Toch moeten dierentuinen zich niet focussen op een rol als Ark van Noach. Als we echt van dierentuinen afhankelijk worden om het voortbestaan van dieren in het wild te kunnen blijven garanderen, dan is de wereld er helaas erg slecht aan toe. Laten we hopen dat we dus nooit in die situatie terechtkomen.

Voor dierentuinen is een veel belangrijkere rol weggelegd: in de dierentuin zelf kan de verwondering en bewondering voor de natuur in al haar rijkdom prachtig worden opgewekt bij bezoekers door hen een bijzondere, intensieve belevenis te bieden. Het creëren van bewustwording voor de natuur is belangrijk om mensen tot een blijvende gedragsverandering ten opzichte van de natuur en de natuurbescherming aan te moedigen.

Daarnaast hebben dierentuinen een belangrijke taak om natuurbeschermingsprojecten verspreid over de hele wereld actief te ondersteunen. Proactief handelen om de biodiversiteit op aarde met raad en daad te beschermen is veel waardevoller dan reactief de schade achteraf proberen te repareren.

Alex van Hooff is directeur van Burgers Zoo in Arnhem. Dit is een gastblog in een serie artikelen en weblogs over biodiversiteit.

Natuur en biodiversiteit zijn het waardevolste dat we bezitten. De natuurlijke verscheidenheid heeft immers niet alleen een grote waarde in zichzelf, het is de basis voor ons dagelijks leven: ze zorgt voor schone lucht, schoon water, een gezonde bodem en ons dagelijks voedsel.

De biodiversiteitscrisis is vooral te wijten aan het productie- en consumptiegedrag van de mens. De productie van vlees legt een beslag op 80% van de landbouwgronden en is verantwoordelijk voor 30% van het biodiversiteitverlies.

Door de industriële visserij worden volledige zee-ecosystemen vernietigd en worden bijna alle visbestanden ernstig bedreigd. Gezaghebbende organisaties als de VN, de FAO, het IPPC en ook oud-minister Verburg geven aan dat de consumptie van dierlijke producten moet worden ingeperkt. We moeten de aarde ook voor onze kinderen leefbaar houden.

Door minder vlees en vis te eten kan de verontrustend snelle achteruitgang van de biodiversiteit op tijd worden gestopt. Onze vork is daarbij een machtig wapen!

Marianne Thieme is fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer. Dit is een gastblog in een serie artikelen en weblogs over biodiversiteit.

Door de klimaatsverandering komen natuurgebieden in snel tempo in een ander klimaat te liggen. De consequenties voor de Nederlandse biodiversiteit zijn groot en de problemen hier zijn illustratief voor de verschuivende klimaatzones wereldwijd.

De meeste planten- en diersoorten op aarde komen voor in 34 zogenoemde hotspots. De helft van alle plantensoorten en ruim 40 procent van alle landdieren komen uitsluitend in die hotspots voor. Door menselijke invloeden zijn die hotspots al 70 tot 95 procent van hun oorspronkelijke oppervlakte kwijtgeraakt. Alles bij elkaar beslaan ze nog maar twee procent van het aardoppervlak.

De afname van leefgebied is op zich al ernstig, maar door het snel veranderende klimaat krijgen de daar aanwezige planten en dieren te maken met omstandigheden waaraan ze zich mogelijk niet op tijd zullen kunnen aanpassen. Het is frustrerend om te zien dat het gevoel van urgentie om biodiversiteit te beschermen bij publiek, politiek en bedrijfsleven in grote mate ontbreekt en dat de benodigde acties uitblijven.

Arnold van Vliet is bioloog aan de Wageningen Universiteit en coördinator van www.natuurbericht.nl en De Natuurkalender. Dit is een gastblog in een serie artikelen en weblogs over biodiversiteit.

