De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De tandem Willem-Alexander, Mark Rutte

Het is opmerkelijk dat bij alle discussies over de opvallend zware delegatie van Nederland naar de Olympische Winterspelen in Sotsji slechts zelden, en dan nog maar zijdelings, de werking van de ministeriële verantwoordelijkheid aan de orde is gekomen.

Toch zou dit staatsrechtelijk leerstuk wel eens een deel van de verklaring kunnen zijn van het omstreden kabinetsbesluit om ons land in Sotsji met zowel het staatshoofd, de minister-president als de minister van sportzaken aanwezig te laten zijn. De ijzeren regel van ons constitutioneel bestel is dat de koning onschendbaar is en dat de minister-president verantwoordelijk is voor het doen en laten van het staatshoofd. Daarom blijft de eventuele politieke invloed van de koning achter de paleismuren verborgen en kan die nooit groter zijn dan de minister-president toelaat.

Hecht tandem

Het systeem functioneert alleen als zowel koning als premier beseffen dat ze in zekere zin elkaars gevangene zijn en – minimaal naar buiten toe – als een tandem opereren. Dat is, voor zover waarneembaar, rond de Sotsji-kwestie dan ook gebeurd.

Premier Rutte is het prompt aangevochten besluit om samen met de koning, de koningin en de minister van sportzaken naar Sotsji af te reizen voluit blijven verdedigen. Op geen enkel moment heeft hij zelfs maar laten doorschemeren welke rol Willem-Alexander in de besluitvorming gehad heeft. En zo hoort het ook.

Daarmee is niet gezegd dat een mogelijke voorkeur van de koning, die elke week met de premier overlegt, geen rol in de uiteindelijke uitkomst gespeeld heeft. Integendeel. Het ligt voor de hand dat er met de wensen van de koning rekening gehouden is.

Laten we eens kijken hoe de alternatieven van het nu genomen Sotsji-besluit voor de gewenste hechtheid van de tandem Willem-Alexander, Mark Rutte hadden kunnen uitpakken.

Bescheiden delegatie

Nederland had net als veel andere landen natuurlijk een bescheiden delegatie – alleen de minister van sportzaken bijvoorbeeld – naar Sotsji kunnen sturen en zowel de koning als de premier thuis kunnen laten. Daarmee zou een signaal afgegeven zijn dat ook ons land zo zijn bedenkingen heeft tegen de mensenrechtensituatie in Rusland.

Zo’n besluit zou Poetin ons niet in dank hebben afgenomen en zou de toch al getroebleerde (handels)betrekkingen tussen Nederland en Rusland verder verslechterd hebben. Bovendien zouden zowel het kabinet als het staatshoofd van een dubbele moraal en hypocrisie beschuldigd zijn, omdat de minister van buitenlandse zaken en de koning eind vorig jaar bij gelegenheid van de afsluiting van het vriendschapsjaar Nederland-Rusland immers nog pontificaal het Kremlin binnenstapten. Waarom toen wel en nu niet?

Alleen de premier

Omdat vanwege de even precair als belangrijk geachte betrekkingen tussen Rusland en Nederland een bescheiden delegatie niet de in de rede lag, kunnen we die optie gevoeglijk wegstrepen. Zou het dan geen prachtig compromis geweest zijn om de koning en de koningin thuis te laten en de premier aan het hoofd van een verder bescheiden Nederlandse delegatie naar ‘Poetins feestje’ te sturen?

Twee vliegen in één klap: Rusland zou op zo’n betrekkelijk hoge afvaardiging niet veel kunnen afdingen en in het thuisblijven van het staatshoofd zou toch een protest(je) gezien kunnen worden tegen de anti-homowetgeving in Rusland. Er is echter maar weinig fantasie voor nodig om te beseffen dat Willem-Alexander met zo’n besluit niet blij geweest zou zijn.

Als vroeger lid van het Internationaal Olympisch Comité en huidig erelid en als sport- en schaatsliefhebber wil hij natuurlijk graag van de partij zijn. Daar komt bij dat Mark Rutte – nooit te beroerd iemand ‘comfort te bieden’- de nieuwe koning de trip ook wel zal gunnen. En wees eerlijk: een feestje in het Holland Heinekenhuis met de koning erbij spreekt toch meer tot de nationale verbeelding dan met de premier erbij.

