De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Viering 200 jaar koninkrijk: voer voor historici

Deze week gaat de viering van ‘200 jaar Koninkrijk’ van start met de presentatie van biografieën van de koningen Willem I, II en III en met de nagespeelde landing op het strand van Scheveningen van koning Willem I in 1813. De festiviteiten, voorbereid door een Nationaal Comité onder voorzitterschap van de Commissaris van de Koning in Overijssel Ank Bijleveld (CDA), lopen door tot in 2015.

Sluitstuk van de viering is het nationale evenement ‘Eenheid in verscheidenheid’ in Amsterdam. Dat vindt plaats in het laatste septemberweekend van 2015, omdat het dan precies 200 jaar geleden is dat Willem Frederik van Oranje-Nassau  in Brussel werd ingehuldigd tot koning Willem I van Nederland en België. Hoe dát evenement er precies gaat uitzien, is nog niet bekend: “Op dit moment wordt er gedacht aan een parade van verworvenheden en een mooie slotavond”, aldus het Nationaal Comité.

Alle grote evenementen rond 200 jaar koninkrijk zal de NOS-televisie rechtstreeks uitzenden. Daar blijft het niet bij. In maart volgend jaar start de NOS met een breed opgezette serie van vijf documentaires met als titel ‘Het Koninkrijk’. Daarin wordt de viering van 200 jaar koninkrijk in een breed en toegankelijk historisch perspectief geplaatst. Geen geringe opgave, want het hoe en wat van de viering heeft een ware pennenstrijd in het land der historici teweeg gebracht.

Eerste koning

Om te beginnen wordt er gedisputeerd over de naam en het motto van de viering. Eerst maar eens de naam. Hoezo 200 jaar koninkrijk vragen sommigen zich af. Na de door de Franse revolutie geïnspireerde Bataafse Republiek (1775-1806) was Nederland, zij het als een vazalstaat van Frankrijk, tussen 1806 en 1810 immers al een monarchie met Napoleons broer Lodewijk Napoleon als koning. Hij was feitelijk de eerste koning van Nederland.

Lodewijk Napoleon maakte zich geliefd en transformeerde ons land – tot dan een republiek  van min of meer zelfstandige provincies met de structuur van een statenbond -naar Franse snit in de monarchale eenheidsstaat die het nog steeds is. Je kunt hem zien als de kwartiermaker tegen wil en dank van de Oranjemonarchie.

Omdat hij zich te veel met ‘de Hollandse zaak’ vereenzelvigde moest koning Lodewijk Napoleon terugtreden en werd Nederland in 1810 bij Frankrijk ingelijfd. Toen de definitieve val van de Franse  keizer Napoleon zich aftekende, ontstond er in ons land een felle politieke strijd over de te kiezen staatsvorm. Die werd uiteindelijk in het voordeel van de Oranjegezinden beslecht. Daarmee kwam in 1813 voor de zoon van de indertijd door de Fransen op de vlucht gedreven laatste Oranjestadhouder (Willem VI) de weg vrij om als Willem I koning van Nederland te worden.

Oranjefeestje

We vieren dus strikt genomen geen 200 jaar koninkrijk, maar 200 jaar onafgebroken koninkrijk; met Oranjes op de troon. Volgens het Nationaal Comité, bang voor het verwijt dat het allemaal ‘slechts’ om een Oranjefeestje zou gaan, vieren we echter vooral onze 200 jaar geleden herwonnen (na de Franse overheersing) onafhankelijkheid. Vandaar dit motto: ‘Nederland is jarig. 200 jaar! Vrij en verbonden door gelijke rechten en plichten. Laten we dat samen vieren.’

Toch hangt er een oranjegloed  over de festiviteiten. Hoogleraar geschiedenis Henk te Velde, lid van het Nationaal Comité daarover onlangs in NRC-Handelsblad: “Als er in Nederland een nationale herdenking op touw wordt gezet, gaat het al heel snel over Oranje. Want dat is het vocabulaire waarin hier over de natie wordt gesproken.” Eerder al zei ‘hofhistoricus’ Cees Fasseur: “Is de onafhankelijkheid van Nederland naar hedendaagse inzichten misschien niet oorzaak maar gevolg van het bestaan van het koninkrijk? Dan is er alle reden ten paleize nog eens extra het glas te heffen.”

