De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Koningin Máxima en prins Bernhard

Je moet de vergelijking natuurlijk corrigeren voor de in de voorbije decennia veranderde rolverdeling tussen man en vrouw. Maar als je dat doet, dan vallen de overeenkomsten op tussen koningin Máxima en prins Bernhard.

Zij hebben allebei de lastige rol van echtgenoot (m/v) van een regerend vorst een ambitieuze invulling gegeven. Ze hebben geen genoegen genomen met een rol in de schaduw van hun tot de troon geroepen vrouw en man.

Eerder integendeel. Ze hebben de kansen van die rol gegrepen om iets van hun leven te maken en om een eigen carrière op te bouwen. Waar bijvoorbeeld de prinsen-gemaal Hendrik en Claus, zij het om heel verschillende redenen, verpieterden achter de koninginnen Wilhelmina en Beatrix, pakten prins Bernhard en koningin Máxima dat heel anders aan.

Hoe dat uiteindelijk voor de overmoedig geworden prins Bernhard afliep, weten we. Hij raakte pijnlijk in opspraak en moest een paar stappen terug doen. Denkend aan de toekomst van koningin Máxima en haar glanzende carrière op het internationale podium, kan deze les uit het verleden niet genegeerd worden.

Zegen voor de monarchie

De verloving en het huwelijk van Bernhard met Juliana werden indertijd in ons land vrij algemeen bejubeld als een zegen voor monarchie en land. De vlotte Bernhard liet als man van de wereld een frisse wind waaien door het ingedutte en ietwat armetierige Nederlandse hof. Hij nam Juliana op sleeptouw en transformeerde haar – althans in de eerste jaren – tot een mondain ogende en modieuze vrouw.

Toen de Duitse prins ook nog voor troonopvolgers zorgde – van levensbelang voor de Oranjemonarchie die toen op uitsterven stond – steeg zijn populariteit verder. Alles leek erop dat Juliana meer van Bernhard hield dan hij van haar. Bernhards populariteit kreeg vleugels toen hij tijdens de oorlog ook nog eens als ‘ oorlogsheld’ te boek kwam staan.

De start van Máxima Zorreguieta in ons land verliep iets minder stormachtig. Een burgermeisje met een vader die tijdens het bewind in het Argentinië van dictator Videla een twijfelachtige rol had gespeeld, dat was even wennen. Maar de zichtbaar verliefde en opbloeiende Willem-Alexander zette door en de capaciteiten en charmes van Máxima deden de rest.

De ‘omhoog getrouwde’ Argentijnse gaf de aankomende koning zelfvertrouwen en de monarchie glamour. En passant zorgde ze voor een nieuwe generatie troonopvolgers. Haar populariteit overtrof al snel die van alle andere leden van het Koninklijk Huis. Kortom: een zegen voor de monarchie.

Eigen agenda en carrière

Net als prins Bernhard indertijd bleek ook prinses Máxima de ambitie te koesteren een eigen carrière op te bouwen. Een invulling van hun leven als fleurig ornament van de monarchie was noch aan Bernhard noch aan Máxima besteed. Ook na de bestijging van de troon door hun partners lieten ze hun ambities niet varen en ze kregen bij het realiseren daarvan van het kabinet alle ruimte.

Prins Bernhard werd bijvoorbeeld inspecteur-generaal van de Nederlandse strijdkrachten en trok met succes de wereld over als bevorderaar van Nederlandse handelsbelangen. Daarnaast spande hij zich via het Wereld Natuur Fonds in voor wildbeheer. Intussen nam hij het met de huwelijkstrouw niet al te nauw. Hij overspeelde zijn hand, werd van corruptie beschuldigd en tijdens de Lockheed-affaire door de verantwoordelijke ministers teruggefloten.

Politiek gevoelig

Prinses Máxima, economisch geschoold en eerder werkzaam bij een bank, begaf zich op het carrièrepad van de microfinanciering en werd in 2009 benoemd tot ‘Speciale pleitbezorger van de VN secretaris-generaal voor inclusieve financiering voor ontwikkeling’. Terwijl Willem-Alexander zijn functies in het internationale ‘watermanagement’ en zijn lidmaatschap van het Internationaal Olympisch Comité als te politiek gevoelig moest neerleggen toen hij koning werd, mocht Máxima ook als koningin met haar hoge VN-functie doorgaan.

Meteen na de aankondiging van het aftreden van Beatrix werd dat in een persbericht van de Rijksvoorlichtingsdienst wereldkundig gemaakt. Daarmee werden risico’s genomen.