Daarbij heeft hij veel dierlijke aspecten verre van zich geworpen en bouwt hij zijn eigen habitat. De mens lijkt los te staan in zijn visie van de natuur, hij is beschaafd en vooral zeer intelligent. Toch lijkt voortplanting (desnoods tegen de klippen op) de belangrijkste drijfveer in het menselijke bestaan. Hoe anders valt te verklaren dat we in aantal de draagkracht van de aarde ver overstijgen?

Verder lijkt de groei richting negen miljard voor veel regeringsleiders en planners van langetermijnvisies eerder een gegeven dan een schrikbeeld. Biodiversiteit bestaat pas sinds er mensen zijn. Vóór de mens registreerde niemand het aardse leven, of gaf dieren en planten een naam, noch was er iets of iemand die genoot van de complexiteit en ongelooflijke diversiteit van het leven op deze planeet.

Wij hebben de aarde echter nodig, de aarde niet ons. De soort mens alleen heeft gruwelijk veel te verliezen. Planten en dieren zullen deze aarde na elke ramp, ook de ramp mens, weer bevolken. Steeds weer in grote veelzijdigheid. De kwetsbare mens met zijn steeds meer geavanceerde techniek is gebaat bij een grote mate van stabiliteit. De huidige ineenstorting van de biodiversiteit is als het kanariepietje in de mijn. Ze waarschuwt ons voor instabiliteit en de dreigende teloorgang van ons bestaan.

Jaap Dirkmaat is directeur van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. Dit is een gastblog in een serie artikelen en weblogs over biodiversiteit.

Lees hier een bloemlezing van de reacties
 
Wat bijna iedereen opvalt, is dat de opslag van CO2 in de bodem afhankelijk wordt gemaakt van de komst van een nieuwe kerncentrale. Het gaat te ver om te zeggen dat beide zaken weinig met elkaar te maken hebben. Kernenergie en CO2-opslag zijn twee antwoorden op de vraag hoe we met de uitstoot van broeikasgas zouden kunnen omgaan. Het nieuwe kabinet beargumenteert z’n keuze voor kernenergie nadrukkelijk met het CO2-argument. Maar waarom niet tegelijkertijd doorgaan met de mogelijkheid om CO2 op te slaan? Sommigen vermoeden dat VVD en CDA hiermee CO2-opslag in de ijskast willen zetten, zonder het hard te willen opschrijven. Want volgens de meest optimistische schatting kan een vergunning voor een kerncentrale pas over drie jaar worden verleend. Genoeg stof voor vragen tijdens het debat.
 
Dat geldt ook voor de Green Deal, een term die opduikt in de regeringsverklaring, maar nauwelijks wordt toegelicht. Het heeft te maken met energiebesparing, maar het blijft de vraag waar ‘m nou precies de deal zit. Bij een deal ruil je zaken tegen elkaar uit. Als u meer energie bespaart, consumenten en bedrijven, dan krijgt u daar belastingverlaging voor terug. Om maar een voorbeeld te geven, want het is nog onhelder wat de strekking is van de Groene Overeenkomst van Rutte. Het valt wel op dat veel mensen uit de energiewereld het een prikkelende gedachte vinden. Daarbij refereren ze aan de Britse regering-Cameron, die zich van dezelfde terminologie bedient als het gaat over groen-rechtse maatregelen.
 
Over de manier waarop het kabinet wil omgaan met duurzame energie lopen de opvattingen erg uiteen. Het terugbrengen van de doelstelling voor het aandeel duurzame energie in 2020 van 20 procent naar 14 procent is voor sommigen een bewijs dat VVD en CDA niet veel hebben met “duurzaam”. Anderen vinden het juist weer getuigen van realisme, omdat 20 procent zon, wind en biomassa in 2020 volstrekte luchtfietserij zou zijn. Bijna iedereen is positief verrast door het feit dat het kabinet wil doorgaan met het stimuleren van duurzame energie en wel met een gemoderniseerde stimuleringsregeling (SDE+). Al wordt er af en toe geschamperd: het had dus nog veel erger gekund…

