Het einde van het Britse Rijk
Elke keer als ik een uitstapje maak naar het noorden van Engeland maak, verbaas ik me over de desolate stadslandschappen die ik daar aantref. Halve spooksteden tref je daar aan. Grauw. Grimmig. Deprimerend. Hier zien we de laatste overblijfselen van het grote industriële rijk.
Neem de stad Stoke-on-Trent, beroemd gemaakt door de briljante ondernemer en porseleinfabrikant Josiah Wedgwood. Hij was de belichaming van de Britse variant van de Verlichting. In Frankrijk uitte die zich door politieke ideeën, in het Verenigd Koninkrijk door handel en de ontwikkeling van de industrie. De Fransen hadden Montesquieu, Rousseau en Voltaire, de Britten mannen als Wedgwood: kunstenaar, zakenman en uitvinder ineen.
Eens was Stoke het internationale centrum van de porselein- en aardewerkindustrie, maar daar is weinig meer over dan vervallen fabrieken, lege skeletten die het stadscentrum omsingelen. Een paar bedrijven produceren nog steeds porselein, zoals de laatste Wedgewood-fabriek, maar die balanceren op de rand van de afgrond. Het bedrijf is failliet verklaard. Stoke had de hoop gericht op nieuwe industrieën zoals de machinebouw, maar ook daar vallen harde klappen. Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.
Het zijn de stuiptrekkingen van wat eens een kolossaal handelsimperium was. Groot-Brittannië, de werkplaats van de wereld in de achttiende en negentiende eeuw, is een sterfhuis voor industrie geworden.
Zonde al die industrie die vertrekt. Overigens meende ik altijd dat Stoke beroemd was vanwege Robbie Williams. Dank voor deze educatie!
Voor de betrokkenen natuurlijk heel vervelend, maar Wedgewood is natuurlijk wel een heel erg duur merk
een product, dus, dat grote kans maakt om bij tegenwind klappen te krijgen. Nu het bedrijf bij het begin van de crisis reeds omgaat, moet het wel heel erg slecht gedraaid hebben
Het verdwijnen van bedrijven die hun tijd gehad hebben is een normaal verschijnsel, en maakt ruimte voor andere activiteiten. Dat is feitelijk ook het nut van een crisis: alle rotte appels (bedrijven) worden uti de boom (de kaart) geschud
Jammer, maar wel noodzakelijk
@ Bas
De problemen van Wedgwood zijn niet van vandaag of gisteren, de neergang zette zich al vijftien jaar geleden in. De kredietcrisis lijkt dit proces alleen te versnellen. Wedgwood is niet alleen een duur merk, maar ook een type product dat uit de mode raakt, zo wist een voormalige ontwerper van Wedgwood mij uit te leggen. De cultuur van het samen eten als familie verdwijnt, mensen eten tegenwoordig met het bord op schoot op de bank voor de tv. Het aanschaffen van duur porseleinen servies is dan geen prioriteit meer, zeker in een tijd als deze.
@ Saskia
Hier een aardige link over de geschiedenis van de aardewerkindustrie in de regio rond Stoke.
Het einde van Wedgewood verbaast mij niet. Ik ben in Waterford en bij Waterford Crystal(het zusterbedrijf) geweest. Toen werd ook bekend dat een groot deel van de productie verplaatst zou worden naar oost-Europa. Iets wat wel kan voor gewone producten maar niet voor dure high quality producten.
Grootste probleem lijkt me inderdaad wat de voormalige ontwerper van Wedgwood zei, de veranderende cultuur. Want smaakt eten lekker van zo’n duur bord en wijn lekkerder uit een glas van €100 per stuk?
Wat mij nog altijd opvalt is dat ondanks het verval van het Britse industriele rijk veel Britten zichzelf toch nog altjd als een van de belangrijkste industriele landen beschouwen. Natuurlijk is geen enkele bevolking wars van enig nationalisme, maar de Britten gaan hier naar mijn idee toch wel erg ver in. Zo wil nog steeds een meerderheid van de bevolking niet aan de Euro, bang hun identiteit te verliezen. Gevolg is dat ze harder geraakt worden door de huidige krediet crisis. Je moet er toch niet aan denken wat er zou zijn gebeurd wanneer men in continentaal Europa nog met zoveel verschillende valuta zou betalen. De crisis zou dan echt niet te overzien zijn geweest.
