De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Monarchie en populisme

Populistische leiders proberen macht te vergaren door het omhelzen van bij een breed publiek levende, desnoods met elkaar rivaliserende en moeilijk realiseerbare opvattingen. En dan maar hopen dat ze, eenmaal op het pluche, die macht zonder al te veel compromissen kunnen omzetten in beleidsdaden. Monarchale leiders (vorsten) proberen hun, vooral symbolische, macht vast te houden door een zo breed mogelijk publiek aan te spreken.

De een streeft dus via populisme/populariteit naar een hoge positie en de ander wil zijn hoge positie via populariteit/populisme behouden. Allebei zeggen of suggereren ze dat ze vooral aan de kant van het volk, aan de kant van ‘gewone mensen’ staan. Allebei ook moeten ze het hebben van vormen van nationalisme. Monarchie en populisme drinken dus in zekere zin uit dezelfde bron.

Koning Willem-Alexander zei dat hij net als zijn moeder niet uit is op populariteit, maar Beatrix ging zich gaandeweg toch maar minder afstandelijk en ‘menselijker’ opstellen. De monarchie overleeft niet zonder een scheutje populisme. Vraag is echter of het populisme zonder een scheutje monarchie kan.

Nederland en Vlaanderen

Electoraal aan de weg timmerende populistische politici in Nederland en Vlaanderen stonden nogal afwijzend tegenover de monarchie. Stónden, want sinds de troonswisseling in Nederland en België lijkt dit beeld aan het schuiven. Het heeft er minimaal de schijn van dat de nieuw aangetreden koningen Willem-Alexander en Filip veel voorzichtiger en terughoudender zijn in het doen van kritische uitspraken over het populisme dan Beatrix en Albert dat waren.

Ze lijken lering getrokken te hebben uit de ophef die hun voorgangers met dit type uitspraken – al dan niet bewust – veroorzaakten. In reactie daarop en in reactie op de gebleken populariteit van de nieuwe koningen en hun echtgenotes matigen populistische leiders als Geert Wilders (PVV) en Bart de Wever (N-VA) op hun beurt hun aanvallen op vorst en monarchie.

In ieder geval voorlopig en een beetje, want ze blijven wél allebei onverkort voorstander van een ceremonieel koningschap, een koningschap ontdaan van elk snippertje politieke invloed of macht.

Willem-Alexander en Geert Wilders

PVV-leider Geert Wilders heeft zich tot nu toe opvallend mild uitgelaten over Willem-Alexander. Na zijn een uur durende kennismakingsgesprek met de nieuwe koning had hij het over ‘een openhartig en aangenaam gesprek’ en noemde hij Willem-Alexander ‘een sympathieke en energieke man’.

De PVV-leider heeft geen moment overwogen weg te blijven bij de inhuldiging van de nieuwe koning. Hij verweet voorzitter De Graaf (VVD) van de Verenigde Vergadering zelfs dat die hem met list en kunstgrepen had weggehouden uit de directe omgeving van de koning door hem te weren uit de Commissie van In- en Uitgeleide bij die gelegenheid.

Het contact van de PVV-leider met koningin Beatrix verliep een stuk stroever. In krachtige bewoordingen las Wilders Beatrix enkele malen de les omdat zij volgens hem in haar kersttoespraken de door hem bestreden multiculturele samenleving aanprees en zich daarmee politiek partijdig toonde. Woedend op Beatrix was een zich aangesproken voelende Wilders toen zij waarschuwde tegen ‘grofheid in woord en daad’, die de politieke verdraagzaamheid zou aantasten.

En toen koningin Beatrix tijdens een staatsbezoek aan Abu Dhabi bij een moskeebezoek een sluier droeg, noemde de PVV-leider dat ‘een wanvertoning’. Ook de Europese gezindheid van Beatrix was een doorn in het oog van de PVV. De partij is blijkens haar programma niet tegen de monarchie, maar wil wél rigoureus een eind maken aan de politieke invloed en taken die de koning nog altijd heeft.

Een hoge prioriteit lijkt dit streven voor de PVV nu niet meer te hebben. Geert Wilders zal genoteerd hebben dat het nieuwe koningspaar veel populariteit geniet en hij kent ongetwijfeld de opiniepeilingen die leren dat mensen meer vertrouwen hebben in de koning dan in Haagse politici.

Filip en Bart de Wever

In Vlaanderen zijn twee populistische partijen actief: het door Filip de Winter groot gemaakte Vlaams Belang en de Nieuwe Vlaamse Alliantie (N-VA) van Bart de Wever. Geen van beide partijen zijn dol op de monarchie, al was het maar omdat de Belgische koning de eenheid van België belichaamt waar zij juist vergaande verzelfstandiging van Vlaanderen (Vlaams federalisme) bepleiten.

Vlaams Belang streeft naar een compleet zelfstandige republiek Vlaanderen, wil niets weten van het koningshuis en boycotte de inhuldiging van koning Filip. Voor de N-VA die veel Vlaamse kiezers van het Vlaams Belang heeft weggelokt, ligt het allemaal wat genuanceerder. Als Vlaamse federalisten lopen zij niet echt warm voor het volgens hen nog steeds te veel met Franstalig België verbonden koningshuis.

