Persmagnaat Aydin Dogan moet de Turkse belastingdienst een bedrag betalen van – omgerekend – 393 miljoen euro.  Heeft de persbaas echt gesjoemeld of wordt hij gestraft omdat zijn kranten premier Erdogan hebben aangepakt?

Het boterde al lang niet tussen Erdogan en Dogan. In 2002, toen de AK-partij van Erdogan een overwinning boekte bij de verkiezingen, publiceerde de krant Milliyet bijvoorbeeld zo ongeveer elke dag een verhaal over de ‘islamitische wet’ en iedere keer stond er – o verrassing! – een foto van Erdogan naast zo’n artikel, alsof hij van Turkije een soort Saoedi-Arabië wilde maken. Natuurlijk won Erdogan de verkiezingen en dat maakte dat de kranten van Dogan wat aardiger over de premier begonnen te schrijven. Maar vorig jaar ging het weer helemaal mis en de strijd is sindsdien alleen maar geëscaleerd. De belastingaanslag van deze week voor dat enorme bedrag van 393 miljoen euro (deels achterstallig belastinggeld maar vooral boete) laat zien dat de strijd een conflict op leven en dood dreigt te worden.

Wat zit er achter? Ongetwijfeld is Erdogan ongelukkig met de manier waarop de Dogan-media over hem schrijven. Zo stonden die media uitgebreid stil bij een schandaal rond een liefdadigheidsinstelling in Duitsland van gelovig-Turkse signatuur. Deze heeft miljoenen achterovergedrukt en een deel van dat geld, aldus de Duitse rechtbank, is in Turkije terechtgekomen. De Dogan-media hebben steeds geprobeerd om ook Erdogan zelf aan dit schandaal te verbinden hetgeen de woede van de premier heeft opgewekt. Erdogan heeft zelfs opgeroepen om de Dogan-groep te boycotten.

De mediamagnaat van zijn kant is niet gelukkig met de premier. Steeds meer worden mediabedrijven in Turkije opgekocht door groepen of concerns die dicht bij Erdogan staan – de tijd dat Dogan de persbaas bij uitstek was in Turkije, lijkt voorbij. De persbaas is een van de ‘slachtoffers’ (hij is nog steeds een van de rijkste en machtigste Turken, dus neem de term niet al te letterlijk) van een ontwikkeling die zich in Turkije voltrekt: de oude ‘seculiere’ elite moet een stap terugzetten ten faveure van een nieuwe elite. Deze nieuwe elite bestaat uit mensen die vaak uit gelovige milieus komen en waarin de vrouwen een hoofddoek dragen. Een van de twistpunten tussen de persmagnaat en Erdogan is, aldus de media, de bouw van luxe-appartementen in Istanbul. Dogan wilde dat regels met betrekking tot de ruimtelijke ordening werden veranderd maar dat gebeurde niet. Zou hij dichter bij Erdogan hebben gestaan, daar zijn alle Turken het over eens, dan zouden die regels wellicht wel zijn veranderd.

De grote vraag is natuurlijk: wat betekent dit alles voor de persvrijheid in Turkije? De gemiddelde Europeaan zou ongetwijfeld zeggen dat de premier geen oorlog moet voeren met een persbaas en dat deze op zijn beurt niet moet rotzooien met belastingen. Het is een goed standpunt maar ‘dit hier is Turkije’, zoals de Turken zeggen – uiteindelijk zal pure macht bepalen wie dit conflict gaat winnen.