De ethische dilemma’s van een vliegtuigramp
De ramp in Amsterdam was pas net gebeurd toen op de Turkse televisie de namen al voorgelezen van de passagiers in de vlucht van Turkish Airlines. In Nederland was men veel voorzichtiger met deze informatie. Is dit slechts een verschil in journalistieke cultuur of gaat het hier om een ethisch probleem?
Dat alles los gaat in Turkije als er ‘breaking news’ is, weten we natuurlijk al veel langer. Ik heb wel eens meegemaakt dat een journalist live het mobiele nummer vroeg van iemand op televisie – de persoon in kwestie gaf het ook nog, terwijl waarschijnlijk miljoenen Turken meekeken en dus konden meeschrijven. Ik zag woensdag hoe op het tv-station Habertürk de passagierslijst werd voorgelezen – naam voor naam, de Turkse namen goed uitgesproken, de Nederlandse verhaspeld.
Is al die openheid goed? Na twee dagen denken weet ik het nog steeds niet. Als ik een familielid of een geliefde had in dat vliegtuig, zou ik, denk ik, zeker willen weten dat die persoon ook echt op de vlucht zat dus ik zou persoonlijk geneigd zijn om die lijst in te kijken. Niets is zo fnuikend in het leven als onzekerheid. Maar ik kan me ook voorstellen dat mensen pas informatie willen als die ook echt geverifieerd is (gisteren begreep ik uit Nederland dat een naam van iemand die in het vliegtuig zat, niet op de lijst stond).
Veel tragischer was natuurlijk dat de Turkse media aanvankelijk berichtten dat er niemand bij de ramp om het leven was gekomen. Ze deden dat niet zomaar natuurlijk, ze kregen die informatie van Turkish Airlines en de autoriteiten. ‘Crash in Ankara’ kopte een krant gisteren om die gruwelijke verwarring te bekritiseren. Stel je eens voor – je bent blij dat de persoon om wie je geeft, veilig is en dan opeens komt uit Nederland bericht dat er toch doden zijn…………… Ook dit is eigenlijk hetzelfde dilemma: moet je informatie uitgeven als je ze binnenkrijgt, of juist wachten tot alles honderd procent zeker is? Iedereen zou misschien, bij het beantwoorden van deze vraag, zich nog meer even moeten voorstellen wat het is om bekenden in dat vliegtuig te hebben. Dat geldt niet alleen voor Turkse journalisten maar ook voor de NOS. Gisteren werd een email rondgestuurd waarbij een collega constateerde dat de berichtgeving van de NOS goed was bekeken. ‘And the winner is’ stond er boven. Het lijkt mij dat er bij vliegtuigrampen alleen verliezers zijn en geen winnaar. Gelukkig stuurde een collega direct een email rond waarin dat nog even werd onderstreept. Die tweede collega heeft zich ingeleefd in de slachtoffers, daar ben ik van overtuigd.
beste bernard
goed stuk. voorzichtigheid is altijd geboden. waar ik mij erg aan irriteerde tijdens persconferenties en interviews, dat er altijd suggestieve vragen waren naar de oorzaak van het ongeval, ook de NOS deed daaran mee. dit vind ik erg jammer. als je als journalist echt de oorzaak wilt weten doe dan mee met het onderzoek!
Ook de NOS was zo brutaal om tijdens een interview met familieleden van de slachtoffers ook het telefoonnummer te vragen, live op TV.
Deze mensen hadden toen echt wel wat anders aan hun hoofd.
“Ik heb wel eens meegemaakt dat een journalist live het mobiele nummer vroeg van iemand op televisie – de persoon in kwestie gaf het ook nog, terwijl waarschijnlijk miljoenen Turken meekeken en dus konden meeschrijven.”
Dat deed Marieke de Vries anders ook hoor, eergisteren. Waarschijnlijk in de veronderstelling dat ze inmiddels niet meer live op de buis was, maar toch. Erg snel werd ze nou ook weer niet dichtgedraaid in Hilversum.