Als partner van een staatshoofd dat strikt onpartijdig dient te zijn, kom je met je formeel daarvan los staande functie en carrière al snel in politiek vaarwater. Temeer nog omdat iedereen begrijpt dat je het succes van zo’n loopbaan – hoe je het ook wendt of keert – voor een belangrijk deel te danken hebt aan je koninklijke partner.

Persoonsverheerlijking

Dat werkt, zo leert de uitoefening van haar VN-ambt door koningin Máxima, naar twee kanten. Zij zou die baan waarschijnlijk niet gekregen hebben als ze niet was getrouwd met de (aanstaande) koning van Nederland. Tegelijk kan ze juist als koningin die baan met meer succes vervullen omdat er voor haar daardoor nu eenmaal meer deuren open gaan dan voor een ‘gewone’ VN-functionaris.

Máxima krijgt als koningin gemakkelijk toegang tot staatshoofden en regeringsleiders. Daarvan kan zij gebruikmaken om haar VN-zaak te bepleiten. Dat op zich al heeft een politiek tintje.

Uit het jaarverslag over 2013 over de activiteiten van Máxima blijkt de VN zich van dit effect terdege bewust te zijn. Dat verslag wemelt van de uitvergrote foto’s en citaten van ‘Her Majesty Queen Máxima of the Netherlands’. Het grenst aan persoonsverheerlijking. Die doet wat met mensen.

Goede zaak

Op zich is daar weinig mis mee, want de goede zaak – het bevorderen van welvaart in arme landen via het beschikbaar komen van simpele financiële diensten – is ermee gediend. Er schuilt echter een addertje onder het gras.

Meer en meer raken vormen van ontwikkelingswerk gepolitiseerd, omdat ze zich vaak afspelen in corrupte en weinig democratische landen. Voor het werk van koningin Máxima komt daar nog bij dat het zich behalve op ‘arme drommels’ meer en meer richt op kleine en middelgrote bedrijven. Bovendien vinden banken – intussen politiek niet onomstreden meer – het commerciële belang van het uitrollen van financiële diensten in ontwikkelingslanden steeds lucratiever.

Voor je het weet wordt een onomstreden goede zaak een politiek omstreden activiteit. Het kabinet zal eens voor de vraag komen staan of de VN-baan van Máxima, ook als die letterlijk vlekkeloos wordt vervuld, verenigbaar is met haar (bij)rol als vrouw van het onpartijdige koninklijke staatshoofd van Nederland.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


10 reacties op “Koningin Máxima en prins Bernhard”

  1. ben risus zegt: 17-03-14 om 12:22

    Helder en abstraherend betoog van Piet van Asseldonk. De kans bestaat dat Máxima op enigerlei wijze in een precaire situatie wordt gezogen zonder dat zij dit goed en wel beseft. Het is voor de Nederlandse regering, die verantwoordelijk is voor haar functioneren, een zaak van uiterste alertheid om haar integriteit te bewaken. De vergelijking met Bernhard lijkt me wel gewaagd. De vroegere prins-gemaal genoot vooral van ‘verkeerde vrindjes’ en had een echtgenote die intellectueel behoorlijk begaafd was. Die situatie is nu toch wel een tikkeltje anders.

  2. bas zegt: 17-03-14 om 16:26

    Ook goed werk houdt in dat er gekozen wordt.

    Wie is beter, welke methode is beter.

    In mijn ogen is het zo dat de mening van een niet gekozen staatshoofd niet gekend mag worden. Idealiter heeft deze persoon zelfs geen mening. Maar nu kan vele bekend worden via zijn vrouw.

    Daarmee is voor mij, op voorhand, al duidelijk dat ik deze activiteiten niet passend vind voor de echtgenote van ons niet gekozen staatshoofd.

    Ik wacht wel op de eerste rel

  3. Volgens mij is alles politiek op te vatten als je zoekt naar politieke dimensies. Ook als Máxima helemaal geen bijbanen zou hebben. Een genuanceerd middenstandpunt is op het oog neutraal, boven de partijen, maar ‘het midden’ is natuurlijk ook een politieke kleur. Dat werkt vrijwel hetzelfde in de journalistiek. Neem de NOS. Ik vind dat nog altijd een bastion van neutraliteit. Maar niet omdat de NOS (politiek) nieuws allemaal genuanceerd vanuit ‘het midden’ brengt, maar omdat er een goede verdeling, een goede balans bestaat. Datzelfde geldt volgens mij ook voor de rol van de Koning, en achter hem koningin Máxima.

