De weblogs van de NOS worden niet langer bijgewerkt.

Voor nieuws Over de NOS kunt u terecht op over.nos.nl.
Voor de overige berichtgeving kunt u terecht op NOS.nl.

De schone schijn van Prinsjesdag en Troonrede

Veel dingen op Prinsjesdag zijn niet wat ze lijken te zijn. Schone schijn dus. Dat gaat in het bijzonder op voor de Troonrede. De oppervlakkige toeschouwer ziet een koning die vanaf zijn troon in de Ridderzaal de op hun paasbest geklede en eerbiedig toeluisterende leden van de Eerste en Tweede Kamer – en via hen het Nederlandse volk – inlicht over de plannen van de regering voor het komende jaar. Dat suggereert een macht en een politieke invloed van de koning die hij al ruim anderhalve eeuw niet meer heeft.

Op de eerste Prinsjesdag – dit jaar precies 200 jaar geleden, al heette die dag toen nog geen Prinsjesdag – lag dat heel anders. Als soeverein vorst kon koning Willem I de volksvertegenwoordigers toen nog aanspreken als ‘dienaren der troon’. Zijn opvolger Willem II zei aan de vooravond van de beroemde Grondwetswijziging van 1848, die de macht van de koning verschoof naar de ministers, over de Troonrede zelfs: “Het is mijne Rede en niet die der Ministers.”

Dat is allemaal verleden tijd. De koning leest nu voor wat de ministers hem aanreiken en mag daaraan hooguit een kleine persoonlijke noot toevoegen.

Kabinetsrede

De Troonrede is een kabinetsrede geworden. Geregeld duikt dan ook de vraag op of het niet beter is die toespraak dan ook maar door de minister-president te laten houden. Als lid van de regering – bestaande uit kabinet en staatshoofd – krijgt de koning volop informatie uit de boezem van het kabinet, tekent hij aangenomen wetten en belangrijke besluiten en mag hij de ministers (ongevraagd) advies geven.

Politieke macht heeft hij niet meer; hooguit politieke invloed voor zover de ministers zich iets aan zijn adviezen gelegen laten liggen. Op Prinsjesdag treedt de koning – om het wat oneerbiedig te zeggen – dus slechts op als een soort voorleesvader. Hij presenteert dan plannen van het kabinet. Die zijn uit hun aard sterk partijpolitiek, want de vrucht van de politieke ideeën zoals die leven bij de regeringspartijen van dat moment.

Terwijl de woorden van het staatshoofd nog maar nauwelijks koud zijn, beginnen de leden van de parlementaire oppositie, samendrommend voor microfoons en camera’s, daar steevast al kritisch commentaar op te leveren. Blijkens elk jaar weer bij de NOS binnenkomende publieksreacties vinden veel luisteraars en kijkers dat, hoewel het staatsrechtelijke geheel in de haak is, ongepast en onhoffelijk tegenover de koning.

Aantasting koninklijk gezag

Het feit dat de koning op Prinsjesdag de rol heeft te spelen van een (partijdige) kabinetswoordvoerder, doet zijn gezag en vereiste politieke onpartijdigheid geen goed. Dat beeld wordt nog eens versterkt als de koning, zoals ook dit jaar weer, voornamelijk al eerder uitgelekte en breed bediscussieerde plannen in de aanbieding heeft of als hij –in het geval van een demissionair kabinet – beleidsvoornemens aan moet kondigen waarvan iedereen weet dat die bij het naderend aantreden van een nieuw kabinet naar de prullenbak zullen verhuizen. Vandaar het telkens weer opduikende idee om de Troonrede, die dan natuurlijk niet meer die naam kan dragen, door de minister-president te laten houden.

In het verleden is het overigens meermalen gebeurd dat een minister of de minister president deze Prinsjesdagtaak van de vorst overnam. Die was dan verhinderd door ziekte, zwangerschap of rouw vanwege overleden familieleden. De Grondwet voorziet daarin, want heeft het in artikel 65 over ‘een door of namens de Koning in een verenigde vergadering van de Staten-Generaal’ uit te spreken ‘uiteenzetting van het door de regering te voeren beleid’.

Het woord Troonrede is mede om die reden ook niet in de Grondwet opgenomen. In andere Europese monarchieën, zoals in Zweden, Denemarken en België, zijn ‘troonredes’ intussen al vervangen door regeringsverklaringen, uitgesproken door minister-presidenten. Troonredes waarin koningen (m/v) het toekomstig regeringsbeleid ontvouwen zijn er in Europa alleen nog maar in Nederland, Groot Brittannië en Noorwegen.

Rol voor de koning

In sommige landen bleef de koning een rol spelen als het staatshoofd dat officieel het nieuwe parlementaire jaar opent. In ons land kan dat niet meer. De Grondwetswijziging van 1983 sprak uit dat er geen parlementsloze periode hoort te zijn. Het Nederlandse parlement is sindsdien permanent bijeen en kent dus geen zittingsperioden of parlementaire jaren meer die gesloten en geopend moeten worden.

