Zoals u hoort, ik ben springlevend
Het was even stil toen de hoorn werd overgedragen aan meneer Pen. Geen stem maar pianospel weerklonk, zo’n twintig seconden lang. En toen zijn bombastische stem: ‘Zoals u hoort, ik ben springlevend.’ Gevolgd door een vriendelijke lach. Maar lachen deden wij niet, bij NOS Nieuws. Iemand doodverklaren die nog leefde, daar zien we de humor niet van in. Dus gingen we diep door het stof.
Hoe kon het gebeuren dat NOS Nieuws zondagavond laat kortstondig berichtte dat de econoom Jan Pen was overleden? Het was een samenloop van journalistieke omstandigheden. We kregen in de loop van de avond specifieke informatie dat het om de gevierde econoom ging. Gekoppeld aan de rouwadvertentie die in Het Parool en NRC Handelsblad was verschenen, plus vervolgens de publicatie van de necrologie op de Volkskrant-website duidden op een simpele optelsom.
Maar ons protocol vereist een bikkelharde check. Een redacteur ging aan het graven, zocht naar stukjes van de puzzle, wilde telefoontjes plegen wat zo laat op de zondagavond weinig opleverde. Met de deadline van het late Journaal in aantocht, werd de beslissing genomen om te publiceren. Journalistieke gut feeling dat het bericht juist moest zijn. En daarmee begingen we een elementaire fout. De feitelijke bevestiging hadden we niet.
We kwamen er snel genoeg achter. Kort na middernacht ging de telefoon op de NOS-burelen. Zoon Jurjen aan de lijn. Vader leeft. We schrokken ons rot, en haalden het bericht van Teletekst en de website. Ook meldden we het niet meer op de radio. De laatste tv-uitzending werd uit het archief gelicht, zodat niet de hele nacht het foutieve bericht zou worden herhaald. In de ochtend wisten we zeker dat we fout waren geweest, en rectificeerden we in de diverse bulletins en online.
Het kwaad was geschied. De kardinale voorwaarde was verzuimd na te leven. Want dit soort nieuws kan alleen worden bevestigd door een familielid of door een bron dicht bij de overledene. Reconstruerend kwamen de vergissingen aan het licht. Er was wel degelijk een Jan Pen overleden, maar het was een ongeveer even oude naamgenoot. Hij had bij Het Parool gewerkt, maar het was niet de econoom die columns schreef voor diezelfde krant. Dat de Volkskrant zo’n uitgebreide necrologie publiceerde, was op het eerste oog geruststellend. Maar ook de krant zat er naast.
Diverse collega’s zakten maandagochtend door de grond toen ze hun misser vernamen. Een collectief gevoel van ellende, omdat je natuurlijk naar eer en geweten je werk doet, en er dan zo naast zit. Aan ondergetekende de taak om de fout te analyseren en te constateren dat die fout nooit gemaakt had mogen worden. En vervolgens het telefoontje plegen naar Jan Pen, de econoom. Die nam de kwestie luchtig op. Dat scheelde.
Maar vervelend was en bleef het. Je kunt 99 keer een bericht feitelijk juist hebben, het gaat ook om die honderdste keer, als we er naast zitten. Wat goed gaat, is niet relevant, weten we als publieke organisatie die onder een vergrootglas wordt gehouden. Je wordt vaker afgerekend op die ene misser. En dan praten we niet goed, dan verdoezelen we niks, dan erkennen we die uitglijder en maken we nederige excuses. Waarbij het wel fijn was dat aan de andere kant van de lijn vrolijke muziek op zijn keyboard klonk. We hoorden het loud and clear, hij was inderdaad springlevend.
Nee hehe, natuurlijk ga je het niet verdoezelen. Dat moest er nog eens bijkomen zeg. Ben ik nu een zeur als ik zeg dat dit een beetje borstklopperij is, als een spindokter die slecht nieuws probeert te verkopen als goed nieuws? Verder is het wel heel goed hoor, dat je het zo uitgebreid benoemd. Dat mag wel wat vanzelfsprekender worden in journalistiek Nederland.
Gaat goed bij de NOS, is het gevolg van de ‘vertwittering’ van de journalistiek. De ene wil nog sneller scoren dan de andere dus worden alle elementaire journalistieke principes overboord gegoord. Hoor en wederhoor, dubbele bronnen checken. Helaas gaat de NOS hier ook langzaam aan ten onder. Jammer.
@rene
Nee hoor, geen zeur. Maar slecht nieuws verkopen als goed nieuws was niet de bedoeling. Ik probeer het te verklaren.
@Martijn
Ten onder gaan doen wij niet, maar fouten maken soms wel. Juist door de snelheid van het nieuws, je noemt het vertwittering, hechten wij aan die elementaire journalistieke principes. Die blijven heilig. En dat maakt het zo verrekte rottig als je er eens naast zit.
