Waakhond van een poppenkast
Deze tweede keer in Afghanistan heb ik me voorgenomen om wat contacten te leggen met de media in Kabul. Als journalist in Nederland heb je veel vrijheden. Je mag in principe alles schrijven zolang je betrouwbare bronnen aanvoert. Hoe is dit in Afghanistan en dan met name in Kabul?
Ahmed Noori, een bestuurslid van de Afghaanse journalistenvereniging laat weten dat er sinds de val van de Taliban een hoop media uit de grond zijn gestampt. Zo telt Kabul 17 tv-stations, waarvan sommige met een eigen radiozender, zes radiostations en zes dagbladen. Deze zijn allemaal commercieel.
Daarnaast is er één staatszender RTA, Radio Television Afghanistan en talloze dagbladen. De eerste vraag die in mij oprijst is: voor wie zijn al deze dagbladen bestemd? Het gros van de bevolking is analfabeet. Wie leest dit? Noori vertelt dat deze dagbladen toch lezers hebben.
Ik hoef de vraag niet te stellen of er Afghanen zijn met een televisie of een radio. Tijdens het Taliban regime waren deze dingen verboden, maar creatief als het Afghaans volk is, hadden de meesten hun apparaten verstopt. Dit doet me erg denken aan het conservatieve dorp waar ik opgegroeid ben, Werkendam.
Televisie
Voor de zwaar christelijke gemeenschap is het ook verboden een tv te hebben. Wekelijks komt de dominee langs om te controleren of iedereen zich hier aan houdt. Degenen met een televisie verstoppen deze in een oude ijskast in de schuur. Zo kunnen ze de vrome christelijke dorpeling uithangen. En ondertussen stiekem tv kijken.
Enfin, terug naar de Afghanen. Dus de dagbladen hebben lezers, toch heb ik moeite dit te geloven. Als ik dit voorleg aan de hoofdredacteur van Paitakht, een krant die door één persoon gerund wordt, is hij het met mij eens. “Elke keer als ik mijn krant laat drukken, deel ik het uit onder mijn vrienden en buren.
Pas geleden zag ik een stapel op de grond liggen. Of ze worden in de locale kebabzaak als inpakpapier gebruikt”, vertelt Atif Moqaddassy. Inderdaad, de enige plekken waar ik een krant heb gezien was een kebabzaak of op de mandawi markt waar je boodschappen ermee ingepakt worden. Hieruit heb ik mijn conclusie getrokken dat krant kopen of lezen niet in onze cultuur zit. En als je niet kunt lezen of schrijven hoef je ook geen moeite te doen, want het medium televisie informeert je van het hoognodige.
Maar hoe zit het met de onafhankelijkheid, vrijheid van meningsuiting en in hoeverre is een journalist een waakhond van de democratie? Noori vertelt dat de meeste commerciële media niet onafhankelijk zijn. Zodra de Iraanse of Amerikaanse lobby lucht krijgt van een medium, zwaaien ze met hun dollars. Iran wil dat je tegen Amerika en Israel schrijft en Amerika wil dat je tegen Iran schrijft. Stem je ermee in? Dan ben jij en je medium gegarandeerd van een gulle suikeroom.
Onafhankelijkheid
Kiest een medium ervoor om zelf inkomsten, bijvoorbeeld uit advertenties te genereren, dan komen de persoonlijke interesses om de hoek te kijken. Zo was ik op bezoek bij de hoofdredacteur van het dagblad Arman e Millie. De beste man vertelt in geuren en kleuren hoe ze de huidige regering bekritiseren. Zo laat hij een artikel op de voorpagina zien waar hij Hamid Karzai door het slijk haalt. Op dezelfde pagina staat een neutraal bericht over Abdullah Abdullah.
Na goed doorvragen kom ik erachter dat deze meneer en grote Abdullah aanhanger is en voor hem actief campagne heeft gevoerd tijdens de verkiezingen. Dus onafhankelijkheid? Nee, die is er niet. Vrijheid van meningsuiting? Zolang je je kritiek uit binnen de normen en waarden van de Afghaanse samenleving. Dus je mag geen kritiek uitten op Islam. Met andere woorden: geen vrijheid . Waakhond van de democratie? Welke democratie? De Afghaanse regering is een poppenkast. Wellicht dat journalisten een poppenkast kunnen bewaken.
Deze problemen bestaan ook in Nederland Sahar. Denk maar niet dat je hier alles mag zeggen en schrijven. We kunnen het hier beter verbergen, en we hebben onszelf wijsgemaakt dat we vrij zijn en daar geloven dan ook maar zonder ons af te vragen of we ook echt vrijheid hebben. Mag jij een foto van Maxima publiceren met een bril op? Ik denk dat je heel snel de AIVD op je dak krijgt en voor de rest van je leven in de gaten wordt gehouden of je niets iets doet wat schadelijk is voor de koninkelijke familie.
Kijk anders naar de Haagse politiek. Denk je echt dat politici geen vriendjes zijn met de pers? Ga je te ver en ben je te kritisch dan kun je beter je koffers pakken. tussen de Nederlandse journalisten en politici zijn er afspraken. Hoe ver mag je gaan, wat mag je wel zeggen wat niet.
Pieter, ik ben het volkomen met je eens dat we hier in Nederland ook niet de volledige vrijheid hebben om dingen te zeggen of te schrijven. En daar ben ik blij om ook. Want er moet een zekere grens zijn waar je je als mens aan moet houden. Tevens zie je de macht van de advreteerders groeien waardoor de kritische noot verloren gaat. Monopoliepositie van mediamagnaten groeit etc.
Maar als je de vrijheden van Afghaanse journalisten met Nederlandse journalisten vergelijkt, dan is het onbegonnen werk. De mate van vrijheid die we hier kennen, de bescherming die we hier genieten, is daar niet van toepassing. Eigenlijk behoort het bedrijven van journalistiek tot een van de gevaarlijke beroepen. Zoals ik hierboven schrijf, zolang je je kritiek uit binnen de normen en waarden van de maatschappij mag je blijven. Maar als je maar iets over het geloof schrijft, dan hang je. Een goed voorbeeld is Parwez Kambakhsh. Toen ik aan Ahmed Noori, bestuurslid van de Afghaanse vereniging van Journalisten vroeg wat ze voor Kambakhsh gedaan hadden, was zijn antwoord: “Niets, want het was zijn eigen schuld. Als we voor hem gaan pleiten, dan zetten we ons eigen leven op het spel.”
Pieter, kun je je voorstellen dat Thomas Bruning zoiets zegt?
lekker boeien. Is het belangrijk welke vrijheden afgaanse journalisten hebben? Tegenwoordig heb je twee soorten moderne leugenaars: journalisten en statistici:)
en dan maakt het eigenlijk niets uit of ze nou afganen zijn of nederlanders. De waarheid is toch nooit in zijn geheel te achterhalen:)