De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

Geld inzamelen onder oranjevlag

Volgende week stappen er weer veel mensen op de fiets om via Alpe d’Huzes geld in te zamelen voor de kankerbestrijding. Dat geld wordt door Alpe d’Huzes – via en in samenspraak met KWF Kankerbestrijding – besteed aan wetenschappelijk onderzoek en begeleiding van kankerpatiënten in de ruimste zin van het woord. KWF Kankerbestrijding, zoals het fonds sinds 2003 heet, is ontstaan uit het Koningin Wilhelminafonds voor de Nederlandse Kankerbestrijding.

Het was een cadeau van het Nederlandse volk voor Wilhelmina bij gelegenheid van haar gouden regeringsjubileum in 1948. Oud-koningin Beatrix is er de beschermvrouwe van. Vóór haar was dat koningin Juliana. Beatrix is daarnaast ook nog altijd beschermvrouwe van tientallen andere goede doelen fondsen. Daaronder uiteraard haar ‘eigen’ Prinses Beatrix Spierfonds.

Haar moeder Juliana ‘kreeg’ bij gelegenheid van haar inhuldiging in 1948 het Juliana Welzijnfonds. Dat is in 2002 opgegaan in het op mantelzorg en vrijwilligerswerk gerichte Oranjefonds dat Willem-Alexander en Máxima, nog altijd het actieve beschermpaar ervan, als huwelijksgeschenk kregen van het Nederlandse volk.

Prins Claus kreeg bij zijn 70ste verjaardag in 1996 het Prins Claus Fonds. Dat opereert op het snijvlak van cultuur en ontwikkelingssamenwerking. Niet te verwarren met het Prins Bernhard Cultuurfonds dat zich tegenwoordig afficheert als ‘bevlogen pleitbezorger van cultuur, natuur en wetenschap’.

Slimmigheidje

Het is slechts een greep uit de vele nog altijd actieve fondsen die onder Oranjevlag geld inzamelen en uitgeven voor goede doelen. In nogal wat gevallen gaat het om fondsen die de Oranjes van het Nederlandse volk ‘cadeau’ kregen bij een bijzondere gebeurtenis of jubileum. Dat zou je kwaadwillend als een ‘slimmigheidje’ van ons kunnen betitelen om via de Oranjes onszelf een geschenk te geven.

Het zit, als je naar de geschiedenis kijkt, toch iets anders in elkaar. Van oudsher was Nederland sterk verdeeld en verzuild. Protestanten, katholieken, socialisten en liberalen/neutralen kwamen onder de leus ‘autonomie in eigen kring’ op voor hun eigen gezondheidszorg, armenzorg, onderwijs en cultuur. Dat was niet altijd even doelmatig en er konden door die zuilgebonden aanpak ook gemakkelijk mensen en groepen tussen de wal en het schip raken.

Dat een aparte protestantse en katholieke kankerbestrijding, om maar iets te noemen, niet echt handig is, werd al snel duidelijk. Op andere terreinen ging dat een stuk trager. Rijke katholieken steunden via hun eigen fondsen hun eigen armen en zieken en zo meer en zo verder.

Nationale aanpak

Gaandeweg zakten de zuilen in elkaar en werden meer noden en behoeften voor iedereen gelijk door de overheid gefinancierd of gesubsidieerd. Daarnaast bleven en blijven er echter situaties die om een (aanvullende) charitatieve aanpak van nationale statuur vragen. Daar zijn de leden van het Koninklijk Huis, want boven de partijen staand, een bij uitstek geschikt (inzamelings)instrument voor.

Een bekend voorbeeld is dat de 21-jarige prinses Juliana met enige bombarie in 1931 erevoorzitster werd van een Nationaal Crisiscomité. Dat verleende steun aan slachtoffers van de toenmalige economische crisis ‘die niet of in onvoldoende mate door de bestaande regelingen werden ondersteund’.

Bij nationale rampen of nationale inzamelingsacties leveren de Oranjes nog steeds af en toe een bijdrage door hun aanwezigheid, hun publieke steunbetuiging of ostentatieve betrokkenheid. Soms meldt de Rijksvoorlichtingsdienst het, zonder overigens ooit bedragen te noemen, als de koning of koningin uit eigen middelen een bepaalde actie financieel ondersteunen. Het verkrijgen van koninklijke steun in welke vorm dan ook werkt in de ogen van sommigen nog altijd als een soort keurmerk van onkreukbaarheid en degelijkheid.

Andere tijden

Zoals de predicaten ‘hofleverancier’ en ‘koninklijk ’voor bedrijven niet echt wervend of ‘zaligmakend’ meer zijn, zo is koninklijke betrokkenheid bij inzamelingen dat ook niet meer. Burgers zijn kritischer en mondiger geworden in hun houding tegenover zowel de Oranjes als de welig tierende goede doelen industrie.

Afgezien van het Oranjefonds – dankzij de jaarlijkse miljoenensteun van de Nationale Postcodeloterij – gebeurt het inzamelen van geld voor goede doelen steeds minder onder Oranjevlag. Het vroegere Koningin Wilhelminafonds is zich niet voor niets kortweg KWF-Kankerfonds gaan noemen en loopt niet echt meer te koop met haar beschermvrouwe.

Bij haar aftreden vorig jaar wilde Beatrix geen cadeau van het Nederlandse volk. KWF Kankerbestrijding rook toch nog heel even een kans en nam het initiatief voor een ‘alternatief nationaal geschenk’. Mensen werden opgeroepen geld te geven aan de kankerbestrijding, als huldeblijk aan de aftredende koningin. “KWF Kankerbestrijding ligt haar na aan het hart. Een gift voor dat doel zal zij zeker waarderen.”, aldus het fonds. De actie stierf evenwel een stille dood.

De tijden zijn veranderd. Veel ‘koninklijke fondsen’ uit vroeger dagen zijn blijven bestaan, maar timmeren nauwelijks nog zichtbaar aan de weg. Namen als het Koning Willem Fonds, het Koningin Emmafonds of de Prins Hendrikstichting zullen op weinig gezichten dan ook nog een blik van herkenning toveren.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


2 reacties op “Geld inzamelen onder oranjevlag”

  1. bas zegt: 26-05-14 om 20:35

    Wanner de mensen het reisgeld voor de tocht niet zouden uitgeven, maar doneren, en in plaats van een dag fietsen, een dag werken zouden afstaan, dan was de opbrengst vele malen hoger.

    Kortom, het gaat niet om de opbrengst, maar om het fietsen. En dus zie ik niet in waarom ik een eventuele schenking zou koppelen aan een aantal keren op en neer fietsen.

    Youp van het Hek heeft in een conference een aantal juist geplaatste opmerkingen over dit fenomeen gemaakt, en die kan ik van harte onderschrijven.

    Maar ‘sponsoren’? No way

  2. robert zegt: 29-05-14 om 14:43

    Prima uitleg van de verschillende fondsen.
    Hoeveel geld komt er jaarlijks vanuit de koninklijke familieleden in deze verschillende fondsen.
    Dat moet nu met transparante ANBI regeling zichtbaar zijn maar kan hier niets over vinden.

Geef een reactie