Niet alleen in Tsjernobyl ging het mis
Hoewel Tsjernobyl met afstand de grootste ramp met een kerncentrale in de geschiedenis is, staat deze ramp niet op zichzelf. De afgelopen decennia hebben zich tal van ongelukken en bijna-ongelukken voorgedaan in kerncentrales, ook in Westerse landen. Vaak werden deze ongelukken in eerste instantie krampachtig geheimgehouden door de nucleaire industrie en overheden. Het is daarom aannemelijk dat er nog veel meer (bijna) is misgegaan, waar wij geen weet van hebben.
Hieronder volgt een lijstje met een aantal grote missers in Westerse kerncentrales of kernbrandstoffabrieken van de afgelopen jaren, die bij het publiek bekend zijn:

2006: In Erwin, Tennesse (VS) lekt 35 liter zwaar radioactieve vloeistof uit een fabriek voor kernbrandstof. De fabriek gaat zeven maanden dicht.

2006: In de kerncentrale in Forsmark (Zweden) vindt kortsluiting plaats en de noodstroomvoorziening begeeft het. Experts geven later aan dat  het hier om een zeer ernstig risico op een kernramp ging.

2005: In Sellafield (Engeland) lekt uit een pijp maandenlang zwaar radioactieve vloeistof bij een opwerkingsfabriek voor kernbrandstof.

1999: In Tokaimura (Japan) komt door een menselijke fout in een fabriek voor kernbrandstof veel straling vrij. Twee medewerkers overlijden en 116 worden besmet. Twee jaar eerder ontstond in dezelfde fabriek een explosie waarbij tientallen medewerkers besmet werden.

1999: In Ishikawa (Japan) ontstaat vijftien minuten lang een ongecontroleerde kernreactie in een kerncentrale. De eigenaar van de kerncentrale heeft dit ongeluk tot 2007 geheim weten te houden.

1979: In Harrisburg, Pennsylvania (VS) smelt een kernreactor, waarbij radioactieve gassen vrijkomen.

Kernenergie is dus allesbehalve risicoloos, ook hier bij ons. Mensen maken nu eenmaal fouten en als het goed mis gaat in een kerncentrale zijn de gevolgen niet te overzien, zeker niet in het dichtbevolkte noordwesten van Europa. Niet voor niets geeft tweederde van de Nederlanders aan alleen voorstander te zijn van kerncentrales als deze inherent veilig zijn. Dat is de komende decennia nog niet het geval en tegen de tijd dat dit soort centrales gebouwd kunnen worden, zal hernieuwbare energie goedkoper zijn dan kernenergie.

Gelukkig is kernenergie overbodig
In 2007 heeft Stichting Natuur en Milieu samen met Greenpeace, Milieudefensie, WNF en de vakbonden FNV en AbvaKabo, het groene energieplan Green4Sure gepresenteerd. Dit plan is doorgerekend door de onderzoekers van het Energie Centrum Nederland (ECN). In Green4Sure laten we zien dat Nederland in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met de helft kan verminderen ten opzichte van 1990, door normen voor het energieverbruik van woningen, auto’s en apparaten, door verplichte CO2-reductie in de industrie en door een verplichting voor hernieuwbare energie. Kernenergie is volledig overbodig in Green4Sure .

Recent concludeerde het ECN zelfs dat een kerncentrale de uitvoering van Green4Sure in de weg zou staan, omdat kerncentrales niet flexibel genoeg zijn om met een grote hoeveelheid windenergie om te gaan. Als er veel wind is moeten elektriciteitscentrales afgeschakeld kunnen worden om zo ruimte te bieden aan (gratis) windenergie. Bij kerncentrales is dit zeer lastig en erg duur. Daardoor drukken kerncentrales hernieuwbare energie uit de markt.