Wanneer de Britten iets minder conservatief zouden zijn geweest, zou dat alle verschil hebben kunnen maken voor een instituut als Wedgewood en zou het net zoals bijvoorbeeld de Sevres porselein fabriek uit Frankrijk wel kunnen blijven voortbestaan.
‘Het is over en uit voor Groot Brittannië’
Londen dreigt volgens sommige analysten het ‘IJsland aan de Thames’ te worden
Groeiende angst dat de Britse regering nog eens vele tientallen miljarden zal gaan uitgeven om banken te redden en de economie nog dieper in een recessie zal belanden, heeft het Britse pond tot het laagste niveau ooit doen zakken ten opzichte van de Japanse yen. ‘Het is over en uit voor Groot Britannië,’ concludeerde Jim Rogers, de bekende topman van Rogers Holdings in Singapore. Hij adviseert iedereen de Britse munteenheid zo snel mogelijk van de hand te doen.
De Britse premier Gordon Brown gaf toestemming om nog eens $ 142 miljard uit te geven om de banken te ondersteunen. ‘Ik adviseer iedereen dringend om elke Britse sterling die u heeft, te verkopen,’ reageerde Rogers. ‘Het is voorbij. Ik vind het vreselijk om het te moeten zeggen, maar ik zou geen cent meer investeren in het Verenigd Koninkrijk.’ Rogers voorspelde al enige malen correct diverse economische ontwikkelingen en voorziet voor Amerika een aanstaande ‘super crash’, waar in het slechtste geval geen herstel meer van mogelijk is.
Inmiddels is het Britse pond ook ten opzichte van de dollar ($1,41) en de euro (0,92 pence / euro) steeds verder in waarde gedaald. Rogers verwacht dat de eens zo sterke munteenheid verder weg zal glijden tot onder het laagterecord uit 1985. Toen kostte 1 pond slechts $ 1,05.
De economische recessie heeft zwaar toegeslagen in Groot Britannië. Analysten vragen zich al enkele maanden bezorgd af of de miljardenuitgaves die de Britse overheid doet om de banken te redden, niet averechts zullen werken. De schuldenlast van het Verenigd Koninkrijk loopt namelijk zó snel op, dat het land er mogelijk onder zal bezwijken. Londen dreigt volgens sommigen dan ook het ‘IJsland aan de Thames’ te worden.
Reinier en Dirk-Jan maken interessante opmerkingen over de staat van de Britse economie, de discussie over de pond/euro en nationale trots.
Allereerst, het ziet er inderdaad naar uit dat de economische crisis in Groot-Brittannië heviger is (en zal zijn) dan in de meeste andere landen. Het huishoudboekje ziet er beroerd uit: het begrotingstekort is groot, de staatsschuld loopt in razend tempo op en de consumenten zelf hebben een gigantische schuldenberg (credit cards, hypotheken) die het BNP van menig land overschrijdt. Tel daarbij op de inzakkende huizenprijzen (een van de pijlers van de Britse welvaart van de afgelopen jaren) en je begrijpt waarom ze zich hier geweldige zorgen mogen maken.
Had het er een stuk beter uitgezien als Groot-Brittannië onderdeel was geweest van de eurozone? Dat is te betwijfelen. Laten we niet vergeten dat de creatie van de euro ook bedoeld om de begrotingen van de zwakkere broeders in Europa (Italië, Griekenland, Portugal) in het gelid te krijgen. Er waren immers maxima verbonden aan begrotingstekorten, de grootte van de staatschuld en de hoogte van de inflatie. Groot-Brittannië heeft zich tot pakweg een jaar over twee min of meer aan al die regels gehouden, zonder lid te zijn van de eurozone. Met andere woorden: wel of geen lid van de eurozone had macro-economisch weinig uitgemaakt voor de EU en Groot-Brittannië. De euro an sich is geen tovermiddel die alle problemen oplost, al zouden de Britten er beter voor gestaan hebben als het huishoudboeekje op orde was.
