De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De weggemoffelde koning van Nederland

Het leek wel afgesproken werk. Tijdens het recente bezoek van de Franse president François Hollande aan ons land spraken koning Willem-Alexander en premier Mark Rutte allebei over de grote betekenis van de in onze vaderlandse geschiedenis lang weggemoffelde koning Lodewijk Napoleon.

Refererend aan de lopende viering van ‘200 jaar Koninkrijk der Nederlanden’ herinnerde Rutte eraan – zonder overigens de naam Lodewijk Napoleon in de mond te nemen -  “dat veel politieke en maatschappelijke vernieuwingen van Franse herkomst in dat nieuwe Koninkrijk van ons werden geïncorporeerd”.

Willem-Alexander was veel explicieter. Hij zei: “Onze allereerste Koning was een Fransman. De broer van Keizer Napoleon, Lodewijk Napoleon, regeerde ons land vier jaar. Aan hem hebben wij het nodige te danken! Het Rijksmuseum. De Koninklijke Bibliotheek. De Code Civil. Beter Onderwijs. Al met al een belangrijke erfenis voor latere generaties.”

Het is zeer speciaal dat een Oranjevorst en een minister-president zo eendrachtig en nadrukkelijk lof toezwaaien aan de in 1806 door Napoleon in ons land als koning geparachuteerde Lodewijk Napoleon. Willem-Alexander en Rutte studeerden allebei, nagenoeg gelijktijdig zelfs,geschiedenis aan de Leidse universiteit en voelden zich daarom waarschijnlijk ook wel een beetje verplicht de historische feiten niet te verdoezelen. De koning zei het met even zoveel woorden: “Als historicus ken ik de feiten maar al te goed.”

Wegbereider Oranjemonarchie

In publicaties van het Koninklijk Huis en van het Nationaal Comité 200 jaar Koninkrijk wordt maar mondjesmaat gerept over de broer van de Franse keizer Napoleon die van 1806 tot 1810 de eerste koning van Nederland was. Niettemin wordt deze Lodewijk Napoleon – zeker in kringen van historici – intussen algemeen gezien als de beslissende wegbereider van de Oranjemonarchie.

De Utrechtse emeritus hoogleraar geschiedenis Hermann von der Dunk schreef onlangs nog in de Volkskrant dat het koningschap van Lodewijk Napoleon bij ons “met succes als onnationaal is verdonkerd om te verdoezelen” dat Willem I als eerste Oranjekoning “zich in het bed van Napoleon had gelegd”.

Bij de start van de viering 200 jaar koninkrijk afgelopen november ging Von der Dunks zoon Thomas (cultuurhistoricus) in dezelfde krant nog een stapje verder door de huidige viering van 200 jaar koninkrijk als ‘historische onzin’ te betitelen: “De monarchie is van 1806.” Dat er tussen het koningschap van Lodewijk Napoleon en dat van Willem I drie jaar (1810-1813) liggen waarin Nederland bij Frankrijk was ingelijfd, vindt hij geen reden om in plaats van in 2006 nu pas 200 jaar koninkrijk te vieren: “We dateren de monarchie ook niet op 5 mei 1945. Als de Franse inlijving een breuk was, dan was de Duitse bezetting dat nog veel meer.”

Sneue koning

Even een lesje geschiedenis. Toen Franse troepen in 1794 onder leiding van generaal Pichegru over bevroren rivieren ons land binnentrokken, kwam er een eind aan de Republiek der Verenigde Nederlanden. Oranjestadhouder Willem IV sloeg op de vlucht en met hem ook zijn zoon Willem Frederik, de erfstadhouder en latere koning Willem I.

De Nederlanden zouden tot 1813 onder Franse invloed/heerschappij blijven: aanvankelijk als Bataafse Republiek en later (1806-1810) als een door keizer Napoleon gestichte en gedulde monarchie met diens broer Louis als koning . Een schertsfiguur en marionet dus.