Meer serieus: het thuis laten van de koning door de premier had het beeld kunnen oproepen dat Willem-Alexander onder het (politieke) juk van Mark Rutte was doorgegaan. Zoiets verstoort het beeld van de tandem en dat is noch goed voor de koning noch voor de premier.

Alleen de koning

Een Sotsji-delegatie met wél de koning , maar zonder de premier had dit probleem kunnen ondervangen. Het nadeel van die keuze is dat het dan toch nog een heel zware delegatie geweest zou zijn. Daardoor zou de koning, want niet iedereen heeft de werking van de ministeriële verantwoordelijkheid even helder op het netvlies staan, vatbaar zijn voor kritiek van mensen die van Nederland vooral een politiek gebaar wensen tegen het in hun ogen weinig democratische en homovriendelijke Rusland.

Bovendien kan een boven de partijen staand, politiek neutraal staatshoofd minder gemakkelijk gevoelige kwesties aan de orde stellen dan een premier of minister. Er zou zelfs geopperd kunnen worden dat de premier de koning de kastanjes uit het vuur laat halen in plaats van dat zelf te doen. Al weer niet goed voor het gesloten front dat koning en premier moeten vormen.

Dan maar allebei

Uit al deze dilemma’s zou uit de gesprekken tussen Willem-Alexander en Mark Rutte wel eens de conclusie gerold kunnen zijn ‘dan maar allebei’ naar Sotsji te gaan. In elk geval is dat wat er nu, alle (partij)politieke en maatschappelijke discussies en tegendruk ten spijt, gaat gebeuren.

Hoewel de koning naar Sotsji gaat, richt de kritiek op diens Olympische reis, precies zoals het hoort in ons systeem, zich nu enkel op de premier. Die verzekert , als een doekje voor het bloeden, keer op keer dat hij, als er gelegenheid voor is, de mensenrechtensituatie in Rusland zal aankaarten. Maar zodra de Nederlandse sporters medailles in de wacht slepen en koning en premier eendrachtig in hun Oranjesuccessen delen, zouden de Russische mensenrechten er in Sotsji wel eens snel op de achtergrond kunnen raken.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


22 reacties op “De tandem Willem-Alexander, Mark Rutte”

  1. bas zegt: 16-01-14 om 09:31

    Ik moet, het bovenstaande lezen, erkennen dat het niet logisch is de koning te laten gaan zonder de premier.

    Maar ik blijf er op hameren, er is een heel groot verschil tussen de koning en de heer WA van Oranje.

    De koning vertegenwoordigt ons, heeft daarom geen privémeningen en zal zich moeten schikken naar wat de Nederlanders willen.

    De heer Van Oranje is erelid van het IOC en sportliefhebber.

    Had de heer Van Oranje naar de Olympische Spelen gewild, dan had hij op 30 April die eed niet moeten uitspreken. Dan was hi geen koning geweest, en had hij kunnen doen wat hij wilt.

    Helaas, dat is niet het geval. Welnu, zoals meer mensen is ook de heer Van Oranje slachtoffer van zijn ambities. Of hij gaat is een zaak van politiek debat – en daarbij doet zijn voorkeur niet ter zake.

    Ik vind die delegatie te zwaar, veel te zwaar, en dan is er maar een oplossing – de koning moet eruit, en wat mij betreft de premier ook.

    Schippers kan de juichzaken best alleen behartigen

  2. Bas van Stapelberg zegt: 16-01-14 om 10:21

    Staat me nog bij dat we in het verleden Ien Dales op allerlei evenementen afstuurde. Iedereen in het buitenland dacht altijd dat er een soort bodyguard kwam op de boel te verkennen.

  3. Elbie zegt: 16-01-14 om 13:00

    Ik denk dat dit niet de enige opties waren. Een optie waarbij de openings- en sluitingsceremonie wordt overgeslagen en alleen sportwedstrijden bezocht zouden worden door de hele delegatie of alleen een deel daarvan zou ook mogelijk zijn. Rutte zou dan nog steeds kunnen zeggen dat hij gevoelige zaken aan de orde wil stellen, en geeft ook een politiek signaal halen, als de koning wel (alleen dus zonder maxima) naar de ceremonies zou zijn gegaan kon dat uit zijn ioc-erelidmaatschap verklaard worden en niet direct als steun voor Poetin worden uitgelegd.