Voer voor historici blijft dus de vraag of en in hoeverre Nederland zijn onafhankelijkheid na de Franse tijd aan de Oranjes te danken heeft of dat het (weer) onafhankelijke Nederland de Oranjes (na hun stadhouderlijke rol tijdens de republiek) nu een monarchale rol gunde.

1813, 1814, 1815

Als het bij de viering van 200 jaar koninkrijk om de herwonnen onafhankelijkheid van ons land had moeten gaan, dan hadden ze die viering, zoals bij eerdere herdenkingen, het best kunnen beperken tot een terugblik op het verdrijven van de Fransen in 1813. Nu ligt het accent op de periode daarna. Daarin verstevigde de uit Engeland teruggekeerde ‘erfprins van Oranje’ Willem Frederik zijn positie totdat hij in 1815 – na een bescheiden inhuldiging in Amsterdam als ‘soeverein vorst’ in 1814 – in Brussel als  Willem I de  internationaal erkende koning  der Nederlanden werd.

Niettemin heeft het Nationaal Comité zijn uiterste best gedaan om aandacht te genereren voor de verworvenheden van onze nationale onafhankelijkheid en burgerlijke vrijheden waarbij met name gewezen wordt naar de grondwet van 1814-1815. Daaraan worden volgend jaar enkele ‘nationale evenementen’ gewijd in Den Haag, Maastricht, Amsterdam en Zwolle. Ook daarop is kritiek van historici gekomen. Ze wijzen erop dat daarmee onrecht wordt gedaan aan de grondwet van de Bataafse Republiek uit 1795.

Historici houden het debat rond de viering van 200 jaar koninkrijk gaande. Ze geven op vrijdag 29 november ook al de aftrap met hun (wetenschappelijke) biografieën van de koningen Willem I, II en III waarvoor de archieven van het Koninklijk Huis opengingen. De boekwerken worden officieel overhandigd aan koning Willem-Alexander, zelf afgestudeerd historicus. Na zijn troonsbestijging bleef hij zich begrijpelijk (“Willem IV staat naast Berta 38 in de wei”), maar ‘onhistorisch’ Willem-Alexander noemen in plaats van Willem IV.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


15 reacties op “Viering 200 jaar koninkrijk: voer voor historici”

  1. Onno Wettig zegt: 25-11-13 om 11:48

    Kwam iemand maar es met een vaccin tegen macht op de proppen – dat zou ik nou een reden voor een feestje vinden.

  2. bas zegt: 25-11-13 om 12:27

    Viering?

    Naar mijn mening is er niets te vieren. Gedenken, ja, 200 jaar Oranjes aan de macht. Dat is iets om de gedenken. Net als dat de Franse inval iets is om te gedenken.

  3. Bas van Stapelberg zegt: 25-11-13 om 12:32

    Voor de goede orde, het waren geen Haagse families die deze grapjassen terughaalden, het waren Rotterdamse families. De Rotterdamse elite heeft ook Den Haag groot gebracht, zij beschouwen Den Haag en dan vooral de omgeving van Wassenaar en Voorschoten als hun achtertuin.

  4. Julia Pluim zegt: 25-11-13 om 16:35

    Koning Willem I kwam volledig berooid naar Nederland. Toen zijn koningschap ten einde was, had hij een vermogen van 40 miljoen gulden, en de staat was 40 miljoen gulden armer. Er valt dus niks te vieren.

  5. Paul zegt: 25-11-13 om 17:48

    Onafhankelijkheid toe maar. In werkelijkheid werd de Franse bezetting (waar de Limburgers zich overigens destijds al zeer wel in geschikt hadden) afgelost door de Hollandse bezetting, die met een onderbreking van 9 jaar nog immer voortduurt.

  6. Johan de Jong zegt: 25-11-13 om 17:55

    Dit onderbouwing van dit hele Oranjefeestje (want iets anders is het niet) rammmelt aan alle kanten. Afgezien van de argumenten genoemd in het artikel (terzijde de laatste stadhouder was Willem V en niet VI) is de uitspraak van het comité dat Nederland jarig is en 200 jaar wordt ook slechts een doekje voor het Oranjebloed. Nederland is in 1806 in de steigers gezet dus vieren we dit jaar de 207de verjaardag. En de suggestie van die gelijke rechten en plichten? Sinds wanneer hebben vrouwen kiesrecht?
    Kortom, dat Nationaal Comité had beter zijn huiswerk moeten doen (of is het wellicht nagekeken door de afgestudeerd historicus WA van Buren, wiens scriptie overigens niemand mag inzien).