Veel beter is het om energie te besparen en een transitie in te zetten van een CO2-intensieve industrie naar een CO2-vrije. Voor wat betreft elektriciteitsproductie kunnen kernenergie en zon en wind hierin een belangrijke rol spelen. Helaas is Nederland nu, met de bouw van drie nieuwe kolencentrales, helemaal de weg kwijt en zal het heel moeilijk worden om ook maar aan enig realistisch doel te voldoen zonder op grote schaal CO2-emissierechten bij te kopen.

Splijtstofcyclus
Bij een gesloten splijtstofcyclus wordt de gebruikte brandstof van een kerncentrale naar een opwerkingsfabriek gestuurd waar het uranium en plutonium wordt afgescheiden en de rest wordt verglaasd. Dit verglaasde afval heeft een zeer klein volume. Als alle elektriciteit die een persoon gedurende zijn/haar leven verbruikt wordt opgewekt met kernenergie is het volume van het hoog-radioactief afval niet groter dan een tennisbal. De benodigde opslagtijd bedraagt circa 5000 jaar als al het plutonium volledig wordt gerecycleerd.

Hiervoor kunnen centrales zoals in Borssele worden gebruikt, maar zullen uiteindelijk ook snelle reactoren nodig zijn. Overigens is 5000 jaar (en zelfs de vaak genoemde 200-duizend jaar) op geologische schaal een oogwenk. De zoutlagen in de Nederlandse ondergrond zijn al enkele tientallen miljoenen jaren oud.

Het opwerken van gebruikte brandstof is een chemisch proces waarbij lozingen naar de omgeving optreden. Hierbij worden in principe de gestelde vergunningslimieten niet overschreden. Wel zijn door verbetering van de technologie en een toegenomen waardering voor het milieu de normen verlaagd en de lozingen sterk afgenomen. Sinds 1980 met meer dan een factor 20.

Dit is een continu proces waarin ook de milieubeweging een belangrijke rol speelt. Behalve dat de afscheiding van uranium en plutonium continu wordt verbeterd, kunnen ook meer stoffen worden afgescheiden en gerecycleerd. Het ultieme doel is een volledig gesloten splijtstofcyclus waarbij alleen afval overblijft met een benodigde opslagtijd van minder dan 500 jaar. De benodigde processen werken op laboratoriumschaal, maar moeten zich nog bewijzen in de praktijk. Iedereen in de nucleaire sector begrijpt echter dat dit een essentiële stap is in de verdere ontwikkeling en acceptatie van kernenergie. Vrijwel alle onderzoeksinspanningen zijn dan ook gericht op verdere verduurzaming van de splijtstofcyclus en het vergroten van de nucleaire veiligheid.

De uitdaging
De discussie over kernenergie strandt altijd op overtuigingen in plaats van op argumenten. Dit terwijl volgens mij voor- en tegenstanders in de kern hetzelfde willen: een schone aarde voor onze kinderen. Hierbij doemt het toekomstbeeld op van een sterk groeiende wereldbevolking met in haar kielzog een grotere vraag naar energie, water en voedsel. Dit terwijl de exploitatie van de aarde niet kan meegroeien. De aarde legt ons immers een aantal harde randvoorwaarden op voor wat betreft de milieueffecten van onze activiteiten, waaronder het broeikaseffect met mogelijk grote onomkeerbare gevolgen voor de mensheid.

Mondiale problemen vragen om solidaire oplossingen waarbij we rekening houden met de verschillen tussen rijk en arm. Daarom zijn oplossingen waarbij wij een groter beslag leggen op de leefruimte van de aarde (energie, voedsel, drinkwater, grondgebruik) dan ons naar evenredigheid toekomt uit den boze. Als ik overtuigd zou zijn dat we onze energiebehoefte tijdig met alleen zon en wind zouden kunnen dekken, zou ik niets liever willen. Niemand wil kernenergie om de kernenergie. Maar gezien de ernst van de uitdaging kies ik ervoor om op meerdere paarden te wedden. Daarbij zijn wat mij betreft creatieve constructies mogelijk, zoals een opslag op de prijs van kernenergie om daarmee andere duurzame energiebronnen versneld te ontwikkelen.