Een ander idee om de onafhankelijke en onpartijdige koning te ‘verlossen’ van het voorlezen van een uitgesproken partijpolitiek stuk als de Troonrede was om hem op Prinsjesdag een meer algemene visietoespraak te laten houden. Dat zou hem echter evengoed al snel in ongewenst politiek vaarwater kunnen brengen. Bovendien zou dat op gespannen voet staan met de Grondwet.

Die verplicht tot een jaarlijkse ‘uiteenzetting van het door de regering te voeren beleid’, te houden ‘op de derde dinsdag van september of op een bij de wet te bepalen eerder tijdstip’. Op Prinsjesdag dus. En een Prinsjesdag zonder koning in de gouden koets is natuurlijk ondenkbaar.

Traditie

Hoe ook ingevuld, Prinsjesdag is als ‘feest van de democratie’ een 200 jaar oude Nederlandse traditie die niet veel Nederlanders overboord zullen willen zetten. De dag hoort zonder twijfel ook tot ons nationale erfgoed. Tradities tonen mensen en landen waar ze vandaan komen, geven vastigheid en richtingsgevoel en zorgen daarmee voor een zekere vorm van saamhorigheid, continuïteit en stabiliteit. Laat dat nou net de meest aangevoerde argumenten voor het behoud van de monarchie zijn!

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


21 reacties op “De schone schijn van Prinsjesdag en Troonrede”

  1. Chris zegt: 15-09-14 om 16:18

    Graag terug naar de situatie van voor 1848.
    Het land is er niet beter op geworden Geef de Koning weer alle macht. Minder peperdure ministeries, minder ambtenaren en minder machtsmisbruik.

  2. bloemen36 zegt: 15-09-14 om 16:42

    En laat nou bindend vermogen, saamhorigheid creëren en rituelen iets zijn wat de politici niet als competentie in huis hebben.
    Wij Nederlanders hoeven niet de monarchie met rituelen te veranderen maar de politiek is aan verandering toe. De weg hoe hebben ze nog niet gevonden. Ik heb geduld. Dit vraagt tijd… in deze tijd is alles in verandering. Politiek ook.

  3. Freek Alnas zegt: 15-09-14 om 19:30

    Kunnen de (stompzinnige) beschouwingen van de heer Van Asseldonk in het vervolg achterwege gelaten worden?

  4. ben risus zegt: 15-09-14 om 20:01

    Alle overwegingen om vóór of tégen ‘Prinsjesdag’ te zijn worden overbodig als je de laatste alinea goed leest. De waarde van tradities is voor een land en haar inwoners van wezenlijk belang. Natuurlijk, de onontwikkelde onderlaag van de bevolking vindt tradities, waar ze niets van begrijpt onbelangrijk maar gelukkig is de meerderheid steeds beter opgeleid en begrijpt derhalve de waarde hiervan.

  5. Ik vind dit prima zo in Nederland. Omdat de Koning de Troonrede voorleest zal de politiek terughoudend zijn met omstreden zaken in de tekst. Er zijn nu eenmaal dingen die je de Koning niet zal laten zeggen, die niet in het ceremonieel van Prinsjesdag passen.

    Op deze manier blijft het een plechtig verhaal. Soms misschien wat saai, maar dat hoort erbij. Het is een mooie traditie waar de meeste mensen waarde aan hechten.

    En een manier om ons landsbestuur een respectabel aanzien te geven. Want laten we wel wezen, in de Tweede Kamer is het soms net eh… een soort vismarkt. In de Ridderzaal, eens per jaar, een moment waarop ze allemaal netjes en beschaafd het protocol volgen.

    De Koning is ook voorzitter van de Raad van State die advies geeft over de miljoenennota, de plannen voor het komende jaar. Willem-Alexander en Máxima hebben in daarin geen stemrecht, maar de Troonrede is dus wel een soort puzzelstuk dat in het geheel past.

    Ceremonieel en symbolisch, is hoe we de monarchie in Nederland willen houden. Dan zou het volgens mij heel onlogisch zijn om een mooie, symbolische ceremonie af te schaffen, enkel omdat deze puur ceremonieel is. Dat is juist precies de bedoeling.

  6. R van der Heijden zegt: 15-09-14 om 23:39

    Niet alleen Prinsjesdag maar de hele Koninklijke familie is schone schijn, die lachen zich toch een breuk achter die paleismuren

  7. Rane zegt: 16-09-14 om 10:49

    We hebben in dit land weinig tradities overgehouden. Laat dit maar bestaan! De enige dag in ons land waar nog ceremonieel vertoon bij komt kijken hoeft niet op de schop!

  8. Johanfrederik zegt: 16-09-14 om 11:43

    alwéér een onverteerbaar artikel van Hr. van Asseldonk. Blijkbaar heeft deze man geen gevoel voor gegroeide waarden en tradities in Nederland, die een groot deel van de bevolking representeren. Uiteraard is kritiek toelaatbaar, maar om over afschaffing van eeuwenoude gebruiken te lamenteren is onaanvaardbaar. De meeste reakties spreken gelukkig een
    aandere taal. Nederland zonder monarchie is nauwelijks denkbaar en zou slechts de rol van een een onbeduidend republiekje vervullen.

