De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De smalle marges van de koning

Willem-Alexander zit eind deze maand een jaar op de troon. Een mooie gelegenheid eens te kijken hoe de troonswisseling heeft uitgepakt en of de nieuwe koning echt een andere koers vaart dan koningin Beatrix. Beslissend is natuurlijk hoe ‘het volk’ over de nieuwe koning oordeelt.

Zo op het eerste oog heeft Willem-Alexander tot nu toe een goede pers. Echte uitglijders waren er niet. Er is weliswaar kritisch gereageerd op het biertje dat de koning met de Russische president Poetin dronk tijdens de Olympische Winterspelen in Sotsji, maar dat vond plaats achter de brede rug van de voor hem politiek verantwoordelijke minister-president.

Het hoge, belastingvrije salaris van het koningspaar, dat ondanks de economische crisis onaangetast bleef, leidt strijk en zet aan tot gemopper, maar de aanschaf van een nieuwe, peperdure dienstauto kwam de koning weer niet op kritiek van enige betekenis te staan.

Hoe de Nederlanders over het eerste jaar van Willem-Alexander en Máxima als koning en koningin oordelen is de kernvraag van een jaarlijkse enquête van de NOS. De uitkomsten daarvan worden traditiegetrouw op Koningsdag gepubliceerd. Los daarvan kan vastgesteld worden dat Willem-Alexander hier en daar wat andere accenten heeft gelegd. Echt revolutionair is het allemaal niet. Dat kan ook niet, want de marges van de koning zijn uiterst smal.

Andere accenten

Het belangrijkste verschil tussen Willem-Alexander en Beatrix is dat de nieuwe koning in zijn publieke optredens gemoedelijker, minder afstandelijk en meer benaderbaar lijkt dan de oude koningin. Hij legt ook meer gevoel voor breed herkenbare humor aan de dag; in ieder geval lacht hij vaak en aanstekelijk.

Meer dan zijn moeder lukte, heeft Willem-Alexander zich tot nu toe verre gehouden van politiek gevoelige uitspraken. In zijn schaarse toespraken bewandelt hij de veilige, onpartijdige middenweg door vooral te hameren op meer nationale saamhorigheid. Van een nadere invulling daarvan houdt hij zich wijselijk verre.

In zijn kersttoespraak profileerde hij zich als ‘een mensenkoning’ en omarmde hij in algemene termen het idee van de participatiesamenleving door ‘mensen die daadwerkelijk verbinding zoeken met anderen’, zoals mantelzorgers en vrijwilligers een pluim op de hoed te steken.

Nog meer dan zijn moeder bewaakt Willem-Alexander zijn privédomein en is hij huiverig voor elke omgang met de pers. Tekenend in dit verband is dat hij zijn dochters, behalve dan op de dag van zijn inhuldiging en de gebruikelijke foto- en filmsessies, consequent buiten het bereik van microfoons en camera’s houdt. Ook op Koningsdag zijn de prinsesesjes niet van de partij, terwijl Beatrix haar kinderen – met name op Koninginnedagen – al op veel jongere leeftijd aan publiciteit en openbaarheid liet wennen.

Sidekick Máxima

Het allergrootste verschil tussen Willem-Alexander en Beatrix ligt in de rol van hun partners. Prins Claus gold als een belangrijk adviseur van Beatrix, maar zijn publieke rol bleef beperkt, omdat hij snel na de troonsbestijging van Beatrix ziek werd en (publicitair) naar de achtergrond verdween.

Dat is met Máxima wel even wat anders. Bijna gretig schittert zij veelvuldig – zelfstandig opererend of aan de zijde van de koning – op de nationale en internationale podia. Hier en daar wordt zelfs gewezen op het ‘gevaar’ dat de koningin de koning – in elk geval optisch – overvleugelt.

In ‘Medium’, het tijdschrift voor communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam raadde ‘merkendeskundige’ Tom Scholte de koning onlangs aan Máxima als zijn sidekick ‘slim te benutten’. Hij zei: “Hun optredens zullen echt op elkaar afgestemd moeten worden. Er moet voorkomen worden dat mensen buiten Nederland gaan denken dat zíj de koningin is van Nederland.”

