De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Prinses pensionado

Vanwege haar troonsafstand heet Beatrix geen koningin meer, maar prinses. Meer dan één koning en één koningin in een land kan niet en de aanduiding ‘koningin-moeder’ heeft bij ons geen wortel geschoten. Sinds haar aftreden is de 75-jarige Beatrix met pensioen en kan ze het na een lange carrière wat kalmer aan doen en van haar rust gaan genieten: ‘ prinses pensionado’. 

Volgens het woordenboek is een pensionado ‘een gezonde, kapitaalkrachtige senior die volop van zijn of haar pensioen geniet’. Dat klopt dus allemaal wel. In strikte zin echter is prinses Beatrix niet met pensioen gegaan. Pensioen zit er voor haar niet in. De ‘Wet Lidmaatschap Koninklijk Huis’ uit 2002 bepaalt, dat ‘de Koning die afstand heeft gedaan van het koningschap’ lid blijft van het Koninklijk Huis. Letterlijk tot de dood erop volgt.

Dat brengt met zich mee dat Beatrix op grond van het ‘Financieel Statuut van het Koninklijk Huis’ uit 1972 jaarlijks een ‘belastingvrije geldelijke uitkering’ ontvangt van zo’n anderhalf miljoen euro. Tot haar dood. Ze hoeft daar niet voor te werken, maar blijft wel onderwerp van de ministeriële verantwoordelijkheid. Daardoor wordt ze in haar bewegingsvrijheid en in haar vrijheid van meningsuiting beperkt. Tot haar dood.

Doorwerken

Meteen al bij de aankondiging van haar aftreden op 28 januari  jl. maakte Beatrix duidelijk dat ze niet met werken wilde stoppen. Ze beklemtoonde nog ‘in goede gezondheid’ te zijn: “Ik treed dan ook niet terug omdat het ambt mij te zwaar zou vallen, maar vanuit de overtuiging dat de verantwoordelijkheid voor ons land nu in handen van een nieuwe generatie moet liggen.”

Dat klonk heel anders dan wat haar moeder Juliana op 31 januari 1980 als verklaring gaf waarom ze op haar 71ste verjaardag zou aftreden: “Bij iedereen die oud wordt doet vroeger of later het nuchtere feit zich voor dat de krachten gaan afnemen en dat zo iemand zijn taak niet meer kan volbrengen als voorheen.” De verzekering van Beatrix dat ze zou ‘doorwerken’, bleek geen loos gebaar. Al een goede week na de troonswisseling – op 7 mei – bracht ze een bezoek aan de tentoonstelling ‘Onze Koningin’ in de Beurs van Berlage te Amsterdam.

Ondanks de zorgen om prins Friso bleef Beatrix  representatieve taken vervullen. Ook na het overlijden van haar zoon op 12 augustus ging ze daarmee door. Veertien dagen na Friso’s dood was Beatrix bij een optreden van het Europees jeugdorkest.

Ook ‘een onfortuinlijke val in huiselijke kring’ op 22 september, bracht haar niet op andere gedachten. Ze liet de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD), op dezelfde dag nog dat ze vanwege haar gebroken jukbeen werd geopereerd, meedelen: “Prinses Beatrix zal naar verwachting enkele dagen in het ziekenhuis verblijven. De Prinses zal daarna verder herstellen in Paleis Huis ten Bosch. De gevolgen voor officiële verplichtingen en andere afspraken worden per geval bekeken.”

Een voor 1 oktober gepland bezoek aan het Weeshuis in Buren werd uitgesteld, maar een dag later gaf de ex-vorstin in Gilze Rijen al weer acte de presence voor ‘een dankbetuiging van de krijgsmacht’.

Werkpaleisje

Glashelder dus dat de afgetreden koningin zich niet als een ‘prinses pensionado’ wenst te gedragen. Ook haar verhuizing binnenkort van Paleis Huis ten Bosch naar kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche zal daar niets aan veranderen. Het RVD-bericht over deze verhuizing is klip en klaar: “De Prinses zal vanaf dat moment vanwege activiteiten als lid van het Koninklijk Huis nog regelmatig in Den Haag werken en verblijven. In een onderdeel van Paleis Noordeinde wordt daarom een ruimte voor haar ingericht.”

Dit nieuwe ‘werkpaleisje’ voor Beatrix komt, naar verluidt, in het naast Paleis Noordeinde gelegen pand Noordeinde 66. Dat was vanaf 1995 de ‘eigen woning’ van Willem-Alexander en vanaf haar huwelijk met de Prins van Oranje in 2002 woonde ook Máxima er. In 2003 betrok het paar Villa Eikenhorst in Wassenaar, eigendom van Beatrix.