En uitspraken van zowel koning Albert II als van – toen nog – kroonprins Filip over het populisme als een gevaar voor België werden door Bart de Wever weggehoond. Maar in zijn laatste plannen voor een verdere federalisering van België blijft voor koning Filip een, overigens strikt ceremoniële, rol bestaan.

Weliswaar boycotte een deel van de N-VA de beëdiging van Filip, maar bij diens kennismakingsbezoek aan Antwerpen, waar N-VA-leider Bart de Wever burgemeester is, werd Filip door hem correct en minzaam onthaald. Ook de N-VA is sinds het aantreden van de nieuwe koning, die geliefder blijkt dan gedacht, al met al een tikje minder antimonarchaal.

Romantische kitsch

Populisten luisteren naar het volk en zolang dat dol is op de monarchie, dan heeft die van hen weinig te vrezen. De Belgische schrijver David van Reybrouck formuleert dat navrant, bijna cynisch, als volgt: “Populisten zijn politieke entrepeneurs die proberen een zo groot mogelijk marktaandeel te scoren, desnoods met wat romantische kitsch.”

Los van alle populisme heeft de Nederlandse koning trouwens betere papieren dan de Belgische, want Willem-Alexander ‘bedient’ één land, terwijl Filip het bindmiddel moet zijn van twee ‘landen’ die van elkaar wegdrijven: Vlaanderen en Wallonië.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


13 reacties op “Monarchie en populisme”

  1. Onno Wettig zegt: 19-11-13 om 16:21

    In Duitsland is de Wiedervereinigung al met al toch ook vrij soepel verlopen, dus wanneer de Waloniers bij Frankrijk willen (en de Fransen hen óók willen) en de Vlamingen bij Nederland (en v.v.) dan moet dat proces vooral vormgegeven worden. En het Belgisch koningshuis? Leuk optrekje in Congo misschien?

  2. Marcel zegt: 20-11-13 om 00:22

    Het is en blijft discriminatie dat de ene Nederlander wel staatshoofd kan worden, en de overigen niet, enkel op grond van afkomst.

    Heb ik al vaker gezegd, maar het is nog steeds waar en dient herhaald te worden totdat iedereen dit beseft.

    Ik eis gelijke rechten.

  3. Bas van Stapelberg zegt: 20-11-13 om 08:56

    Onno, ik denk dat Saksen Coburg ergens nog wel een lijntje heeft lopen met Griekenland, lekker op een eiland beetje hangen, kunnen ze geen kwaad doen. Ja en Vlaanderen hoort bij ons, sterker nog wij horen bij Vlaanderen. Denk niet dat Frankrijk en Duitsland toestemming geven om Nederland bij Vlaanderen te voegen. Het zou een waanzinnige goede combinatie worden.

  4. bas zegt: 20-11-13 om 09:01

    @ Onno,

    Dat nu, ca 25 jaar na de Wiedervereinigung de mensen in de Oostelijke deelstaten nog steeds minder verdienen dan in de Westelijke vind ik niet echt een argument voor soepel in elkaar opgaan.

    Wellicht daarom weet ik een ding zeker, zou er ooit een referendum komen over toelating van Vlaanderen, dan zou ik ronduit nee stemmen.

    Ik kom graag in Vlaanderen, kan het prima met Vlamingen vinden, maar Vlaanderen is geen Nederland. En je kunt niet van ze eisen dat ze dat opgeven.

  5. Willem de Zwijger zegt: 20-11-13 om 18:53

    Het sprookje van de Utopisten is over, de werkelijkheid straalt nu door. De EU is een verloren zaak, de ” multiculturele ” samenleving is een drama geworden met een twee spalt tussen de verschillende culturele groepen. De tsunami van immigranten kost te veel en is niet meer op te brangen door de maatschappij. NL wordt geregeerd door een ” regering ” die van een andere planeet lijkt te komen. Problemen, de banken, worden niet opgelost noch aangepakt, het koningshuis van NL behoort hier ook toe. Woon al langere tijd in het buitenland en niemand hier had ooit gehoord van Beatrix of Willem Alexander;, Ajax en Johan Cruiyff kende ze allemaal.

  6. Sam zegt: 20-11-13 om 19:34

    Goed stuk, slechts één kleine opmerking. Wilders en Dewinter zijn inderdaad populisten, maar De Wever zeker niet. De N-VA is populair omdat zij duidelijk is en aan hun afspraken vasthouden in tegenstelling tot CD&V en Open VLD niet. Laatstgenoemde partijen hadden óók het confederalisme in hun partijprogramma staan om kiezers te lokken, maar na de verkiezingen bleken dat loze beloftes te zijn. Wie is er dan nu de populist? De Wever flipflopt tenminste niet met beloftes om kiezers uit het hele politieke spectrum aan te trekken. Hij maakt duidelijk waar hij voor staat – conservatisme á la Burke en een confederalistisch België – en gaat daarmee naar de kiezer. Populisten kijken eerst naar wat de kiezer wil.