Dat zou je denken en dat is ook lang gedacht. Maar het beeld is gekanteld. Judith Amsenga en Geertje Dekkers daarover in het Historisch Nieuwsblad (2006): “Lodewijk Napoleon lijdt onder het imago van een wat sneue man, die ongeschikt was voor de politiek. Dat is echter een onderschatting van zijn kunnen. Nederlands eerste koning verzette zich wel degelijk tegen zijn broer, wist revolutionaire plannen om te zetten in concreet beleid en was zeer populair bij de Nederlandse bevolking.”

Die populariteit dankt Lodewijk Napoleon vooral aan zijn bekommernis om de bevolking en zijn plannen de economie te verbeteren. Hij verzette zich tegen Napoleons bedoeling Holland louter als een wingewest te zien, stapte tijdens zijn vele reizen door het land uit zijn koets om een praatje met de mensen te maken, was belangstellend paraat bij rampen en probeerde zich door bijvoorbeeld het roken van een pijp aan te passen aan de gewoonten van ons land.

Tegelijk was hij niet wars van Franse grandeur. De paleizen (Huis ten Bosch, Het Loo, Soestdijk en het Paleis op de Dam) die hij bewoonde, getuigen daar nog van. Als te pro-Hollands werd hij uiteindelijk door zijn broer Napoleon aan de dijk gezet. Daardoor bleef het imago van een sneue koning aan hem kleven.

Geen taboefiguur meer

Het is in ons land lange tijd taboe geweest te vinden dat de Oranjemonarchie vergaand schatplichtig is aan het koningschap van Lodewijk Napoleon, er misschien zelfs zijn bestaan aan dankt. Maar dat taboe bestaat niet meer en Lodewijk Napoleon is niet langer een taboefiguur.

Integendeel: luider en luider klinken de meningen dat juist hij naar Frans voorbeeld en met Franse steun ons land transformeerde van een republikeinse gewestenbond in een monarchale eenheidsstaat. In elk geval is in zijn regeerperiode als koning de kiem gelegd voor de monarchie van de Oranjes die wij sinds 1813-1815 hebben.

Historicus en ‘Bekende Nederlander’ Maarten van Rossem schreef in het Historisch Nieuwsblad van deze maand het ‘betreurenswaardig’ te vinden dat er naast de net verschenen wetenschappelijke biografieën van de koningen Willem I, II en III niet ook een biografie van Lodewijk Napoleon is geschreven. Niet voor niets, zo meent Van Rossem, hangt in het Rijksmuseum ‘Willem I broederlijk naast Lodewijk Napoleon en de Grote Napoleon zelve’.

De  geringe aandacht voor de rol van Lodewijk Napoleon bij onze monarchale herdenkingen wordt enigszins goed gemaakt in de vijfdelige documentairereeks ‘Het Koninkrijk’. De NOS zendt die vanaf volgende maand uit. In de eerste aflevering is, behalve voor koning Willem I, ook volop aandacht voor de lange tijd weggemoffelde, maar enig echte eerste koning van Nederland: Lodewijk Napoleon.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


11 reacties op “De weggemoffelde koning van Nederland”

  1. Leuk artikel, het was echter wel stadhouder Willem V die op de vlucht sloeg, zijn vader Willem IV was toen al zeer geruime tijd overleden,

  2. Ricardo zegt: 03-02-14 om 19:02

    Eens met de strekking van dit betoog, Lodewijk Napoleon voerde overigens net als veel later de Duitse bezetter in het begin enkele deels belangrijke vernieuwingen in die Nederland ook mede maakten tot wat het later werd. Lodewijk ‘encanailleerde’ zich in zijn broers’s ogen net iets teveel met vernieuwing in (het belang van) Nederland met te weinig oog voor de anderzijds juist meer onderdrukkende en vooral economisch ‘leegzuigende’ belangen van het Franse regime. Hij had en hield zodoende wel een tijdje de toenmalige patriotten op zijn hand. Die de ´nikserigheid´ van de regenten terecht beu waren.

    De vergelijking loopt eem beetje mank en is zeker vatbaar voor kritiek, maar het leek m.i. op wat de Duitse bezetter veel later ook alleen in het begin via een aantal maatregelen deed. Maatregelen die de vooroorlogse Nederlandse politiek steeds liet liggen. Zoals het verbeteren van sociale verzekeringen voor werknemers, de oprichting van ook na de oorlog prima functionerende arbeidsbureaus en voor het eerst echte subsidies voor kunstuitingen.