Smalle marges

Voor koning én koningin zijn de marges bij de invulling van hun taken hoe dan ook uiterst smal. Elk woord dat ze in het openbaar spreken, valt onder de ministeriële verantwoordlelijkheid en moet vooraf door de premier worden geaccordeerd. Ook digitale ontboezemingen zijn uitgesloten. Koninklijke tweets en you tube-filmpjes worden door de Rijksvoorlichtingsdienst geproduceerd.

Mensen – ook politici – die met de koning in contact komen, worden tevoren tot in detail geïnstrueerd en zijn gehouden naar buiten toe niets inhoudelijks te zeggen over hun gesprekken met het staatshoofd. Elk openbaar optreden van koning en koningin in binnenland en buitenland is tot in de puntjes geregisseerd en er wordt nauwlettend op toegezien dat die optredens evenwichtig verdeeld worden, zodat niemand zich achtergesteld of verwaarloosd kan voelen.

De uitoefening van het koningschap is, inclusief de uitlopers ervan naar het privéleven van koning en koningin, vergaand gereguleerd en geïnstitutionaliseerd; allemaal om te voorkomen dat de onpartijdigheid van het staatshoofd in het geding komt.

Profileringsparadox

Ondanks die beperkte speelruimte moet Willem-Alexander zich als koning bij zoveel mogelijk Nederlanders geliefd maken. Een erfelijke monarchie wordt immers geaccepteerd en gesteund in de mate waarin de koninklijke erfopvolgers populariteit genieten. Een vlak, onzichtbaar en bleek profiel helpt daar niet bij.

De koning moet iedereen te vriend houden en mag nooit partij kiezen. Hij zal zich dus moeten profileren zonder de scherpe, uitgesproken en pikante kanten waarvan een profilering het doorgaans moet hebben. Willem-Alexander en Máxima dienen zich kortom te profileren zonder zich (echt) te profileren. Deze profileringsparadox is een hels karwei dat veel evenwichtskunst vergt.

Gelukkig voor de koning en de koningin staan ze er niet alleen voor. Een grote schare ambtenaren, onder wie flink wat spin doctors en public relations officers, reikt hen dag na dag de helpende hand. Lang niet altijd tot genoegen van pers en publiek overigens. Maar dat is weer een andere paradox.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


17 reacties op “De smalle marges van de koning”

  1. mia zegt: 07-04-14 om 12:22

    IK vind dat we trots mogen zijn op onze Koning en Koningin, trouwens op heel ons Koningshuis.
    Ga er maar aan staan altijd heeft iedereen een mening over jou, als er kritiek is kun je nooit wat terug zeggen en uitleg geven waarom dat je mening is , Nee ze kunnen dan wel veel geld hebben = natuurlijk makkelijk maar toch zou ik niet met ze willen ruilen

  2. bas zegt: 07-04-14 om 12:25

    Zoals WA rond de inhuldiging aangaf, het koningschap is geen duo-baan.

    Zij vrouw heeft de aanspreektitel koningin, in mijn ogen helaas, maar dat wilt niet zeggen dat daarmee ook verwezen kan worden naar haar als ‘de koningin’

    een zin zoals
    Gelukkig voor de koning en de koningin staan ze er niet alleen voor.
    is dan ook gewoon onjuist

    er zou moeten staan
    Gelukkig voor de koning en zijn echtgenote staan ze er niet alleen voor.

  3. Marco zegt: 07-04-14 om 18:46

    Wat een onzinnig bestaan, wat wij dit echtpaar aandoen. Het is, in mijn ogen, van generlei betekenis wat de ‘marges’ van de koning zijn. Zijn handelen en mening is volstrekt oninteressant.

    Er is nog niemand die mij overtuigend uit heeft kunnen leggen wat de betekenis en/of de toegevoegde waarde van een koningschap is. Vrij logisch; want die is er naar mijn idee ook niet.

    Aardig stel. Maar het stikt van de aardige echtparen in Nederland die vriendelijk en beschaafd doen. Dure poppenkast.

    J’ai dit.