  4. a.louis zegt: 16-01-14 om 13:10

    Goed doordacht en verhelderend geschreven.
    En nu niemand meer zeuren maar zichzelf gaan verbeteren. Al die energie om in andermans huis orde op zaken te stellen terwijl er hier nog zooo veel mis is.

  5. Eef zegt: 16-01-14 om 13:23

    Allemaal gaan. De sporters hebben hard gewerkt om naar de OS te kunnen gaan. Voor hun moet er een delegatie gaan. Niet om politiek te bedrijven. Daar zijn andere gelegenheden voor.

  6. Sam zegt: 16-01-14 om 15:12

    Als ik premier was, zou ik de lijn van Angela Merkel aanhouden. Zij is nog nooit naar de Olympische Spelen geweest.

  7. Martin zegt: 16-01-14 om 15:52

    De koning is het staatshoofd van Nederland. Zijn daden en uitspraken echter komen voor rekening van de regering, i.c. de minister-president. Hij hoeft zich dan ook niet te schikken naar de mening van ‘de’ Nederlanders – als die het al in meerderheid met hem oneens zouden zijn.
    De redenering van Van Asseldonk is valide: in het najaar op staatsbezoek gaan en in februari thuis blijven ? Amper geloofwaardig. En per saldo kun je ook heel goed ergens op bezoek gaan zonder het met de gastheer eens te zijn over zijn politiek.

  8. Wat wij betreft kan Wa wel alleen , deze heeft voor zijn aantreden gezegd .
    Dat ceremonieel koningschap niet afwees en alles zou doen wat nodig was letterlijk ” alles wat van mijn gevraagd wordt zal ik doen opdat ik koning blijf ” , laastste interview voor aantrden.

    In dit geval is WA een poppetje aan touwje en kunnen wij dus ook een zwerver sturen , ware het niet dat deze een aantal lintje mist en niet drinkt met de corrupte bouwboeren ( Rvd idoterie !!).

    Rutte zal zijn uitje naar zijn grote vrind poetin zeker laten door gaan.

    Jammer dat dit weer op staats kosten is…

  9. Eén redenering begrijp ik niet. Als de koning alleen zou zijn gegaan, is die “vatbaar zijn voor kritiek van mensen die van Nederland vooral een politiek gebaar wensen tegen het in hun ogen weinig democratische en homovriendelijke Rusland.”. Juist dan is hij NIET vatbaar, want kan zeggen dat hij (1) geen politieke figuur is (2) hij is er als ere-lid IOC (3) het politieke signaal is afgegeven dat MP thuis is gebleven.

  10. ben risus zegt: 16-01-14 om 21:38

    Een plausibel betoog van Piet van Asseldonk. Indien hij niet ver bezijden de waarheid zit, en waarom zou hij, dan zie je hier de complexiteit in de uitwerking van het staatsrecht tussen politiek en monarchie in delicate kwesties. Ik denk dat de regering een juiste afweging heeft gemaakt. Wellicht zien we op termijn pas dat daar waar ‘principieel’ wegblijvende landen economische ‘gaten’ hebben laten vallen deze opgevuld zijn door Nederland. Het bruuskeren van een gastland om een signaal af te geven werkt, zeker als het een reus als Rusland betreft, immers meestal contraproductief. Het ‘on speaking terms’ blijven houdt de kans open op dialoog. Een juiste beslissing derhalve, Mark.

  11. Flicka zegt: 16-01-14 om 22:27

    De Nederlandse regering laat zakelijke belangen primeren op humane; niets nieuws onder de zon. De Nederlandse politiek is laf, in tegenstelling tot die van onze zuiderburen, die sturen geen hoge afvaardiging en waren destijds ook al dapper tegen de inval in Irak. De Koning en Koningin zouden beter moeten weten dan gasten te willen zijn van een schijnheilige onderdrukker. Heel erg foute boel, deze Olympische Spelen in Sotsji, net zoals ze fout waren in Beijing. Laten ze in de toekomst alleen nog maar gehouden worden in het land waar ze uitgevonden zijn: Griekenland. Dat zou onze Europese bondgenoot wellicht weer uit het slop helpen en zo de overige EU-landen ook baten. Het is maar een idee.

  12. Freek zegt: 16-01-14 om 22:31

    Ik zie eerlijk gezegd niet in waarom de koning en de minister-president elkaars gevangene zouden zijn.