Ik vond de blonde verslaggeefster van de NOS erg schokkend te werk gaan. Aan een vrouw die hard stond te huilen vragen wie er in het vliegtuig zit. Waarom worden die mensen niet met rust gelaten. Net als wat Martijn zegt, die mensen hebben wat anders aan hun hoofd.
Ik ben blij dat Bernard Bouwman zegt dat er alleen maar verliezers zijn, want bij enkele collega’s kwam het echt over van “yes, er is nieuws”
Over Ethische dilemma’s gesproken, zie dit anp bericht dat net binnenkomt op de Telex:
RTV Noord-Holland scoort op rampdag
AMSTERDAM (ANP) – De vliegtuigcrash op Schiphol heeft de regionale zender TV Noord-Holland ongeveer 30 procent meer kijkers bezorgd dan op een doorsnee woensdag. Dit maakte directeur Robert Zaal van RTV Noord-Holland vrijdag bekend.
Het bereik van de tv-zender lag woensdag op 19,8 procent. De zender bereikte daarmee 430.000 Noord-Hollanders van dertien jaar of ouder. Hoeveel mensen naar de radiozender hebben geluisterd, wordt niet gemeten.
De grote klapper maakte RTV Noord-Holland met de internetsite. Ongeveer 50.000 bezoekers raadpleegden de website van de regionale omroep. Dat is vier keer zo veel als gewoonlijk. Van deze 50.000 bezoekers luisterden 15.000 mensen naar Radio Noord-Holland via internet en keken 6000 naar internet-tv. Beide groepen bleven gemiddeld een half uur kijken of luisteren.
Verder keken 10.000 bezoekers naar een videofragment en luisterden 2.500 luisterden naar een radiofragment via de website.
RTV Noord-Holland hoefde woensdag niet als officiële rampenzender te fungeren.
Dat de Turkse minister bekend maakte dat er geen doden waren gevallen was een typisch Turkse reactie, dus iets dat je cultureel moet zien, ingegeven door de gedachte dat paniek vermeden moet worden. Dergelijke automatismen komen meer voor in de Turkse cultuur. Een patiënt in het ziekenhuis die op sterven ligt zal nooit te horen krijgen van de dokter dat hij zal sterven, nee, de dokter vertelt aan de familie dat de patiënt niet meer te redden is, en vervolgens is het aan de familie om dit aan de patiënt te vertellen, iets dat tot het laatst wordt uitgesteld; de gedachte is dat de boodschap de patiënt te zwaar zal vallen maar dat het ook het ziekteproces nadelig zal beïnvloeden, want de hoop dat het toch anders zal lopen wordt niet gauw losgelaten. In zeldzame gevallen krijgen patiënten de boodschap van hun dokter toch te horen, maar dan moet de patiënt de dokter dwingen de volle waarheid te vertellen.
Slecht nieuws aangaande de dood wordt bijna altijd uitgesteld, in dit geval moeten we de minister beschouwen als degene die de boodschap moet vertellen maar die daar moeite mee heeft.
Misschien is het een idee om deze interessante vragen voor te leggen aan Turkse wetenschappers en dit te verwerken in een artikel of iets dergelijks, want ik wil ook wel weten hoe deze processen werken. Dit zijn complexe vragen. Zelf geloof ik niet in een ‘goed’ of ‘fout’ als het gaat om culturele vraagstukken.
Tot slot, w.b. dat ‘dat alles los gaat in Turkije’ waar Bouwman aan refereert heeft denk ik veel te maken met het gegeven dat Turken op grote gebeurtenissen bijna altijd als collectief reageren; rouwen is een collectief gebeuren, je wordt bij grote drama’s opgevangen door je naasten, je buren, je dorp. Bedenk ook dat Nederland veel meer een individualistische samenleving is dan Turkije.