  4. Louisa zegt: 08-04-14 om 20:22

    De NOS krijgt opdracht van het ANP, bij monde van Piet van Asseldonk, ons van tijd tot tijd te voorzien van een politiek correct neuzelpraatje met betrekking tot dit onderwerp. De RVD legt daarbij de kaders vast . Vandaar dit vlees/noch vis leuterkoekje wat iedere keer opnieuw gebakken wordt. Zonder peper en zout en dat maakt het iedere keer zo smakeloos.En mijn reactie wordt niet goedgekeurd omdat ik dit als één van de weinigen, doorheb. Het gros van de mensen is niet geïnteresseerd in dit onderwerp, die hebben andere zorgen. En dan zijn er natuurlijk de fanatieke Oranjeklanten, die van generatie op generatie het Oranjepapje in de mond hebben gepropt gekregen en niet beter weten.
    Tenslotte: heb ik een hekel aan Wim-Lex en Max ? Wel nee. Zij maken deel uit van het systeem….

  5. Sam zegt: 09-04-14 om 16:59

    De marges van de koning zijn smal omdat iedereen wel weet dat monarchie, ongeacht land of vorm, absurd is. Als de koning wel politieke macht heeft is dat -terecht- ongewenst omdat hij geen democratisch mandaat heeft; de rol bij de formatie is hem al afgenomen. Als de koning geen politieke macht heeft is hij volstrekt zinloos en domweg een overbetaalde uitkeringstrekker. Rex emeritus, zoals zijn moeder, maar nog wel officieel in functie. Wat heb je daar nu aan?

  6. De andere Nederlander zegt: 09-04-14 om 20:40

    Er zullen altijd voor- en tegenstanders zijn. Kritiek leveren is natuurlijk altijd gemakkelijker, net zoals mensen kunnen klagen /kritiek hebben op mensen met veel geld of die veel verdienen.
    in ieder geval heb ik in mijn vele buitenlandse reizen gemerkt dat Nederland, ondanks de heisa in de samenleving en de politiek overal bekend staat als een stabiel land en het koningshuis speelt daar een cruciale rol in.
    Natuurlijk moet onze Koning er wel voor zorgen dat hij het evenwicht behoudt tussen modern en toegankelijk zijn aan de ene kant en zijn sociale rol als Koning aan de andere kant. Geen gemakkelijke opgaaf, geen gewoon leven dus. Is het een poppenkast? Ach, het hele leven is een rollenspel, dus feitelijk zitten we allemaal in een poppenkast.

  7. Jaap zegt: 10-04-14 om 07:09

    Wanneer schaffen we dit monarchale geldverslindende instituut nu eindelijk eens af!!!

    Laat deze koning de laatste monarch van Nederland zijn.

    Zodat we hierna een gekozen staatshoofd kunnen aanstellen

  8. Marco, de toegevoegde waarde van een koningshuis is m.i. de erfelijke bloedband, die hen ook motiveert het van geslacht tot geslacht voort te zetten.Het verantwoordelijkheidsgevoel ook. Een functie die echt niet te benijden valt: nooit kun je en public je persoonlijke visie uiten, je woont in een glazen huis, overal loopt pers en beveiliging… je moet van alles, ook al heb je helemaal geen interesse. Je moet altijd up – to – date bijgepraat worden en je draagt nooit eindverantwoordelijkheid. Zowel Beatrix als dit echtpaar deed/ doen het goed! Een president kost zeker niet minder! Lees de kosten b.v. van één nacht slapen in een Belgisch tophotel onlangs voor Obama… en de kosten rond de top van pas!! Om nog maar te zwijgen over beveiliging en entourage Sotsji en geld dat over tafel rolt voor topsporters! Bovendien : om de vier jaar al die financiele poespas rond nieuwe presidentsverkiezingen… dat heb je bij een koningshuis niet!

  9. Piet Creutzberg zegt: 12-04-14 om 13:46

    Een aardig stel, alleen ongekozen en peperduur.
    De monarchie heeft voor mij geen meerwaarde.