    De beslissing om met premier en koning naar Sotsji te gaan is puur gebaseerd op een afweging van belangen. Aan de ene kant willen we de mensenrechten respecteren. Aan de andere kant willen we graag vriendjes blijven met Rusland. Bovendien willen we de Nederlandse sporters een hart onder de riem steken. Allemaal valide, maar helaas tegenstrijdige belangen.

    Op basis daarvan heeft Mark Rutte besloten om samen met koning Willem Alexander naar Rusland af te reizen. Je kunt het best met die beslissing oneens zijn, maar het blijft een politiek besluit, waar de koning niet over gaat.

  13. Marcel zegt: 17-01-14 om 12:11

    Nou leg ik de lijst met dingen die V. Poetin in zijn leven gedaan heeft naast de lijst met dingen die W. von Amsberg gedaan heeft.

    Poetin redde zijn land uit de klauwen van westerse corporaties en banken die het land in de jaren 90 leeg plunderden.

    Von Amsberg… ik kon niks bedenken wat die man gedaan heeft behalve 20 weken per jaar op vakantie gaan en denken dat hij door het erven van een titel beter is dan ik ben.

    Ik zou altijd kiezen voor Poetin.

    Monarchie = discriminatie op grond van afkomst.

  14. Niels zegt: 17-01-14 om 14:29

    Graag wil ik een opmerking plaatsen over de afweging tussen economische belangen en mensenrechten.

    In de column en deels ook in de reacties wordt vooral de nadruk gelegd op het economische belang op de lange termijn, maar waar is het belang van NL op de lange termijn als het gaat over mensenrechtenkwesties? Dit laatste heeft al enkele deuken opgelopen in de afgelopen jaren en zou hiermee nog verdere schade berokkend kunnen worden. Zeker gezien het feit dat vele andere landen een andere koers varen. Hoe zullen andere landen ermee omgaan als we als NL de neiging voelt om kritiek te uiten op hun mensenrechtensituatie? Ik kan me niet voorstellen dat ze ons dan niet even fijntjes wijzen op onze OS-delegatie.

    Ik begrijp de aangestipte hypocrisie van onze delegatie eind vorig jaar en een sobere/geen OS delegatie. Maar toch, beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Hypocrisie voort toch al de boventoon in diplomatieke betrekkingen, laten we nu ook niet doen alsof dit zo’n uitzonderlijke actie zou zijn.

    De persoon die het af en toe fijn vindt om tegen heilige huisjes aan te schoppen in mij zou het echt fantastisch vinden als Rutte vlak voor vertrek zou hinten naar een mogelijk homeseksuele geaardheid van hem of in ieder geval zijn heteroseksualiteit niet als ‘vanzelfsprekend’ voor te doen. Onvolwassen en onverstandig? Ja, maar it would make my day :)

  15. Mark v E zegt: 17-01-14 om 15:52

    En wederom wordt de sport door allerlei politieke instanties/groeperingen misbruikt om hun statement te maken. Waarom moeten deze groeperingen zoals het COC nu pas hun stem laten horen dat Rusland niet humaan is tegen de homo seksuele medemens. Dit had men zich in 2007 tijdens de IOC verkiezingen voor de OS 2014 al kunnen bedenken. Toendertijd had deze vereniging zich al sterk moeten maken. Niet nu het feest er eindelijk is. Nu is alles en iedereen een statement aan het maken over een evenement waar topsporters hun ziel en zaligheid voor vier jaar lang, misschien wel hun hele leven in heb gestoken. Zij worden nu volledig ondergesneeuwd (he frappant winterspelen) en onder gewaardeerd in deze discussie.

    Ik mis een optie hier boven. Zowel Rutte als onze Koning gaan naar Sotsji omdat ze sport liefhebber zijn. Beide hebben in het verleden al meermaals laten blijken graag naar sport te kijken, dus waarom zou dat nu niet mogen.

  16. Jan Meijers zegt: 17-01-14 om 17:14

    Begrijp alle drukte om delegatie naar Sotsji niet goed en vind de tv aandacht voor de homorechten al helemaal belachelijk. In verband met de druk om de gas productie in Groningen terug te brengen, lijkt het mij verstandig om ook de Ministers Kamp (economische zaken) en ook Dijsselbloem (financieën) mee te nemen, zodat men gelijk lange termijn gasleveringen vanuit Rusland besproken kunnen worden.