Er zijn gewoon meer dwingende sociale conventies waar mensen zich niet aan kunnen ontrekken. Het collectief neemt de regie in zeer veel gevallen over, maakt niet uit wat het probleem is.
Dit is wat ik denk als Turkse Nederlander maar ik kan er natuurlijk makkelijk naast zitten.
Jammer dat u mijn reactie niet heeft geplaatst. Dit is meteen ook de laatste keer dat ik reageer op één van uw postings. Ik heb zelf een journalistieke achtergrond en weet genoeg over de moeilijkheden van een journalist, maar op deze manier hindert u het vrije woord.
reactie BB: Beste mijnheer, niet gelijk zo aangebrand! Ik was de hele dag onderweg en plaats nu beide stukken. Ik hinder het vrije woord helemaal niet en het siert U bepaald niet dat, als U een paar uur moet wachten voordat Uw reactie wordt geplaatst, direct zulke grote woorden in Uw mond neemt. Bah!
Ethiek wat betreft deze vliegtuigramp is in zowel de Turkse als de Nederlandse media zwaar geschonden.
Wat betreft de Nederlandse:
- Laat de nabestaanden aub nog even met rust. U hoeft niet zwaar gewonde mensen in ziekenhuizen van mij op te zoeken om te vragen hoe ze zich voelden tijdens de crash. Dat zal uiteraard wel behoorlijk &%+ zijn geweest.
-Wacht aub een dagje voordat je over allerlei oorzaken gaat speculeren, begin niet al de betrouwbaarheid van Turkish Airlines ter discussie te stellen voordat uberhaupt de eerste ambulans aan is gekomen op de crash site.
-Als je dat dan toch doet, en vertelt dat Turkish airline betrokken was bij een crash met 300 doden, vertel dan er ook aub bij dat de oorzaak bij Boeing lag, niet bij de maatschappij…Nieuws hoort objectief en goed onderzocht te zijn nietwaar?
-Ga de hulpdiensten niet prijzen, voordat de slachtoffers uit het vliegtuig zijn gehaald, omdat ze met zn 50en naast elkaar staan.
Wat betreft de Turkse:
-(Weliswaar niet van de media)Als je besluit de pers in te lichten, ga niet doodleuk vertellen dat er geen doden zijn terwijl ik al 5 bodybags zie als ik een seconde later zap. En als je dat toch doet, doe dat iets subtieler… `We hebben nog geen bericht binnen van sterfgevallen..` of iets dergelijks…
-Hou de domme vragen voor je…
-Ga niet alles extreem lopen dramatiseren `…. was op reis naar Amsterdam, hij zou zijn moeder na lange tijd weer zien…`(als voorbeeld)
Ik vind opvallend dat Turkse mensen de schuldvraag vol automatisch buiten zichzelf plaatsen. Het metertje dat stuk was is amerikaans. De opvang de niet goed was is nederlands. Piloten die twee keer daarvoor het stukke metertje niet zagen en wat traag reageerden zijn heldhaftig. Ook typisch is dat als een busje met acht personen verongelukt het echt niet zo uitgebreid live op tv komt. Nou ja bij hart van nederland die dan zeggen dat heel almelo diep geschokt is. Terwijl overstromingen in Engeland alleen in het journaal zitten. Zouden er ook multiculturele rampen zijn ?
Ik zie geen nieuwe weblogartikel, dus doe ik het hier. Hierbij wil ik meneer Bouwman bedanken voor zijn goede en indrukwekkende verslagen vanuit Turkije. Dat mag ook eens gezegd worden.
Ja, ik zelf vind het verschrikkelijk hoe alles zo zonder gevoel benaderd wordt terwijl je net iets schokkens hebt meegemaakt. Het is gewoon onfatsoenlijk lijkt me om vragen te stellen terwijl er zoveel emoties aanwezig zijn bij deze vliegtuigramp. Draait alles dan om geld in deze tijd ? Waarschijnlijk wel. Maar erg is het zeker. Dank voor Uw aandacht.