verkiezingswinst halen die de peilingen voorspellen, worden het enerverende tijden voor België als eenheidsstaat en daarmee voor de monarchie in het land. Het ‘samenbinden’ van twee landsdelen die los van elkaar willen is een bijna onmogelijke taak. Veel meer dan een koning lege dozen te zijn lijkt vooralsnog voor de Belgische koning niet weggelegd.

In zijn paleis te Brussel – de ‘hoofdstad’ van het min of meer zelfstandige gewest Brussel, de hoofdstad van België én Vlaanderen en ook nog eens de ‘regeringszetel’ van Europa – kan hij niet veel anders doen dan wachten op wat komen gaat. Het is een bizarre en surrealistische situatie, maar karakteristiek voor de kunstmatige staat die België is. Je zou er, zoals veel Belgen doen, grappen over willen maken of er om lachen. Lachen echter lijkt de Belgische koningen van het geslacht Saksen-Coburg niet aangeboren. België krijgt opnieuw een trieste koning. Zoveel is zeker. Dat is ook continuïteit.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


3 reacties op “Koning lege dozen”

  1. bas zegt: 11-07-13 om 12:54

    Was ik Vlaming, dan zou ik ook voor een onafhankelijk Vlaanderen zijn. Ik kom redelijk regelmatig in Vlaanderen, spreek regelmatig Vlamingen en begrijp steeds minder waarom ze de Walen gedogen.

    En die koning? Dat is toch al altijd de Koning der Walen geweest?

  2. Frank zegt: 12-07-13 om 08:27

    Voor zover ik kan zien is de stevige positie van ons eigen koningshuis sterk gefundeerd op de chique houding van haar leden. In de vorige (Beatrix) en huidige generatie geen onechte kinderen, belastingontduiking, onheus gebruik van macht en alle andere zaken waar de Belgische familie regelmatig door in het nieuws komt. Ik denk dat daarmee deze belgen hun reputatie grotendeels aan zichzelf te danken hebben.

    Maar, inderdaad, de interne structuur van Belgie is nou ook niet zo sterk…

  3. Piet ik weet dat de AIVD meeleest en mensen die kritiek geven op de monarchie het leven zuur maken dus ik zeg niks meer. Leve Willem en zijn prachtige vrouw

Geef een reactie