Dr. ir. Jan Leen Kloosterman is Universitair Hoofddocent op het vakgebied reactor fysica aan de Technische Universiteit Delft in de onderzoeksgroep Physics of Nuclear Reactors (PNR). Zijn interesse gaat vooral uit naar het ontwerp van nieuwe inherent veilige kerncentrales met als doel tot een volledig duurzame vorm van kernenergie te komen met een gesloten splijtstofcyclus.

Kloosterman is in deze weblog in discussie met de Stichting Natuur en Milieu over kernenergie. Dit is de laatste bijdrage in een korte serie.

De praktijk maakt duidelijk dat kernenergie schijnbaar niet concurrerend is om zonder subsidies te kunnen. Daarnaast hebben het Centraal PlanBureau (CPB) en het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) aangetoond dat een extra kerncentrale in Nederland niet leidt tot lagere elektriciteitprijzen en dat is uiteindelijk wat telt voor de consument.

Ik wil hier vooral ingaan op de bewering dat kernenergie ‘schoon’ zou zijn. Dat een extra kerncentrale de uitstoot van CO2 zou verminderen wil ik allereerst nuanceren. Uiteindelijk wordt de CO2-uitstoot verminderd door het beleid dat overheden maken. In Europa gebeurt dat door een plafond te stellen aan de CO2 die de Nederlandse industrie en energiebedrijven mogen uitstoten. Dit is het zogenaamde Europese emissiehandelssysteem. 

In 2020 moet de CO2-uitstoot van de Europese bedrijven met 21% omlaag, ten opzichte van 2005, zo is in Brussel afgesproken. Hoe bedrijven dit doen, mogen ze zelf weten. Ze kunnen daarbij handelen in rechten om CO2 uit te mogen stoten. Het enige instrument dat de CO2-uitstoot van de Europese energieproductie dus bepaalt is de hoogte van het emissieplafond. Daarmee wordt bepaald hoeveel CO2-emissierechten bedrijven krijgen. Door het bouwen van een extra kerncentrale wordt er dus geen extra CO2 gereduceerd, want hierdoor wordt het plafond niet extra verlaagd.

Toch zet ik voornamelijk vraagtekens bij ‘schone kernenergie’ vanwege het levensgevaarlijke kernafval waarmee wij onszelf, en vele generaties na ons, opzadelen. Als bij wijze van spreken de Neanderthalers indertijd een kerncentrale hadden gehad ,dan hadden we nu nog steeds met hun kernafval gezeten. Tussen de tijd van de Neanderthalers en nu is er het één en ander gebeurd, een ijstijd om maar iets te noemen, maar ook een flink aantal oorlogen en landjepik. Kernafval is tienduizenden jaren levensgevaarlijk radioactief. Het is absoluut onverantwoord om zo maar aan te nemen dat dit al die tijd veilig opgeslagen kan worden. Het is ook een typisch voorbeeld van technocratisch denken: Wij technologen lossen de problemen wel op. Is het niet nu, dan over een aantal jaren.

Onvervulde beloften
Er wordt ons al decennia lang beloofd dat het probleem van kernafval binnenkort opgelost is en dat kerncentrales volkomen veilig zullen worden. Het gebeurt alleen nooit en naar het zich laat aanzien zullen deze beloften ook de komende decennia onvervuld blijven. Kernafval zou binnenkort volledig kunnen worden opgewerkt, waardoor het afval ‘maar’ 1000 jaar radioactief zou zijn in plaats van 240.000 jaar. Nog steeds is dit niet gerealiseerd. Wel staat er in Engeland een opwerkingsfabriek in Sellafield die nu zo zwaar radioactief vervuild is dat het ongeveer 80 miljard Euro aan belastinggeld gaat kosten om de rotzooi weer op te ruimen. Voor dat geld zou Engeland ook een volledig hernieuwbare energie programma kunnen uitrollen. Eindberging van kernafval onder de grond wordt al decennialang als eindoplossing beloofd, maar is tot op heden nog nooit gerealiseerd. Er is zelfs nooit aangetoond dat dit veilig kan.