  7. ben risus zegt: 21-11-13 om 20:15

    Ja hoor, @Marcel, wat zullen alle mensen die de monarchie accepteren zoals die al twee eeuwen bestaat enorm onder de indruk zijn van…..Marcel’s opvatting. Ik lig ‘s nachts in mijn kussens onrustig te woelen want Marcel (of all persons) heeft gesproken!

  8. Onno Wettig zegt: 22-11-13 om 13:54

    Het klinkt als verdord een huwelijk: niets gaat meer, zelfs scheiden niet.

  9. J.J. de Rooy zegt: 22-11-13 om 14:51

    Goedemiddag,
    Als oud-schoolmeester van 80 jaar valt me in sommige politieke stukken op wat een on-Nederlandse woorden gebruikt worden.
    Neem nou het volgende regeltje:
    “Electoraal aan de weg timmerende populistische politici in Nederland …..”
    Een “normale” Nederlander maakt hier niets van en voor deze mensen zegt dus een dergelijk artikel niets. ‘t Is dus onnodig gebruik van de media.
    Net zoals er tegenwoordig te pas en te onpas gedaan wodt alsof we een Engelse provincie zijn door al die Engelse woorden te gebruiken zoals b.v. “heksentak”, wat een heel doodnormaal hekje op een heel doodnormaal honderd jaar gebruikt toetsenbord staat. En niet te vergeten reklame!! Er moet beslist een zin in het Engels volgen, anders deugt het niet!

  10. Freek zegt: 23-11-13 om 10:56

    De grens tussen democratie en populisme is heel erg vaag. Het hele idee van democratie is dat de politiek zich laat leiden door wat de kiezer wil, en dat is wat populisten doen. Maar uiteindelijk probeert iedere partij om stemmen te trekken met een programma dat in de smaak valt bij het volk, en zijn dus alle politici in zekere zin populisten.

    Maar een goede politicus baseert zich daarbij wel op feiten, of op zijn minst op realistische scenarios. Waar lieden als Wilders de fout in gaan, is dat ze de kiezer voortdurend lege beloftes, gouden bergen, halve waarheden en soms keiharde leugens voorschotelen.

    Dat is een vorm van populisme waaraan de meer gematigde politici zich niet, of in veel mindere mate schuldig maken. En om de koningen van Nederland en Belgie van dit soort populisme te betichten zou helemaal onterecht zijn.

  11. Louis van Rasten zegt: 24-11-13 om 12:29

    @Bas

    Ben het niet helemaal met jouw eens. Tijdens de Wiedervereinigung is er door West-Duitsland een plan bedacht om het oosten te helpen, dit dmv een zogenaamde “Solidaritätsgebühr” door te voeren. Dit heeft goed geholpen en voor wat betreft de banen in Oost Duitsland loopt het ook stukken beter dan een aantal jaren terug.

    Zou er een referendum komen over een toenadering van Vlaanderen bij Nederland dan zou ik resoluut voor ja stemmen. Vlaanderen heeft bijzonder veel industrie en loopt vergeleken met Wallonië in financieel-economisch opzicht voorop. Kortom, Nederland heeft er alleen maar baat bij. Ben het dus wel met Onno Wettig eens.

  12. brammetjebram zegt: 25-11-13 om 10:50

    “Een ceremonieel koningsschap ontdaan van elk snippertje politieke invloed of macht…”
    Zou een goed idee zijn, ondertussen vergaderen deze “oranjes” die hoogstwaarschijnlijk niet afstammen van willem van oranje-nassau ,
    één keer per jaar met de 200 machtigste mensen van amerika en europa. Om ons beter onder de duim te houden. Ondertussen besturen zij via trouwe vazallen de VVD , CDA , PvdA en D66 ….

    Historici zullen kunnen bevestigen dat het voor het eerst in de geschiedenis zou zijn, dat je de machtigste lui samen in het geheim laat vergaderen en dat ze dan geen plannen smeden om hun macht te concolideren…. In het geheim. Daar is een woord voor…

  13. Ricardo zegt: 26-11-13 om 18:02

    Met alle respect voor de huidige Oranjes is handhaving van de monarchie ook een vorm van populisme. Na WO2 al als een hulpmiddel om het verregaand verdeelde Nederland te ‘pacificeren’.

    Tegenwoordig zelfs opvallend trouw verdedigd door diverse ‘geharnaste oude antimonarchisten van ‘links’ als wellicht een laatste bindend bolwerk in een doo globalisering en aanhoudende immigratie sociaal en cultureel rap uit elkaar vallend Nederland. De oude en nieuwe populistische politiek maakt daarmee het functioneren van het koningshuis bepaald niet makkelijker. Het is maar goed dat de nieuwe koning en koningin ook moderne zelfredzame burgers (willen) zijn en tenminste voorlopig goed passen in deze ‘transitie’. Want van de stabiliteit van moderne politiek gecombineerd met ‘stokoude’ staatsrechtelijke verhoudingen lijken zij het eigenlijk als altijd bepaald niet te moeten verwachten. De Oranjes blijven m.i. ook zo een stabiel en sterk ‘merk’. Ik ben en blijf republikein maar dit verdient meer respect als de meeste politici.

Geef een reactie