De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De adviseurs (m/v) van de koning

Als staatshoofd heeft koning Willem-Alexander rechten en plichten. Plichten zou je het (ceremonieel) vertegenwoordigen van het land en het staatsgezag in binnen- en buitenland kunnen noemen en het bekrachtigen van democratisch tot stand gekomen wetten en besluiten. Maar hij heeft ook rechten.

De Brit Walter Bagehot heeft die in een klassiek geworden betoog over de monarchie geformuleerd als ‘het recht geraadpleegd te worden, het recht aan te moedigen en het recht te waarschuwen’. In de kern komt het erop neer dat Willem-Alexander het kabinet gevraagd en ongevraagd advies mag geven.

Wél achter gesloten deuren natuurlijk. Naar buiten toe spreken staatshoofd en kabinet, die samen de regering vormen, altijd met één mond. En bij meningsverschillen hebben de ministers het laatste woord. Of en hoe de koning zich als adviseur van het kabinet laat gelden, hoort tot het ‘geheim van Noordeinde’.

Vanwege het koninklijk adviesrecht is het relevant te bezien door wie Willem-Alexander zich op zijn beurt laat adviseren. Het blijft voor een deel giswerk, maar wijzigingen in de Dienst van het Koninklijk Huis kunnen toch enig licht brengen.

Dienst Koninklijk Huis

Het ligt voor de hand dat de koning zich laat adviseren door mensen die hem het meest nabij staan. Dat hij zich dus iets gelegen laat liggen aan de adviezen van koningin Máxima en af toe de ervaren prinses Beatrix om raad vraagt, is aannemelijk. Tekenend in dit verband is dat de ‘oude koningin’ voorlopig nog een werkruimte houdt in paleis Noordeinde, het werkpaleis van de koning.

Een sleutelrol in het werk van de koning speelt de ‘Dienst van het Koninklijk Huis’. Deze ambtelijke organisatie (met als kern de hofhouding) telt ruim 300 medewerkers. De leiding ervan ligt in handen van de ‘Grootmeester’. Dat is de nog door Beatrix in 2008 benoemde ex-diplomaat Marco Hennis (58).

Heel dichtbij de koning staat zijn algemeen secretaris. Dat is de in 2009 ook nog door Beatrix benoemde Jaap Leeuwenburg (63). Omdat die particulier secretaris van Willem-Alexander was, geldt hij als een vertrouweling van de nieuwe koning. Er zijn speculaties dat hij de nieuwe Grootmeester zal worden.

Behalve dat Willem-Alexander, al hoeft hij dat niet, doorgaat met door zijn moeder benoemde hoffunctionarissen, heeft hij ook nieuwe mensen aangetrokken. Zo promoveerde hij de nog maar kort in hofdienst zijnde Marco van Walstijn (52) – afkomstig uit het bedrijfsleven – tot ‘directeur ICT’. Een nieuwe functie.

Tot zijn persoonlijk adviseur benoemde de koning onlangs nog de uit de wereld van de politiek (CDA) komende Olger van Dijk (34). Een andere persoonlijke adviseur van zowel de koning als de koningin is Pien Zaaijer (52), bekend geworden als lid van de staf van Willem-Alexander en M’axima. De koning zal zich ook door een speechschrijver laten bijstaan. Stukje bij beetje krijgt de kring van adviseurs rond de koning zo vorm.

Onder Beatrix vond er een switch plaats van adellijke lieden naar diplomaten, terwijl Willem-Alexander een zekere voorkeur aan de dag lijkt te leggen voor mensen uit het bedrijfsleven en de (overheids)communicatie.

Koning en premier

Van cruciaal belang is een goede verstandhouding tussen staatshoofd en premier. Ze spreken elkaar bijna elke maandag. Als het tussen hen niet botert, hebben ze allebei een probleem. Een premier die te maken heeft met een in zijn beleving eigenzinnige en bemoeizuchtige koning, zal hem moeten corrigeren. Of hij moet diens handelwijzen politiek voor zijn rekening nemen en verdedigen.

Een stroeve relatie kan behalve onverkwikkelijk vooral ook ineffectief voor beiden zijn. Tot de buitenwereld zal dat nauwelijks door dringen. Er wordt nogal eens gezegd dat de generatiegenoten koning Willem-Alexander en premier Mark Rutte (VVD), omdat ze allebei joviaal en sociaal zijn en geen van beiden als scherpslijpers te boek staan, gemakkelijk door één deur kunnen.

