De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De speechschrijver van de koning

De toespraken van de koning – van zijn inhuldigingsrede tot zijn kersttoespraak – tonen steeds duidelijker de hand en het schrijftalent van Jan Snoek. Dat is de speechschrijver van Willem-Alexander. Het is voor het eerst dat een Nederlandse vorst zijn hofhouding heeft uitgebreid met een speechschrijver annex persoonlijk communicatieadviseur.

Snoek is officieel pas sinds 1 oktober in dienst als ‘hofschrijver’, maar heeft zoals zijn vroegere collega-speechschrijver Huib Hudig in NRC-Handelsblad vertelde, ook al meegeschreven aan de alom bejubelde inhuldigingsrede van Willem-Alexander. Snoek was woordvoerder van de Luchthaven Schiphol en werkte daarvoor als ghost writer van politici als Jan Peter Balkenende (CDA), Annemarie Jorritsma (VVD) en Camiel Eurlings (CDA).

Het satirische televisieprogramma Koefnoen prees de kwaliteiten van de koninklijke speechschrijver door hem in een persiflage vileine zinnen in de mond te leggen als: “Ik heb Camiel Eurlings sympathiek laten lijken en Annemarie Jorritsma slim. (…) Ik heb mensen laten lachen om Jan Peter Balkenende.” Meer serieuze waarnemers roemen Snoeks heldere taalgebruik, bloemrijke beeldspraak, originele metaforen en gevoel voor humor.

Humor

Het werk van een koninklijke speechschrijver is overigens verre van simpel. Hij heeft met nogal wat beperkingen te maken. Toespraken zijn gebaat bij humor, bij persoonlijke emoties en bij duidelijke, prikkelende meningen.

Maar bij koninklijke toespraken kom je daarmee al snel op glad ijs. Humor gaat vaak ten koste van anderen. Een koning kan zich dat niet permitteren. Geestige zelfrelativering ligt al evenmin voor de hand. Die zou zijn gezag en de waardigheid van zijn ambt kunnen aantasten.

Indirecte humor – via het gebruik van citaten – kan hierbij een uitkomst bieden. Hofschrijver Snoek maakt daarvan dan ook herhaaldelijk gebruik. Een voorbeeld: in een toespraak bij de uitreiking van de Prijs voor de Vrije Schilderkunst citeerde de koning Vincent van Gogh die eens schreef  ‘dat boeren in de wereld nuttiger zijn dan schilders’.

Echt gevat en humoristisch zal de goedlachse Willem-Alexander in de veelal plechtige en serieuze setting van zijn toespraken nauwelijks kunnen zijn. Dat zal hij moeten bewaren voor zijn informele contacten met mensen.

Emoties

Het tonen van emoties via het vertellen van persoonlijke levenservaringen of het ‘inzetten’ van je gezin en familie doen het ook altijd goed in toespraken; zolang het tenminste niet klef wordt. Ook hier geldt echter weer dat een te kwistig en te ostentatief gebruik daarvan de mythe van het koningschap ondergraaft. Bovendien is bekend dat Willem-Alexander, net als zijn moeder, hecht aan privacy.

Dat heeft de nieuwe koning er toch niet van weerhouden om, zij het in wat afstandelijke en neutrale bewoordingen, tijdens zijn toespraken te wijzen op de rol van zijn vrouw in zijn leven, de verdiensten van zijn moeder en zijn verdriet over de dood van zijn broer. In zijn inhuldigingstoespraak sprak de koning over zijn vrouw (“Daarbij besef ik hoe intens gelukkig ik ben met de steun van mijn vrouw, Máxima”) en over zijn moeder (“Op u werd nooit tevergeefs een beroep gedaan”).

Beatrix kwam ook ter sprake in zijn eerste Troonrede (“Zij blijft voor mij een persoonlijke inspiratiebron”) waarin Willem-Alexander daarnaast nog sprak over “de gevoelens van verbondenheid die mijn familie en ik hebben ervaren na het overlijden van mijn broer Friso”.

In zijn kersttoespraak bedankte de koning zijn tante en oom, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven, vanwege “hun inzet met verve ten dienste van het koningschap” en kwam hij opnieuw terug op de dood van zijn broer Friso: “Wie een dierbare heeft verloren, voelt in deze dagen de pijn extra scherp.”

Prikkelende meningen

Het etaleren en uitventen van krachtige, prikkelende meningen en opvattingen kunnen een toespraak ook vleugels geven. Het is duidelijk dat de ministeriële verantwoordelijkheid en de politieke onpartijdigheid van de koning zoiets vrijwel onmogelijk maken. Om te voorkomen dat diens toespraken daardoor nietszeggende, inhoudsloze, vrijblijvende gelegenheidspraatjes worden, is een aansprekende boodschap toch geboden.

Op dit punt vaart de koning sinds zijn aantreden een duidelijke koers. Hij profileert zich als een dichtbije vorst die hamert op de waarde van intermenselijke contacten en die aanspoort tot zelfontplooiing en innovatie.

Hij sprak er met grote nadruk over in zowel in zijn inhuldigingsrede als zijn kersttoespraak; met als kernboodschap: “Door verbindingen aan te gaan kunnen mensen samen een kracht ontwikkelen die bergen kan verzetten.” Willem-Alexander gebruikt bij herhaling, bijna als een mantra de woorden ‘verbinden’ en ‘verbinding’ en legt steeds een link naar gewone mensen.