Een inherent veilige kernreactor (eentje die niet kan ontploffen zoals in Tsjernobyl) komt wel steeds dichterbij. Over ongeveer twintig jaar wordt verwacht dat deze zogenaamde vierde generatie reactoren op de markt zullen komen. Tegen die tijd is zonne- en windenergie echter goedkoper dan kernenergie.

“We hebben het dan ook aan de anti-kernenergiebeweging te danken dat er nu miljarden tonnen CO2 de atmosfeer in worden geblazen”, volgens de Engelse wetenschapsjournalist en milieubeschermer Mark Lynas in het milieudefensie magazine van oktober 2009. Door halsstarrig vast te houden aan dogma’s zal Nederland zijn milieudoelstellingen bij lange na niet halen en op grote schaal CO2 emissierechten moeten kopen. Behalve dat deze handelwijze slecht is voor het milieu, is zij ook nadelig voor de klanten omdat zij uiteindelijk de rekening moeten betalen. Bovendien gaat kolenstook gepaard met grote emissies van stikstofoxiden, fijnstof en zware metalen die zullen leiden tot een groot aantal zieken en slachtoffers in de buurt van kolencentrales. Deze zogenoemde externe kosten worden nu voornamelijk afgewenteld op de maatschappij.

Het is overigens niet verwonderlijk dat de buitenlandse stroomproducenten hun oog hebben laten vallen op Nederland als vestigingsplaats voor nieuwe kolencentrales. Nederland bevat veel diepe havens met grote koelwatercapaciteit waardoor de aanvoer van steenkool en de afvoer van restwarmte uiterst efficiënt is. We hebben jarenlang op een goudmijn gewoond die nu bij het openstellen van de Europese elektriciteitsmarkt kan worden benut. Het grote aanbod van koelwater maakt Nederland echter ook heel geschikt voor de exploitatie van kerncentrales. Door benutting van deze goede locaties zou Nederland een voortrekkersrol kunnen spelen bij de productie van schone en goedkope elektriciteit.

Duurzame elektriciteit
Ik ben zelf groot voorstander van duurzame elektriciteit. Echter grootschalig gebruik van één enkele technologie leidt meestal tot grote problemen die niet eenvoudig zijn op te lossen. Grootschalige inzet van alleen zon en wind (zou het al kunnen, zie hieronder) leidt tot een grote ontkoppeling tussen productie en gebruik van elektriciteit, die zeer grote investeringen zal vergen in reservecapaciteit en energieopslag. Veel beter is het dus om te werken aan een gebalanceerde elektriciteitsvoorziening gebaseerd op meerdere bronnen. Kernenergie kan hierin een belangrijke rol vervullen doordat het op een schone en goedkope manier de basislast kan verzorgen. Overigens is het een fabel te denken dat een kerncentrale de fluctuaties van zonne- en windenergie niet zou kunnen opvangen. Het wordt alleen niet op grote schaal gedaan omdat kerncentrales voor de goedkoopste stroom zorgen.

In een recent verschenen studie (2010) van het International Energy Agency blijkt dat de inzet van kernenergie goedkoper is dan alle alternatieven. Hoewel de eerste kerncentrale van het type EPR (European Pressurized-water Reactor) die in Finland wordt gebouwd duurder uitvalt dan gepland, zal de centrale nog steeds competitief zijn in vergelijking met andere bronnen. Een simpel sommetje leert dat de totale kostprijs voor elektriciteit uit deze centrale tussen 5 en 6 eurocent per kilo-Watt-uur zal liggen. Dit is ongeveer de helft van wat windenergie op land kost. Toekomstige reactoren zullen waarschijnlijk goedkoper uitvallen waardoor kernenergie alleen maar aantrekkelijker wordt.