  10. Louisa zegt: 12-04-14 om 19:14

    “De andere Nederlander” zegt dat hij op zijn veelvuldige buitenlandse reizen heeft gemerkt dat het koningshuis een rol speelt van crusiaal belang in ons handelswezen. Tijdens mijn veelvuldige bezoeken aan het buitenland heb ik daar noch nimmer iets van gemerkt, sterker: ik bemerk veelvuldig enigszins lacherige reacties als het om het koningshuis gaat. En niet alleen om het koningshuis: De Nederlandse mores wekken overal de lachlust op, op welk gebied dan ook. Wij waren, zijn en blijven een boerenbuitengebiedje dat krampachtige pogingen doet werelds over te komen maar dat lukt niet echt. Met, of zonder koningshuis. Het vermeende profijt van de Oranjes gaat niet verder dan de kring van de elite van onze moerasdelta. En dat zuig ik niet uit mijn duim.

  11. G.B. zegt: 13-04-14 om 16:31

    @Ga er maar aan staan altijd heeft iedereen een mening over jou, als er kritiek is kun je nooit wat terug zeggen en uitleg geven waarom dat je mening is@

    Van míj hóeven ze er niet aan te gaan staan.
    Dat ze dat tóch doen, is hun eigen vrije keus, hoogstwaarschijnlijk ingegeven door het idee: “We krijgen er bakken geld voor en wie doet ons wat? Conservatieve refo’s en andere dwazen die niet nadenken en daarom menen dat het verwerpelijke instituut van de monarchie een van God gegeven iets is, houden deze wantoestand wel overeind. En zolang profiteren we lekker”…

    Het zal dus wel wat meevallen met waar ze aan zijn gaan staan.

  12. Storm zegt: 14-04-14 om 09:05

    Monarchie geldverslindend? Het zal best waar zijn. De Koning moet tenslotte heel wat meer personeel onderhouden dan ik. Maar of een elke 4 jaar gekozen president met de daarbij behorende geldverslindende verkiezingscampagnes te verkiezen is boven de monarchie?

  13. G.B. zegt: 14-04-14 om 12:09

    Geldverslindende verkiezingscampagnes betalen ze zelf. Daar is geen cent van de belastingbetaler bij.

  14. De andere Nederlander zegt: 14-04-14 om 13:01

    Een monarchie is geen door god gegeven instituut. Het is door mensen ingevoerd/bedacht. Er zullen natuurlijk altijd mensen zijn die er tegen zijn (en natuurlijk elke gelegenheid aangrijpen om dit vooral duidelijk te maken). En Storm heeft gelijk. Het andere alternatief kost ook bakken met geld en in de laatste analyse wellicht zelfs meer!
    Feit is dat de meerderheid van de bevolking het nut en voordeel er wel van inzien. Dus op grond hiervan is er een zeker democratisch recht voor het bestaan van de monarchie in Nederland.

  15. Louisa zegt: 14-04-14 om 19:01

    Tja…. en dan hadden we nog altijd De Republiek Der Zeven Verenigde Nederlanden en De Bataafse Republiek… Jawel, met invloedrijke families…net als nu…. maar zonder ongekozen staatshoofd… dat hebben we (met flinke tegenzin) in 1813 “teruggehaald” uit Engeland, waar het om moverende redenen nodig was….lees toch eens wat algemene en vaderlandse geschiedenis….En al die fijne welvaart ( ja, voor de hogeren klassen, net als nu!) is echt niet op het conto te schrijven van de familie van O. hoor…..

  16. G.B. zegt: 15-04-14 om 07:12

    @ een zeker democratisch recht voor het bestaan van de monarchie @
    De domheid dus van de door dominees en andere conservatieve instellingen onwetend gehouden kritiekloze massa jaknikkers…

  17. Sam zegt: 16-04-14 om 00:47

    @Storm
    Idealen kosten geld en democratie dus ook. Het geld voor verkiezingscampagnes moeten kandidaten zelf ophoesten trouwens. De kosten van verkiezingen zijn ongeveer 50 miljoen euro. Voor dat geld kunnen we verkiezingen organiseren om ons staatshoofd te kiezen. Dat vind ik het wel waard. Ook als het 250 miljoen euro had gekost overigens.

Geef een reactie