Daar komt bij dat Mark Rutte principieel koningsgezind is en Willem-Alexander nadrukkelijk heeft laten weten niet uit te zijn op welke politieke invloed dan ook. Overigens wordt het staatsrechtelijke verkeer tussen staatshoofd en premier sterk ambtelijk gestroomlijnd door het Kabinet van de Koning. Daarvan is sinds een jaar Chris Breedveld (51) de directeur.

Omdat hij binnen de Rijksvoorlichtingsdienst belast was met de communicatie rond het koningshuis, heeft hij al lange tijd met Willem-Alexander samengewerkt. Het Kabinet van de Koning en de Rijksvoorlichtingsdienst vallen allebei onder de premier en worden door hem aangestuurd.

Onderkoning

De belangrijkste formele adviseur van het kabinet is overigens niet de koning, maar de Raad van State. De koning is daarvan slechts de formele voorzitter. De vicevoorzitter van de Raad, die het eigenlijke werk doet, wordt aangeduid als ‘onderkoning’. Hij geldt als een belangrijke adviseur van de koning. Onderkoning is nu CDA-politicus en gewezen minister Piet Hein Donner (64).

Rond hem is het, waar het om ‘zaken des konings’ gaat, opvallend stil. Onder zijn voorganger Herman Tjeenk Willink (PvdA) was dat heel anders. Die staat te boek als een vertrouweling van koningin Beatrix en werd door haar vaak als informateur op pad gestuurd bij lastige kabinetsformaties. Nu de koning bij kabinetsformaties niet meer meteen een rol zal spelen, is die koninklijke adviestaak voor een belangrijk deel verleden tijd.

Piet Hein Donner lijkt verder af te staan van de koning dan zijn voorganger stond en staat. Tjeenk Willink (71), peetvader van de prinses van Oranje (Amalia), was opvallend aanwezig bij de troonswisseling. Ook woonde hij de begrafenisplechtigheid van prins Friso bij. Herman Tjeenk Willink kan ook formeel nog als adviseur van de koning een rol blijven spelen.

Na zijn vertrek bij de Raad van State vorig jaar werd hij prompt benoemd tot Minister van Staat. Daardoor blijft hij adviseur van de koning; eerst als vicevoorzitter van de Raad van State voor Beatrix en nu als Minister van Staat, al is dat vooral een eretitel, voor Willem-Alexander.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


6 reacties op “De adviseurs (m/v) van de koning”

  1. Mary Lynn zegt: 26-08-13 om 12:55

    Opvallend dat onze Koning, op zijn moeder en vrouw na, door geen enkele andere vrouw ‘geadviseerd’ wordt.
    Of zijn hun namen in dit artikel weggelaten?

  2. Leoniek zegt: 26-08-13 om 13:15

    Opvallend afwezig: alles wat niet 50+, man en blank is. Het is maar hoe divers je je adviezen wilt hebben…

  3. Mary Lynn zegt: 27-08-13 om 00:31

    Excuus. Over Pien Zaaier heen gelezen. Mea culpa.

  4. De hoeveelheid van 300? Dan zijn ze in de laatste periode behoorlijk uitgebreid. Wat een absurd hoog aantal.

  5. Louisa zegt: 05-09-13 om 18:28

    Lekker democratisch……
    En ook nu zal het wel weer ff duren voor mijn reactie wordt geplaatst….why ?

  6. N.K.Leeuwenburg zegt: 17-09-13 om 16:11

    Graag wil ik hier mijn respect laten blijken voor Jaap Leeuwenburg mijn naamgenoot ,voor zijn voortreffende staat van dienst,in de eerste plaats voor zijn vakkundige inzet voor willem alexander,zijn bergeleiding en adviezen,ook nu als algemeen secretaris van ZM de koning,weet hij als geen ander bescheiden op de achtergrond te opereren,wij wensen hem voor deze nieuwe periode,veel sterkte en Gods zegen toe,ook ZM de koning,komr zeer veel lof toe op de wijze hoe hij deze troonrede heeft overgedragen,grote dank daarvoor namens Norman Kendall Leeuwenburg en Graafin Ginger Leeuwenburg USA

Geef een reactie