De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Onorthodoxe hofpredikers

Huub Oosterhuis en Carel ter Linden bij de uitvaartdienst van prins ClausRecentelijk kwamen de ‘hofpredikers’ Carel ter Linden en Huub Oosterhuis in het nieuws. Dominee Ter Linden stelde in zijn boek ‘Wat doe ik hier in godsnaam?’ openlijk de vraag naar het bestaan van een persoonlijke God en trok een leven na de dood in twijfel. Veel christenen fronsten hun wenkbrauwen.

Over de dichter en ex-jezuïetenpater Huub Oosterhuis verscheen de door journalist Marc van Dijk geschreven biografie ‘De paus van Amsterdam’. Daarin herhaalde Oosterhuis nog iets krachtiger zijn eerdere bewering dat koningin Beatrix van premier Rutte in 2011 haar kerstrede had moeten afzwakken. Dat om te voorkomen dat daarin een aanval op PVV-leider Geert Wilders gelezen kon worden.

Indertijd had Oosterhuis voor zijn loslippigheid al excuses gemaakt. Nu doet hij dat opnieuw: “Ten aanzien van deze uitspraken trek ik het boetekleed aan. Ik had beter moeten weten.” Dat Ter Linden en Oosterhuis met hun opvattingen en beweringen snel de pers halen, komt omdat zij als ‘hofpredikers’ bekende Nederlanders zijn.

Frappant is dat de koninklijke familie voor religieuze diensten een beroep doet op onorthodoxe predikers zoals op een aan het bestaan van God twijfelende vrijzinnige dominee en op een uit de katholieke kerk gezette, getrouwde priester. Ophef daarover bleef uit. Dat kan te maken hebben met godsdienstige verdraagzaamheid, maar ook met ontkerkelijking en een marginalisering van de (christelijke) kerken in ons land. Een proef op de som zou het optreden van een imam in hofverband zijn. Zoiets is nu ondenkbaar, maar nog niet zo lang geleden was een katholieke ‘hofprediker’ ook ondenkbaar. Net zo goed als een katholieke koningin trouwens.

Hofpredikers

Blijkens het boek ‘Hofpredikers van Oranje’ van Maarten den Admirant hebben sinds Willem van Oranje in een periode van vier eeuwen een dertigtal hervormde hofpredikers de Oranjes gediend. De laatste officieel aangestelde  – deel uitmakend van de hofhouding – was de door koningin Juliana benoemde dominee Georges Forget.

Sinds 1962 is het instituut hofprediker of hofpredikant uitgestorven. Ten paleize worden geen kerkdiensten meer gehouden. Vorsten en hun gezinsleden kerken sindsdien in een – uiteraard Nederlands Hervormde – kerk in hun omgeving. Voor Beatrix en haar gezin was dat veelal de Kloosterkerk in Den Haag. Daar leerden zij Carel ter Linden kennen die er tussen 1983 en 1999 voorganger was.

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zijn geen fervente kerkgangers. Hun kinderen zijn wél – Nederlands Hervormd – gedoopt. De Prinses van Oranje (Catharina-Amalia) nog door hofpredikant Carel ter Linden, maar de prinsessen Ariane en Alexia door de Wassenaarse ‘dorpsdominee’ Deodaat van der Boon.

Al werden twee van de vier dochters van koningin Juliana (Irene en Christina) katholiek en al trouwde koning Willem-Alexander met een katholieke vrouw, de godsdienstige signatuur van de koninklijke familie is overwegend protestants gebleven met Carel ter Linden als hofpredikant.

Carel ter Linden en Huub Oosterhuis

Koning Willem-Alexander en de prinsen Friso en Contstantijn kregen godsdienstonderricht van Carel ter Linden. Hij leidde ook hun huwelijksdiensten. Bij het kerkelijk huwelijk van Willem-Alexander met Máxima was er echter ook een rolletje weggelegd voor de Argentijnse pater Rafael Braun. Vooral vanwege zijn goede verstandhouding met prins Claus kwam Huub Oosterhuis steeds meer als een soort tweede hofpredikant in beeld.

Dat bleek het duidelijkst bij de uitvaart van Claus in 2002. Die werd weliswaar geleid door Carel ter Linden, maar Oosterhuis trok de aandacht met een indrukwekkende preek. In zijn biografie vertelt hij vrijuit over het gesprek ter voorbereiding van de uitvaartdienst voor Claus. Hij noemt het ‘enigszins ongemakkelijk’ dat Ter Linden die bijeenkomst met een gebed opende.

Oosterhuis vervolgt: “Daarna nam hij zo’n beetje de leiding van het gesprek, tot Constantijn ineens zei: Dominee, wij hebben eigenlijk besloten om Huub Oosterhuis te vragen voor de overdenking.” Daarop zou een verraste Ter Linden geantwoord hebben: “O, natuurlijk.”