Taalgebruik en presentatie

De invloed van speechschrijver Jan Snoek is vooralsnog vooral herkenbaar in het toegankelijke in plaats van plechtstatige taalgebruik van de speechende koning. Die praat niet in boekentaal, maar gebruikt spreektaal en probeert zich te verplaatsen in de belevingswereld van zijn gehoor. Moeilijke woorden worden vermeden. Verhelderende opsommingen en retorische herhalingen tref je veelvuldig aan. De zinnen zijn ultrakort en hebben hooguit simpele bijzinnen. De gebruikte beelden, vergelijkingen en voorbeelden komen van dicht bij huis en zijn concreet.

Een enkele keer echter waren de metaforen zo creatief en kunstig dat ze niet helemaal aansloten bij het beeld dat wij intussen van de koning hebben. Een treffend voorbeeld daarvan is wat Willem-Alexander zei tijdens de herdenkingsbijeenkomst voor prins Friso. De koning had het toen over ‘de scherpste randjes van mijn rouw’ die ‘aan het afstompen’ waren en over de vraag ‘hoe het litteken uiteindelijk met mij zal vergroeien’.

Het is de kunst van een speechschrijver dat de toehoorder geen moment het idee krijgt dat de toespraak uit andermans koker komt. Heel belangrijk daarbij is hoe de spreker de hem aangereikte tekst als een eigen tekst over het voetlicht brengt. De presentatie dus. Op dat punt valt er voor de koning nog winst te boeken. Misschien naast een speechschrijver ook nog maar een presentatietrainer!

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


5 reacties op “De speechschrijver van de koning”

  1. Bas van Stapelberg zegt: 06-01-14 om 15:13

    Vreselijke lui die communicatieadviseurs, gewoon op een doortrapte manier niet de waarheid vertellen. Het schijnt dat je daar zelfs voor kunt studeren. Ik vind het raar als je op niveau van WA, MP, ministers, personen verhaaltjes laat schrijven, getuig toch van 0,0 realiteitsbesef en wat er speelt in de samenleving. Maar ze hebben het natuurlijk veel te druk om zelf een verhaal in elkaar te zetten.

  2. ben risus zegt: 06-01-14 om 15:51

    De laatste zin is een voltreffer. Hoe goed de koning zijn best ook doet om een serene, kalme en hoffelijke indruk achter te laten, het is niet zijn grootste talent. Op de één of andere manier bespeur je bij hem een onrust die groeiende is naarmate de spreektijd vordert. Bij aanvang van zijn speech zet hij altijd goed in, maar hij begint reeds na enkele minuten zienderogen te twijfelen of hij wel boeiend genoeg is. Quasi-nonchalant praat hij dan verder, allengs de toeschouwer(s) meer en meer vragend aankijkend. Ik vrees dat een gemis aan zelfvertrouwen hierbij een rol speelt. Als gevolg hiervan begint hij licht te haperen of spreekt onduidelijk. Soms laat hij dan zelfs hele woorden achterwege. Hierdoor weet hij de toehoorder niet meer optimaal te boeien. Een voorbeeld van een andere koninklijke persoon die de kunst van presenteren wel verstaat is prins Charles. Charles, uiteraard begiftigd met veel onderkoelde Engelse humor, is weliswaar in essentie verlegen (frummelt altijd aan manchetten en stropdas bij binnenkomst) maar weet een bijna perfecte mix te vinden tussen noblesse en zelfrelativering. In dat opzicht heeft Charles het een stuk gemakkelijker. Zijn persoonlijkheid is volledig anders. Hij hoeft geen moeite te doen om prettig, sympathiek over te komen, mensen beginnen al te (glim)lachen als hij ze benadert. Dan zit je eigenlijk al in een win-win situatie. Maar onze koning kan best groeien. Hij is een aardige vent. Dat is al een belangrijk pluspunt. Een goede presentatie is je gegeven (Charles) of is een training waard (Willem-Alexander).

  3. 365Y zegt: 10-01-14 om 09:03

    Citaat : Door verbindingen aan te gaan kunnen mensen samen een kracht ontwikkelen die bergen kan verzetten .

    Ik hoop dat hij dit wederzijds bedoeld , of ziet hij zijn verbinding met het volk toch liever als een ceremonieele wederzijdse ontmoeting ?

    Laat er geen kloof tussen mensen bestaan waar het wezenlijke van een ieder in zijn kern geen verschil zal ontmoetten, want waar begint het samenleven een sociale vorm te ontwikkelen ? door zichzelf niet hoger of beter dan anderen, ook nog onmenselijk te gedragen .

    Er bestaat geen koninklijke sociale arbeider : allemaal zijn we sociale arbeiders dus laat niemand dit nog weer aan u verkopen. Want het komt er op neer hoe men nu werkelijk sociaal is en zich aan wil leren om zich niet aan uiterlijkheden, of wat hun aanzien beschermt over te geven …

    God geeft niemand een functie om zich zo .. liefdevol .. ( dus Hem die Leeft verloochenend van de ware betekenis van Gods genade ) ook ermee af te mogen scheiden (kortzichtig), maar waar het lef er is, juist geen gebruik van zijn bescherming – is overmacht – te maken … begrijpt je Het Plan ?

    Goed is meer dan mensen hebben ontvangen.. want het goede (in U) wil in ons leven een deelgenoot hebben aan Hem .

  4. frank zegt: 10-01-14 om 20:23

    Bij WA passen meer citaten van de zanger van het pure levenslied Andre Hazes. Onder het volk, bij het volk, met het volk.

  5. Altijd ben ik weer teleurgesteld in diegenen waar best van verwacht mag worden zelf hun zegje te schrijven en dit uiteindelijk laten doen.Verbaasd ben ik daarentegen niet, hiermee geeft bijvoorbeeld Alexander een groots voorbeeld van verbondenheid, namelijk, afhankelijkheid.

Geef een reactie