Als het brandalarm gaat, betekent dat niet per se dat er brand is. Als er vijf brandweerwagens met loeiende sirenes door de straten razen, betekent dat niet dat de hele stad in de fik staat. Het betekent vooral dat hulpverleners kalm doch kordaat hun werk moeten doen. En dat simpel ogende principe geldt ook voor journalisten, zoals donderdag bleek bij de berichtgeving over de Ikea-dreiging.

Als tijd ontbreekt om de feiten rustig op je te laten inwerken, is het verleidelijk om met die feiten aan de haal te gaan. Juist dan is het zaak om de feiten te registreren, en vooralsnog niet meer dan dat. Tenzij die feiten voor zich spreken, en als stukjes van een puzzle in elkaar vallen. Maar bij Breaking News-gebeurtenissen is dat niet altijd het geval. Na een lange dag stilte rondom het gesloten bedrijf volgde een late persconferentie, en gingen journalistieke alarmbellen af.

Om 21.15 uur maakten gemeente en politie bekend dat er zeven mensen van Marokkaanse komaf waren gearresteerd. Er waren huiszoekingen bezig. Er was een telefonische tip binnen gekomen met specifieke informatie over betrokkenen, over explosieven en over een familieband met een dader van de aanslagen in Madrid, deze week vijf jaar geleden. Het woord terreur-dreiging viel.

De persconferentie was live te zien op onze website en digitale kanaal NOS Journaal24. Wie meekeek, kon de gedachte niet verdringen dat hier echt wat aan de hand moest zijn. Bij NOS Nieuws schoten we dus vanzelfsprekend in een hogere versnelling. De hele dag hadden we ons afgevraagd of de sluiting van Ikea en de winkels aan de Arena Boulevard wegens ‘dreiging van explosieven’ een misplaatste grap was geweest. De autoriteiten immers deden er het zwijgen toe. Dus berichtten we terughoudend, feitelijk en niet meer dan dat.

Hoe moesten we dat om 22 uur gaan doen, het eerstvolgende televisie-bulletin na die persconferentie met plotse wending? Zie hier de uitzending (klik op de foto):

De volgende dag, tijdens de evaluatie-vergadering, hadden we een pittige discussie. Aangezwengeld door de opmerking van een collega dat we veel te sober, niet urgent genoeg het nieuws van dat moment hadden neergezet. Zeker omdat Twan Huys van Nova voorafgaande aan het nieuws op de trommel had geroffeld met de aankondiging dat het ‘gehele programma in het teken zou staan van de terreurdreiging in Amsterdam’. Wat het NOS Journaal vervolgens zou hebben gedaan, zie iemand aan tafel, was te ingetogen berichten over de kwestie.

Kortom, het had wel wat vetter gemogen, was de suggestie. Of niet?

We keken met zijn allen terug, en de discussie werd alleen maar intenser. Als Nova, een programma van de NPS/Vara, het verhaal op deze wijze aanzet, dan kun je toch niet zo kalm over de terreurdreiging berichten. Of juist wel, want NOS Nieuws leent zich bij uitstek voor het opdissen van de feiten – neutraal en zonder opsmuk. Uit het uiteindelijke evaluatie-rapport van de dienstdoende ‘hoofdredacteur op de vloer’:

“We waren zakelijk en feitelijk en zwaar adequaat opsommend en goed dat we de quotes uit de persconferentie een poos lieten lopen. Prima gedaan dus. Hoogstens hadden we in de PR (presentatietekst van nieuwslezer, to) net een tikkie meer kunnen laten doorklinken dat er toch wel wat bijzonders aan de hand was en dat daar zojuist nieuwe feiten over bekend waren geworden. De kijker net even meer naar het onderwerp toe trekken dus.”

Hoe Nova vervolgens de belofte al dan niet inloste, is hier even niet van belang. Maar ik was wel getroffen door de column van Bert Wagendorp, die zaterdag in de Volkskrant korte metten maakte met de koppenmaker van zijn krant: ‘Amsterdam ontsnapt aan aanslag’ was een leugenachtige sensatiekop, concludeerde hij meedogenloos.

Wagendorp hekelde de kennelijke drang naar sensatie, wellicht ingegeven door het nemen van een journalistiek voorschot op de ontmaskering van de zeven arrestanten die iets verschrikkelijks van plan waren geweest. Wagendorp: ‘Goed voor de losse verkoop ook. Vrijdag werden de zeven verdachten alweer vrijgelaten en bleef van de hele terreurdreiging niets meer over. En van die kop dus al helemaal niet. Neemt u ons niet kwalijk.’

Dat laatste is precies wat je je als journalist moet blijven inprenten. Neemt u mij niet kwalijk, kijker, luisteraar of lezer, wij zaten fout. Wij gingen met de feiten aan de haal. Zagen de brandweer langs stuiven en dachten dat de stad in brand stond. Het excuus achteraf als schrikbeeld, dat je te allen tijde scherp moet blijven in het wikken en wegen. En ook al is er de verleiding tot ongewenste opklopperij. Gelukkig bleven we donderdagavond feitelijk, zakelijk, en deden we kalm en kordaat ons werk.