  9. Johanfrederik zegt: 16-09-14 om 11:46

    alwéér een onverteerbaar artikel van Hr. van Asseldonk. Blijkbaar heeft deze man geen gevoel voor gegroeide waarden en tradities in Nederland, die een groot deel van de bevolking representeren. Uiteraard is kritiek toelaatbaar, maar om over afschaffing van eeuwenoude gebruiken te lamenteren is onaanvaardbaar. De meeste reakties spreken gelukkig een
    andere taal. Nederland zonder monarchie is nauwelijks denkbaar en zou slechts de rol van een een onbeduidend republiekje vervullen.

  10. John Te Slaa zegt: 16-09-14 om 12:26

    Ik Heb maar 1 Vraag aan het kabinet. Stop eens met dat liegen en bedriegen en stop met het bestelen van de bevolking. Maar laat de schone schijn W.A het aub niet hebben over de broekriem. Wand dat heb jaren aan moeten horen van zijn moeder.

  11. Een traditie die geen cent belasting betaalt laat weer eens zien
    hoe dom en achterlijk deze bevolking is. Figuren als risus proberen
    zo dit systeem te handhaven. Geef eens een zinnig argument
    waarom dit koningspaar is vrijgesteld van alle belastingen. En
    arrogantie is geen argument beste jongen.

  12. Lucie zegt: 16-09-14 om 14:16

    En daarom willen de meeste Nederlanders zwarte Piet ook behouden.
    Als dat niet meer mag,de oeroude tradities overboord worden gegooid,gooi dan ook het oranjehuis maar overboord,die kosten sowieso teveel geld.

  13. Louisa zegt: 16-09-14 om 18:31

    @ben risus: “Natuurlijk, de onontwikkelde onderlaag” etc etc.
    Wat een gotspe. Ik heb zo moeten lachen dat er een glaasje water aan te pas moest komen om mij te bedaren.
    Het gaat u goed, @ben risus.
    Veel sterkte in uw beleving van dit onderwerp en ongetwijfeld vele andere onderwerpen……

  14. Louisa zegt: 16-09-14 om 18:34

    @Chris, ook om uw bijdrage moest ik schateren en ik, eveneens na het drinken van een tweede glas water was bijgekomen…
    Heeft u zich ooit wel eens verdiept in de geschiedenis van ons land? Nee natuurlijk. Het is me toch wat.
    En dan maar denken dat Moslims achterlijk zijn….

  15. AsJonah zegt: 16-09-14 om 20:11

    Zo maar een paar opmerkingen:
    Allereerst wanstaltig lelijke hoedjes, vooral wat er onder hangt. Dit even terzijde.

    Ouderen, studenten, mantelzorgers komen er bijzonder maar dan ook bijzonder slecht van af. Triest dat de zgn “coalitie” van D66, SGP en CDU dit hebben gepikt.

    Dan WA krijgt er geld bij? Voor de beide “paleizen” worden nu ineens 50 miljoen begroot? En dat vindt iedereen schijnbaar heel normaal binnen het parlement en het land.

    De belachelijkheid van de gouden koets waar deze zwaar overbetaalde niets presterende familie v Oranje zich al wuivend laat rondrijden is te schandalig en gek voor woorden. Je moet maar durvenin een tijd dat er zoveel mensen in ons land in de penarie zitten.
    Shame on all of you.

  16. Derk de Jong zegt: 16-09-14 om 23:39

    R. van der Heijden heeft gelijk. De koning (die zelf geen belasting betaald) mag van Rutte voorlezen hoe Rutten het wil gaan doen.
    Deze poppenkast heb ik gevolgd in het land waar ik nu woon. Dus ben ik blij dat ik een pensoen heb en niet meer in Nederland woon.

  17. Bas van Stapelberg zegt: 17-09-14 om 07:58

    Wat heb je een rare redenatie ben risus. Het zijn juist mensen met een hoge opleiding die weinig tot geen waarde hechten aan tradities. En als wij een ‘onontwikkelde onderlaag’ hebben, om jouw woorden te gebruiken, dan heeft de ontwikkelde bovenlaag daar de verantwoordelijkheid voor.

  18. G.B. zegt: 18-09-14 om 07:13

    @een ‘onontwikkelde onderlaag’ … de ontwikkelde bovenlaag daar de verantwoordelijkheid voor.@
    Hoezo? Ik heb, om mij te ontwikkelen, mijn best gedaan op school en heb ook daarna cursussen gevolgd om bij te blijven, en dan moet ik ook nog… Nee. Dit is te kort door de bocht.

  19. Bas van Stapelberg zegt: 20-09-14 om 20:22

    Nee GB je moet het lezen in de context van het commentaar van ben risus.

  20. Er zijn inderdaad nu eenmaal dingen die de Koning niet zal zeggen, die niet in het ceremonieel van Prinsjesdag passen

  21. Waarom moet altijd alles zo plechtig

Geef een reactie