Toekomstige energievoorziening
Toch is de lage kostprijs van kernenergie niet de belangrijkste reden. Het energieprobleem waar wij voor staan is zo groot dat we alle duurzame energiebronnen, inclusief kernenergie, nodig zullen hebben om onze energievoorziening in de toekomst veilig te stellen zonder onomkeerbare schade aan het klimaat toe te brengen.

Om een idee te krijgen van ons energieverbruik geef ik hier getallen. Het huishoudelijk elektriciteitsverbruik in Nederland bedraagt circa 4000 kilo-Watt-uur per gezin van vier personen. Dit komt overeen met 1000 kilo-Watt-uur per persoon. Het totale elektriciteitsverbruik inclusief de bijdragen van alle nutsvoorzieningen, industrie en elektrisch transport, bedraagt maar liefst 7500 kilo-Watt-uur per persoon. Dit is bijna een factor acht meer! Onze elektriciteitsvoorziening wordt voor meer dan 90% verzorgd door fossiele brandstoffen. Voor de productie van 7500 kilo-Watt-uur elektriciteit verbruiken wij een hoeveelheid fossiele brandstoffen met een verbrandingswaarde van 70 Giga-Joule. Het totale energieverbruik inclusief verwarming en vervoer bedraagt maar liefst 210 Giga-Joule per persoon. Weer een factor drie extra.

Dit betekent dat als wij ons huishoudelijk verbruik van elektriciteit met zon en wind zouden dekken, we maar 5% van ons totale energieverbruik hebben verduurzaamd. Kortom, we zullen alle krachten moeten mobiliseren en alle opties moeten benutten om de transitie naar een duurzame energievoorziening succesvol te doorlopen.

Dr. ir. Jan Leen Kloosterman is Universitair Hoofddocent op het vakgebied reactor fysica aan de Technische Universiteit Delft in de onderzoeksgroep Physics of Nuclear Reactors (PNR). Zijn interesse gaat vooral uit naar het ontwerp van nieuwe inherent veilige kerncentrales met als doel tot een volledig duurzame vorm van kernenergie te komen met een gesloten splijtstofcyclus.

 Kloosterman is in deze weblog in discussie met de Stichting Natuur en Milieu over kernenergie.

Nederland is sinds dit jaar een netto exporteur van elektriciteit geworden en netbeheerder TenneT en het Energie Onderzoekscentrum Nederland (ECN) verwachten dat dit zeker tot 2025 nog zo zal blijven. Tot 2020 neemt de vraag naar elektriciteit toe met 20 procent ten opzichte van nu. Dat is inclusief de verwachte toename in het gebruik van elektrische auto’s en elektrische warmtepompen. Deze toename van de vraag zal meer dan overtroffen worden door extra aanbod van stroom: de productie van elektriciteit in Nederland stijgt naar verwachting met maar liefst 80 procent, zo blijkt uit een recente studie van CE Delft.

Er ontstaat dus een flink overschot aan elektriciteitsproductie in Nederland. Dit overschot aan elektriciteit zal de komende jaren naar verwachting leiden tot een daling van de elektriciteitsprijs en veel export van stroom. De vraag of er nog een kerncentrale bij moet komen in Nederland is de komende vijftien jaar dus helemaal niet relevant. Los van de bekende nadelen van kernenergie (gevaarlijk radioactief afval, geen eindberging beschikbaar, terrorisme) kan de overweging om te kiezen voor een extra kerncentrale dus sowieso met tenminste vijftien jaar worden uitgesteld. Dit heeft als voordeel dat dan ook meer bekend is over nieuwe technologische oplossingen en we weten of energiebesparing en duurzame energie daadwerkelijk de CO2-uitstoot van Nederland kunnen beperken tot het vereiste niveau.