Op ‘een later moment’ verhuizen koning en koningin naar Paleis Huis ten Bosch. Dat zal eerst grondig worden verbouwd. De werkzaamheden die ten behoeve van zowel Willem-Alexander als Beatrix worden verricht, vinden plaats onder ‘verantwoordelijkheid van de Rijksgebouwendienst’ en worden, aldus de RVD, ‘opgevangen binnen de Rijksbegroting’. Allemaal precies volgens de regels; ook waar het om het Haagse werkpaleisje voor de ex-vorstin gaat.

Beperkingen

Het part-time verder werken als lid van het Koninklijk Huis verzekert Beatrix ook van ondersteuning door de voor het Koninklijk Huis werkende diensten. Maar tegenover dat alles staan beperkingen. Afgetreden politici kunnen hun opvolgers naar hartenlust bekritiseren en hun memoires of biografieën (laten) schrijven en daarin hun gelijk en/of gram halen. Een ex-koningin kan dat niet.

Zij kreeg door haar aftreden weliswaar iets meer bewegingsvrijheid, maar blijft onderhevig aan de ministeriële verantwoordelijkheid. Gaan vertellen óf en hoe ze door premiers – bijvoorbeeld bij haar jaarlijkse kerstboodschappen – is gecorrigeerd of beperkt, mag ze niet zomaar. Pas lange tijd na haar dood zullen de archieven open gaan die licht werpen op wat Beatrix’ politieke invloed op het landsbestuur (kabinetsformaties!) is geweest.

Prins Bernhard omzeilde deze klip indertijd met een kort na zijn dood gepubliceerd interview met de Volkskrant. Daarin vertelde hij over zijn buitenechtelijke dochters en probeerde hij zijn gedrag in de Lockheed-affaire goed te praten. Beatrix voelde zich als koningin daardoor in verlegenheid gebracht. Alles wijst erop dat zij zich, net als tijdens haar lange regeerperiode, zal blijven houden aan de constitutionele spelregels. Het is inmiddels haar tweede natuur geworden. Net als werken.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


3 reacties op “Prinses pensionado”

  1. bas zegt: 14-10-13 om 12:24

    Waren we een republiek, dan hadden we na verloop van tijd een aantal oud presidenten.

    Ook een titel die levenslang blijft, maar geen loze titel. Je ziet overal dat oud presidenten actief zijn voor het land – direct of indirect.

    oud presidenten hebben vaak ook bewaking, een administratief stafje en een uitkering – en ik denk dat dat terecht is.

    Natuurlijk is een oud president een politiek figuur en een oud koning(in) niet, en dat verklaart, voor mijn gevoel geheel terecht, de verschillen.

    Was Beatrix afgetreden om een republiek mogelijk te maken, dan was dat natuurlijk anders geweest. dus, zou Willem Alexander zich aan de beperkingen willen onttrekken, dan is mijn advies – stuur aan op een republiek. Dan zal ik in elk geval ijveren voor opschorting van de ministeriële verantwoordelijkheid.

    Want dan is hij oud staatshoofd, net als een oud president

  2. Johan van Dijk zegt: 16-10-13 om 16:25

    Even een kleine opmerking over het gebruik van ‘koningin-moeder’, deze term hebben wij wel gekend, uiteraard voor koningin Emma en haar schoonmoeder koningin Anna Paulowna. De term slaat echter op de weduwe van de overleden koning (dus het overleden staatshoofd) en zou daarom vreemd zijn om te gebruiken voor onze (afgetreden) koninginnen. Wilhelmina is de eerste geweest die afzag van haar titel als koningin , terwijl ze die gerust had kunnen blijven voeren na haar aftreden zoals ook haar overgrootvader Willem I (na abdicatie koning Willem Frederik, graaf van Nassau) had gedaan. Wilhelmina koos echter voor prinses, zoals ook haar dochter en kleindochter dus gedaan hebben. Na overlijden van de betreffende prinses gaan we uiteraard wel weer consequent over koningin spreken.

  3. Marcel zegt: 16-10-13 om 22:03

    Met alle respect, maar ‘koning’ spelen is geen werken. Wat echt werken is, weet mevrouw Beatrix toch echt niet. Met excuses.

    Bij echt werken hoort namelijk o.a. echt belasting betalen.

Geef een reactie