  17. Gerrit Jan Wielinga zegt: 18-01-14 om 15:51

    De koning heeft de premier helemaal niet nodig om naar Sotsji te gaan, hij gaat regelmatig met een lagere delegatie naar het buitenland. Daarnaast is het geen protocollaire verplichting van de koning om bij de opening of sluiting van de Spelen aanwezig te zijn. Het politieke gebaar ligt voor de hand en toch wordt deze niet genomen. Dan is de vraag waarom eigenlijk niet? Deze vraag wordt in dit artikel niet beantwoord.

  18. Pim zegt: 20-01-14 om 09:28

    We schijnen vergeten te zijn, dat de delegatie die naar Sotsji afreist dit op de eerste plaats doet om onze sporters aan te moedigen. Als we als Nederlanders werkelijk zo’n moeite hebben om naar Rusland af te reizen vanwege de mensenrechtensituatie daar, dan hadden we op de eerste plaats geen sporters naar dit evenement moeten sturen. Wél sporters sturen die namens ons land om medailles mogen strijden, maar staatshoofd en ministers verbieden om deze mensen ter plaatse aan te moedigen, getuigd van een flinke hoeveelheid boter op het hoofd.

  19. bas zegt: 20-01-14 om 14:40

    @ Pim

    Wat mij betreft zou het beter zijn als de sporters niet zouden gaan, maar dan verwijten de sporters mij dat ik politiek belangrijker vind dan hun loopbaan.

    Nu is dat eigenlijk ook het geval, ik vind topsport namelijk volstrekt onbelangrijk, maar ik maak deel uit van een hele kleine minderheid. Helaas

  20. W van de Schoot zegt: 21-01-14 om 21:18

    Ik begrijp gewoon niet waarom elke weer de OS zo gepolitiseerd worden. Langs de hoogste Nederlandse maatstaf gemeten is geen enkel land goed genoeg – Nederland zelf niet eens meer.
    Veel regeringsleiders en staatshoofden blijven thuis omdat ze weinig medailles verwachten, en dat wordt dan opgeleukt met een politiek praatje. Ik vind het prima dat ze alle vier gaan, en ik hoop dat er veel te vieren valt vanwege mooie sportprestaties.

  21. Ricardo zegt: 22-01-14 om 01:19

    Mijn punt blijft dat zo’n IOC nog steeds niet erg ver verwijderd is van het achteraf door velen als amoreel ervaren wegkijken voor mensenrechten schendingen rond de Berlijnse spelen van 1936.

    Hetzelfde geldt helaas sinds jaar en dag voor de meeste organisaties die ronkend van zelfbewierroking steevast zeggen pal te staan voor mooie en eerlijke sportieve topsport evenementen. Zoals b.v. ook een FIFA waar een autoritair corrupt sujet als Blatter al veel te lang zijn gang kan gaan. In de sport zegt men zogenaamd graag de waarheid, iedere integere liefhebber verafschuwt Blatter, maar hij zit er nog steeds. Deze organisaties met hun lippendienst aan verheven idealen hebben voor mij al vele jaren terecht een even hypocriet als beroerd imago van patserige corruptie tot elke prijs zonder sportief oog voor de vele negatieve kanten van hun eigen zwijgen of daden.

    Men profiteert als vanouds schaamteloos van de middelen die juist hele of halve dictators kunnen en dolgraag willen bieden. Men doet dan immers steevast zogenaamd niet aan politiek. En de jonge sporters mogen vooral met hun vak bezig zijn, maar de amorele bonzen en organisaties die boven hen gesteld zijn zouden ook daar wel tot meer onrust mogen leiden. Topsport is zo voor mij allang een mens- en milieu onvriendelijk hypocriet en zelfs fascistoide gedoe.

  22. Ricardo zegt: 22-01-14 om 20:21

    Het is verstandig dat de koning der Nederlanden niet meer direct deel uitmaakt van sportorganisaties zoals het IOC. Hem kan tot nu toe hooguit verweten worden de keuze voor Rusland niet publiek merkbaar posititief of negatief beinvoeld te hebben.

    Voor meer argumenten van oa. mezelf: http://weblogs.nos.nl/binnenlandredactie/2014/01/10/nederland-naar-sotsji-wat-vindt-u/

Geef een reactie