@Martijn Fouten maken is van alle tijden. En elke tijd heeft zo z’n uitdagingen, maar dat betekent niet dat vroeger alles beter was;)
Van dat ‘ten onder gaan’ merk ik niks.
Mijn opa zei altijd: “Als je nooit iets doet, maak je ook nooit fouten.” – En zo is het maar net. Jullie hebben de makke dat je een beroep hebt waarbij fouten meteen door heel veel mensen gezien worden. Da’s vervelend, maar ach, Pen kon er wel om lachen. Bovendien lijkt het me best grappig om zelf nog te kunnen lezen wat ze over je schrijven als je er niet meer bent. Ik weet zeker dat Pen het Volkskrant-artikel aan zijn muur prikt.
@Tim: op het gevaar af dat dit een stroom reacties oproep die jij en ik niet willen hebben (plaats in dat geval niet):
1. Dat NOS Nieuws niets verdoezelt, moet je eigenlijk niet melden. Daar ga ik onvoorwaardelijk vanuit.
2. Dit bericht is binair, concreet en niet voor meerdere uitleg vatbaar: iemand leeft of niet, en dan is een fout ook 100% fout.
3. Maar: is elke berichtgeving nu 100% correct? Zit in andere berichtgeving, complexer, interpretabel, minder zwart-wit, altijd niet enige bias, ook om het uitgelegd te krijgen? Goede redactievergaderingen trekken dat als het goed is eruit. En volgens mij lukt NOS Nieuws dat prima. Maar uitsluiten kun je het m.i. nooit voor 100%. Geen probleem, da’s een fact of life. Je blog wekt echter bij mij de indruk dat bias niet bestaat, en da’s m.i. niet waar. Overigens: dat ondermijnt (dus) mijn vertrouwen in NOS Nieuws niet!
Niet chique dat de fout gemaakt was, maar wel netjes dat er een uitleg gegeven wordt. Mensen maken inderdaad fouten, laten we er verder geen olifant van deze mug maken.
Wel ben ik nieuwsgierig hoe de familie het oppikte nadat jullie de uitleg gaven?
Zo’n veertig jaar geleden plaatste een kunstenaar en practical joker hier te Arnhem zijn eigen overlijdensadvertentie in de krant. Tal van berichten van medeleven ontving hij en veel media-aandacht. Totdat een redacteur het het Vrije Volk destijds checkte of het bericht wel klopte! Het elkaar napapegaaien is van alle tijden!
‘Bombastische’ heeft een negatieve betekenis, wat hier vast niet is bedoeld. (“En toen zijn bombastische stem: ‘Zoals u hoort, ik ben springlevend.’”) ‘Bassende stem’ is beter. Pen is trouwens in beroemd gezelschap. Het telegram dat Mark Twain vanuit Londen naar de VS stuurde, naar aanleiding van zijn premature overlijdensbericht is historisch: “The reports of my death are greatly exaggerated.”
Tim: “zocht naar stukjes van de puzzle”
Ik zie dat je nog steeds een beetje ‘ver-Engelst’ bent! Geeft niet hoor, ik heb zelf tegenwoordig ook moeite met Nederlands en Engels uit elkaar houden (wonende in Engeland).
haha, prachtige reacties hier! “The reports of my death are greatly exaggerated.”
Trouwens, prof. Pen kan zijn necrologie nu wel wat bijstellen, desgewenst…
@Debby,
Het sluipt erin, en hardnekkig blijft het rondzoemen. Ach.
@Jan Zandbergen,
Bassend is wellicht beter. Was zeker niet negatief bedoeld.
@Floris,
De familie was er tamelijk luchtig over. Een van de zonen: Het leven bestaat uit avonturen. Dit is er een van.
@Ed Harms,
Honderd procent objectiviteit, da’s een heel andere discussie. Laat ik daar binnenkort eens over bloggen.
@Tim: can’t wait!! [Toch ff Engels
]
Wat goed gaat telt wel, dit is ook zoiets. Netjes maar misbruik zo’n oplossing niet, maar dat gebeurd ook niet neem ik aan. De deadline is een afschuwelijk iets en ik hoop zelf dat het weinig invloed krijgt op het nieuws de komende jaren.
“Je kunt 99 keer een bericht feitelijk juist hebben, het gaat ook om die honderdste keer”
Ik vrees da het journaal 99% correct niet haalt, de manier van berichtgeving maakt dat bijna onmogelijk. Bovendien is het commentaar op feitelijk nieuws ook vaak twijfelachtig (alleen vertellen hoeveel Fransen dood zijn, zijn Afrikanen geen mensen?)