Noch Ter Linden noch Oosterhuis speelden een rol bij de uitvaart van koningin Juliana in maart 2004. Tot veler verrassing ging daarin – als eerste vrouwelijke ‘hofpredikant’ in de geschiedenis van de Oranjes – de remonstrantse predikante Welmet Hudig-Semeijns de Vries van Doesburgh voor.

Prins Claus

De uitvaartdienst van prins Bernhard eind 2004 was weer in de vertrouwde handen van Ter Linden. Hij leidde in datzelfde jaar trouwens ook de huwelijksdienst van prins Friso met Mabel Wisse Smit, al werd daarbij wel gebruik gemaakt van teksten van Huub Oosterhuis. Door de geestverwantschap tussen Claus en Oosterhuis bleef de Amsterdamse dichter en pastor ook na de dood van Claus in contact met leden van de koninklijke familie; met name met Friso en Mabel.

Hij doopte – buiten kerkelijk verband – hun twee dochters en sprak een zegen uit tijdens de overigens weer door Carel ter Linden geleide uitvaartdienst voor Friso. Het instituut van de hofpredikant hebben de Oranjes feitelijk achter zich gelaten. Ze bezien per geval en weinig kerkgebonden wie ze als voorganger(s) zullen vragen. Dat zegt iets over de liberale en gedifferentieerde manier waarop ze, net als steeds meer Nederlanders, hun godsdienst vormgeven. Dat doen steeds meer mensen. En dus zal hen die religieuze en levensbeschouwelijke vrijheid nauwelijks kwalijk genomen worden. Dat leert de praktijk van de laatste jaren.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


5 reacties op “Onorthodoxe hofpredikers”

  1. Jan zegt: 28-10-13 om 15:10

    Goede ontwikkeling in het koningshuis; het maken van gevoels keuzes bij reli zaken.
    Ook het bewijs dat god niet bestaat want noch de loslippighied van Oosterhhuis noch de godsloochening van Ter Linden kregen dit gefantaseerde wezen boos terwijl hij dat in zijn woord toch meestal is.

    Oosterhuis heeft helemaal door dat we god-loos zijn want hij zondigt keer op keer door uit de school te klappen.[Dat excuus van hem blief ik niet want dat heeft iets van een verkapte biecht.]
    retro heiden

  2. Derk de Jong zegt: 30-10-13 om 01:12

    Dominee ter Linden zou de Bijbel eens moeten lezen. Daarin zegt Jezus dat er wel degelijk een leven is na de dood. Zelf heb ik een werk geschreven dat heet “Niets af- of toe doen aan het woord van God.” Is ook vertaald in het Engels en Roemeens, Daarin heb ik jaren geleden al de opmerkingen van “Dominee” als valse leer betiteld op grond van de Bijbel. Ook heb toen aan koningin Beatrix een brief geschreven en daarin aan haar gevraagd deze “Dominee” aan de Bijbel te toetsen. Helaas kreeg ik geen antwoord, terwijl de brief wel ontvangen was.

  3. Koos Peters zegt: 31-10-13 om 12:59

    Als we het Boek der boeken niet willen of kunnen geloven zal er altijd twijfel of zelfs ontkenning over het bestaan van God blijven.
    Er is geen nieuws onder de zon, in Jezus tijd op aarde ontmoette Hij Nicodémus, een Joodse theoloog. Deze kende God van “horen zeggen”, maar hij kende God niet persoonlijk. Later wel, toen “het kwartje gevallen was”. M.a.w.: hij moest “opnieuw geboren worden”
    (Joh. 3), zolang dat niet met een mens gebeurt, zal hij God nooit echt leren kennen. Dat geldt dus ook voor “onorthodoxse hofpredikers”.

  4. Korteweg zegt: 31-10-13 om 13:07

    Tav Ter Linde: naast de bijbel zou hij ook eens de boeken van Pim van Lommel en van Raymond A. Moody eens moeten lezen over bijna dood ervaringen. Erg leerzaam in het bijbelse licht bezien. En de retro-heiden zou eens de wetenschappelijke vraag moeten beantwoorden om eens uit de kale chemische elementen een levende cel te maken om die vervolgens te laten evolueren naar een worm voordat hij beweerd dat God niet bestaat. Dat wetenschappelijk vereiste bewijs is nog steeds niet geleverd. Gelukkig behoord retroheiden tot de minderheid in de wereld bevolking waar 6-6,5 miljard mensen weldegelijk weten dat er een Godheid is. Ok we zijn er niet allemaal mee eens wie dat dan zou moeten zijn maar. Het geeft op zijn minst te denken.

  5. Meneer de Jong toch… ls alles wat in boeken is opgeschreven automatisch de waarheid omdat het in een boek staat? Dát zou niet best zijn.

Geef een reactie