  3. Lodewijk was Koning van Holland.
    Willem I was Koning der Nederlanden.

    Het Gewest Holland werd een Koninkrijk.

  4. Chris zegt: 03-02-14 om 20:53

    Eerste koning was Willem III, hij was dan wel Stadhouder-Koning, maar hij was er toch één en aan hem hebben we vele mooie paleizen te danken. Huis ten Bosch is dan wel ouder, maar de zijarmen zijn toch echt van de (Franse) Hofarchitect van Willem III.

    Ook het Loo is voor hem gebouwd.

    De Franse Hofarchitect is Daniel Marot. Bekend ook van de Trêveszaal, prachtige panden aan de Herengracht van Amsterdam, Lange Vijverberg en Lange Voorhout Den Haag. Marot is samen met Willem III de echte weggemoffelde. Lodewijk Napoleon heeft nog een herdenkingssteen in Den Haag (bij de Franse Kerk aan het Noordeinde). Willem III heeft nog een standbeeld in Breda. Marot zijn we vergeten en dat is niet best. Want hij bracht de Franse Grandeur-architectuur naar Nederland en Engeland. .

  5. Poncke zegt: 04-02-14 om 12:06

    Nog meer weggemoffeld is de Baatfse Republiek (voorafgaand aan Lodewijk Napoleon) waar o.a alle mannen (onafhankelijk van het inkomen zoals voorheen) mochten stemmen. Als ook alle geloven en provincies in Nederland werden gelijkgesteld.
    Waar blijft het standbeeld voor Pieter Vreede?

  6. Elbie zegt: 04-02-14 om 14:35

    De enige terecht weggemoffelde koning in natuurlijk Lodewijk II van Holland. Deze regeerde maar van 1 tot 13 juli 1810 over Nederland, en dan ook nog met zijn moeder als regentes omdat hij nog minderjarig was.

    De viering van 200 koninkrijk is echter ’200 jaar koninkrijk der Nederlanden’ en daar is Lodewijk (zowel I als II) nooit koning van geweest. Evenals de eerder genoemde stadhouder Willem III.

    De eerste twee waren koning van Holland en de laatste was koning van het verenigd koninkrijk.

    Het verschil met de nazi-bezetting is dat hierbij de naam en vorm van de staat voor en na de bezetting dezelfde was en er zijn toch wel duidelijke verschillen tussen het koninkrijk Holland en het Koninkrijk der Nederlanden.

  7. Marcel zegt: 04-02-14 om 19:14

    Feitelijk is dus de republiek de legitieme staatsvorm. Daar dachten helaas een stel arrogante figuren in 1813 anders over.

  8. Bert van Polderen zegt: 05-02-14 om 15:33

    Eindelijk een normaal stuk. Gewoon een feiten opsomming. Geen monarchie verheerlijking.

  9. G.B. zegt: 06-02-14 om 15:45

    @ aan hem hebben we vele mooie paleizen te danken @
    Ik woon in een rijtjeshuis. Bij die paleizen staat bewaking. Ik mag er niet in… Zou het niet beter zijn te zeggen: “hebben ze hun vele mooie paleizen te danken?”

  10. Adrian Furst Dawnton zegt: 06-02-14 om 23:32

    Goed artikel. Nog een aanvullend feit. Lodewijk was aimabel en beschaafd. Dat kan niet altijd gezegd worden van een aantal Oranjes.

  11. André zegt: 07-02-14 om 05:14

    Ook in Haarlem staat nog een grandioos paleis dat Lodewijk Napoleon ooit bewoonde. Paviljoen Welgelegen, tegenover de Hout. Doet tegenwoordig dienst als Provinciehuis.
    Simon Schama heeft een geweldig boek geschreven over de tijd van de Bataafse Republiek en het Koninkrijk Holland: Patriots and Liberators / Patriotten en Bevrijders.

Geef een reactie