    De ene keer bij multinationals lobbyen voor het Nederlandse belang, de andere keer support uitspreken voor kleine zelfstandigen en de armen in de wereld. De ene keer aanwezig zijn bij een evenement voor de emancipatie van homoseksuelen, de andere keer op bezoek in een gereformeerde gemeente. Juichen bij topsporters op de Olympische Spelen, maar met evenveel enthousiasme verstandelijk gehandicapten en demente bejaarden een hart onder de riem steken. De vergelijking met prins Bernhard is niet gek. Ik heb zijn toptijd niet meegemaakt maar uit alle reportages achteraf blijkt wel dat bij hem de balans zoek was.

  4. Ik vind dat je maxima niet met berhard moet vergelijken omdat bernard niet betrouwbaar was.
    Ik ga ervan uit dat maxima wel betrouwbaar is.
    Het is alleen moeilijk te begrijpen dat zij 5 miljoen verdient en 100 euro leent aan de minder bedeelden, waar slaat dat op? Mijn advies; blijf wat meer in de luwte en dring je niet zo op.

  5. ben risus zegt: 18-03-14 om 15:42

    @bas
    Alsof een gekozen autoriteit een garantie zou inhouden op kwaliteit. Wat een gotspe! Bijna elke gekozen president of welke andere gekozen politicus dan ook wordt na 1 of hooguit 2 zittingsperiodes met alle plezier door de kiezer ingeruild voor een andere. Het democratische tintje aan een gekozen autoriteit heeft maar zéér betrekkelijke waarde. Immers, elke sluwe, corrupte Jan-met-de-Pet kan het schoppen tot staatshoofd. (zie de talrijke Franse en Italiaanse corrupte autoriteiten). Het grote voordeel van staatshoofd door erfopvolging is de (bijna) zekerheid van grandeur, klasse en kennis van zaken. Immers, bij deze vorm van leiderschap is het van geboorte af duidelijk dat men moet worden geprepareerd voor de functie van staatshoofd. Bovendien is het aanzien van een constitutionele monarch vooral in republieken (en dat zijn de meeste landen) veel groter dan het aanzien van één of andere figuur die het via verkiezingen voor een korte periode tot het hoogste ambt heeft geschopt.

  6. Ben zegt: 20-03-14 om 16:28

    Bernhard en Maxima in een pot stoppen is niet juist. Bij de een weten wij van alle fouten – de andere mag / moet deze eerst maken.

    De balance van Maxima tussen VN en NL kan op dit moment ook wel goed gaan. Op later termijn waneer de generatie Beatrix, Margriet etc. niet meer mee draaien – zal zij meer “klusjes” voor de Oranjes moeten overnemen. Amalia blijft vooralsnog uit de schijnwerpers en de koning kan niet alles alleen. Dus: geef haar nu even de ruimte en het vertrouwen dat het goed gaat.

  7. maxwell zegt: 21-03-14 om 14:43

    Ik snap de vergelijking wel tussen Bernhard en Maxima, maar vind het jammer dat prins claus niet ook zo gezien wordt. De prins heeft voor Nederland en in Afrika veel goede dingen bereikt. Helaas kon hij dit niet continu doen vanwege zijn ziekte en depressies en bleef hij het liefst op de achtergrond. Naast dit alles was hij ook een klankbord en verder onvoorwaardelijke steun voor zijn echtgenote, de koningin. Dus ik vind dat prins Claus wel degelijk een actieve carriere had naast zijn rol als Prins-gemaal.

    Ik zou eerder een vergelijking maken in de zin hoe ze ons koningshuis hebben gered van impopulariteit.
    Maar als je dat doet moet je ook de schade die toegebracht is meenemen. De schade van Bernhard is bekend (lockheed, greet hofmans, buitenechtelijke escapades, etc etc.) De schade van Maxima

  8. maxwell zegt: 21-03-14 om 14:45

    De schade van Maxima is nog lang niet bekend, En dus zullen we over een aantal jaren deze vergelijking nog eens moeten herzien

  9. Marco zegt: 23-03-14 om 09:37

    Zoals altijd het ego maakt meer kapot dan ons lief is. Zo zal ook Maxima struikelen over haar eigen persoonlijkheid. Glamour is voor platte televisie, maar hoort niet in een door de overheid gefinancierde setting.

  10. W van de Schoot zegt: 23-03-14 om 22:40

    Beetje flauw om Maxima via een vergezochte vergelijking al op voorhand in een verdachtenbankje te plaatsen voor fouten die ze nog helemaal niet gemaakt heeft.
    Natuurlijk zijn er risico’s, en het is goed dat u daarop wijst en daarop let. Maar de vorm waarin deze beschouwing gegoten is, overtuigt me niet.

Geef een reactie