De sterke toename in elektriciteitsproductie bestaat voornamelijk uit nieuwe gascentrales, nieuwe windmolens en drie nieuwe kolencentrales die momenteel al in aanbouw zijn. Ook de Europese doelstelling om in 2020 20 procent hernieuwbare energie te realiseren zorgt voor extra elektriciteitsproductie in Nederland. In 2020 moet ongeveer 35 procent van de elektriciteit in Nederland uit duurzame bronnen komen. Dit zal naar verwachting voor de helft ingevuld gaan worden met windmolens op land en op zee. Nederland heeft veel potentieel voor windenergie, dat ervaren we bijna dagelijks. De Noordzee is één van de meest windrijke gebieden ter wereld.

Windenergie
Omdat wind gratis brandstof is wil je windmolens altijd laten draaien wanneer het waait. Windmolens uitzetten is zonde van de investering. Het gevolg hiervan is dat er in 2020 sprake zal zijn van een groot overschot aan elektriciteitsproductie wanneer het stevig waait. Vooral ‘s nachts, als de elektriciteitsvraag laag is, kan dit leiden tot de situatie dat windenergie de elektriciteitsvraag volledig voor zijn rekening kan nemen. Daarvoor is een elektriciteitsmix nodig die flexibel is en gemakkelijk afgeschakeld kan worden. Gascentrales voldoen hieraan.

Kolencentrales en kerncentrales voldoen hier niet aan. Dit zijn grote centrales die alleen tegen hoge kosten teruggeschakeld kunnen worden. Ze zullen dus zoveel mogelijk blijven produceren als ze eenmaal in productie zijn genomen. Deze centrales creëren een starre, inflexibele energiemix en drukken duurzame energie daarmee uit de markt. Maar, zoals hierboven geschetst is er de komende vijftien jaar helemaal geen behoefte aan nog meer van dit soort zogeheten basislastcentrales! We hebben eenvoudigweg te veel elektriciteitsproductie in Nederland!

Is kernenergie dan zo goedkoop? ECN heeft tot twee keer toe uitgerekend dat een nieuwe kerncentrale niet zal leiden tot een lagere prijs van elektriciteit in Nederland. En ook niet tot extra werkgelegenheid. Dit komt omdat de gascentrales met hun aardgas grotendeels de marktprijs van elektriciteit in Nederland bepalen. Een kerncentrale toevoegen zou niets veranderen aan dit marktmechanisme.

Kaarten nog slechter
Inzoomend op de prijs van kernenergie zelf worden de kaarten voor een nieuwe kerncentrale nog slechter. De kostprijs van kernenergie per kilowattuur  is decennialang alleen maar gestegen. Ook de nieuwe kerncentrales die nu worden gebouwd in o.a. Finland hebben te maken met enorme kostenoverschrijdingen en vallen veel duurder uit dan kerncentrales uit vorige generaties, die met staatsteun werden gebouwd. Hierdoor gaan ook de kosten per kWh van kernenergie flink omhoog. Als kernenergie zo goedkoop is als wordt beweerd, waarom worden nieuwe kerncentrales in Finland, Frankrijk en de VS dan gesubsidieerd?

De kosten per kWh van hernieuwbare energie dalen al decennia en zullen dit voorlopig blijven doen. Naar verwachting is windenergie over tien jaar al concurrerend met fossiele energie. Zonne-energie zal tien jaar later, in 2030, dit breekpunt bereiken. Tegen de tijd zullen we dus concluderen dat kernenergie gewoon te duur is. Een kerncentrale is dus nu en over vijftien jaar helemaal geen optie in Nederland.
En dan hebben we het nog niet eens gehad over dat levensgevaarlijke nucleaire afval waar nog geen oplossing voor is. Wellicht meer daarover in onze volgende weblog.