  7. Ricardo zegt: 26-11-13 om 18:36

    Deze vieringen leveren vast weer wat mooie reflecties en beschouwingen op aard en wezen van ‘onze’ cultuur en staatsinrichting in een alweer verregaand veranderende leefwereld. En uiteraard een mooie aanleiding voor diverse herdenkingen en (volks) feesten. Misschien is dat laatste de enige constante factor in een verregaand gecontrueerde Nederlandse beleving en mentaliteit van wat een m.i. meestal zogenaamde samenleving is of kan zijn.

  8. Bart, Rotterdam zegt: 26-11-13 om 21:18

    Hartelijke groet aan allen, ik wilde meneer Van Asseldonk eens bedanken voor zijn schrijfsels, vrijwel altijd inhoudelijk en foutloos gepend. Is iemand van de wat zuurdere reageerders het tenminste daar nog over eens? Vriendelijke groet!

  9. Twan Hendriks zegt: 28-11-13 om 19:05

    Een beetje vreemd.
    er wordt gesproken over 200 jaar aaneengesloten koninkrijk. 1813 – 2013.
    De jaren van Koning Lodewijk Napoleon mogen niet meetellen. 1806-1810. Waarom? Omdat we daarna 3 jaar onderdeel vormden van het Franse keizerrijk???

    Eigenaardig aangezien we van 1940 – 1945 onderdeel uitmaakten van een ander rijk. Hitlers Derde Rijk…
    Blijkbaar zijn die 5 jaar geschiedkundig niet van belang. In ieder geven van minder belang dan de 3 jaar Franse bezetting.

    Laten we maar eerlijk zijn. Dit heeft niets met het Nederlandse Koninkrijk te maken maar alles met de Oranjes.

    Franse Koning: nee, Duitse koning: ja.

  10. Bert zegt: 30-11-13 om 16:07

    Mijn grootmoeder, uit Amersfoort, 1901, vertelde altijd dat het een publiek geheim was dat de dochter (Wilhelmina) van Emma, niet de dochter was van Willem III, maar van hofmeester van Ranitz. Dit omdat Willem III niet meer voor nageslacht kon zorgen vanwege silfillus. Een vaak voorkomende geslachtsziekte.

    En Koning Willem III heeft twee zonen gehad (Willem en Alexander), die zijn overleden op vrije jonge leeftijd. Zijn zoon Willem was getrouwd en had uit dat huwelijk een dochter. Die vrouw had dus eigenlijk recht op de troon. Hiervan bestaan nog steeds nazaten…

  11. Jan, Aken zegt: 01-12-13 om 19:25

    Bedankt Bart uit Rotterdam! Woorden genomen uit mijn hart. De “wat zuurdere reageerders” zijn toch lekker typisch Hollands, ondanks dat ze daar tegen reageren. Laten we ons vooral niet op de borst slaan, God verbiede….!!!

  12. Maarten zegt: 01-12-13 om 20:16

    Interessante artikel ! Heb het met plezier gelezen en zal met plezier 200 jaar Koninkrijk vieren.

    M

    PS: Hopelijk is het wel toegestaan positieve reacties te plaatsen :-)

  13. Louisa zegt: 02-12-13 om 15:27

    Oranjeklanten weten altijd maar één woord te bedenken voor degenen die niet trappelen van enthousiasme voor de monarchie : zuur.
    Het zou de discussie verlevigen eens een ander woord te bedenken .

  14. sonja zegt: 17-12-13 om 17:01

    Koning Willem III had drie zonen maar een van de drie stierf al als klein kind. Van de overige twee stierf er een als jonge volwassene en de ander stond bekend als homo. Van een huwelijk is niets officieel bekend omdat koning Willem III deze vrouw zo afkeurde dat hij zijn zoon de laan uit stuurde. Dat Wilhelmina een kind van Ranitz zou zijn is nooit officieel erkend, nee stel je voor…

  15. max zegt: 22-12-13 om 20:48

    @sonja stel je voor, ik zou het niet gek vinden, een zeer jonge vrouw met een oude man en wat voor een brrrr, en dan wilhelmina en hendrik nog dat ze zowel emma als wilhelmina allebei maar een kind op de wereld zetten, volgens de geschiedenis, maar toch….., ik zou het toch wel eens echt willen weten…….!! wat zich destijds heeft afgespeeld………

Geef een reactie