Barroso zei onlangs dat Groot-Brittannië langzaam enthousiaster wordt voor toetreding. Dat is pertinente onzin, eerder wishful thinking van de zijde van de EU-voorzitter. Driekwart van de Britten is nog steeds fel tegen toetreding, en dat is percentage is al jaren ongewijzigd. De crisis lijkt de publieke opinie nauwelijks te beïnvloeden wat dat betreft.
Er zijn ook argumenten te bedenken waarom het juist verstandig is voor de Britten om de pond te houden. Door de lage pond wordt GB als exportland wel heel aantrekkelijk. We zagen dat ook na de laatste recessie, begin jaren negentig, toen de pond crashte. Snel daarna steeg de export en dat legde de basis voor een lange periode van economische groei.
Twee: door de pond te houden, blijven de Britten ook de controle houden over de rentestand. De ECB in Frankfurt moet rekening houden met de belangen van een grote groep lidstaten en die staan soms lijnrecht tegenover elkaar. Spanje heeft een crisis in de huizenmarkt, Duitsland niet. Hoe stem je de rente daarop af? GB kan het nog steeds afstemmen op de eigen behoeften.
Komen we aan bij het nationalistische argument. Ik verbaas me er nog steeds over dat veel Britten bang zijn hun deel van hun identiteit te verliezen als ze de pond inwisselen voor de euro. Ze gaan er juist zo prat op dat de Britse economie een van de meest liberale ter wereld is, zonder veel beperkingen voor de vrije markt. Een groot deel van de Britse bedrijven is als gevolg van dit bekleid al in buitenlandse handen (denk Amerikaanse hedge funds, Russische oligarchen). Waarom dan zo moeilijk doen over de pond? Het blijft dan ook vooral een emotioneel argument, maar daarom niet minder krachtig,
Dat van de rentestand is een argument dat ik wel kan volgen. Maar net als jij verbaas ik me over het identiteitsargument. Als je identiteit van een mevrouw op een munt afhangt, is het dan niet heel erg droevig met je gesteld als land? Daar kan ik echt niet bij.
En verder kan ik vooral hopen dat Rogers ongelijk krijgt, al vrees ik het ergste op korte termijn.
Een interessant aspect van de Euroscepsis is het feit dat Groot-Brittannie het beste jongetje van de Europese klas is. Richtlijnen worden hier met een ongekend fanatisme opgevolgd (terwijl de Fransen en Belgen het een stuk minder nauw nemen – en terecht). Hugo Young heeft een interesant boek geschreven over de Britse volgzaamheid. En juist dit overdreven naleven zorgt voor ergernis, aangezien veel richtlijnen volstrekt belachelijk zijn.
Als Nederlander in Engeland verbaas ook ik me aan de “oude meuk” en de ruimtelijke teloorgang op vele plekken hier. Heb zelf twee maanden voor werk ( zie http://cyclingdutchman.web-log.....p-man.html ) letterlijk rondgezworven in de straten van Greater Manchester en me vergaapt aan al die op instorten staande fabrieken, onheilspellende niemandslandjes en vervallen straten, waar zich tegelijkertijd ook nog leven tussendoor beweegt, alsof het verval niet bestaat.
Ik vond het een fascinerende ervaring, overal die miniwijkjes rond een fabriek, die zich allemaal aaneenreigen tot “Greater Manchester”. Letterlijk bijna op elke straathoek staat er zo’n oud massaal en aftands bouwvallig gevaarte! Voor mij was duidelijk te zien hoe de economische boom van Manchester (uiteraard van voor “de crisis”) flink wat van die industrieele karkassen onder de sloophamer heeft gebracht of voor een ombouw tot kleine bedrijfs- en appartementencomplexen heeft gezorgd, maar er staan gewoonweg teveel van die dingen om ze zomaar weg te vagen en ik vrees dat er nog flink wat decennia overheen gaan voordat de aanwezigheid van deze monstercomplexen niet meer voor een terstonte depressie van de voorbijganger zorgt.
Behalve de fabrieken zelf zijn ook de spookwijken eromheen een wonderlijke wereld. In de stadswijk Oldham trof ik op diverse plekken geheel verlaten stratenpatronen met hier en daar verlaten huizenrijtjes die, gezien de bouwstijl, nog niet eens zo oud waren. Gewoon tegen de vlakte, blijkbaar omdat er geen mensen zijn die ze willen bewonen, terwijl (tot voor kort) de huizenprijzen op andere plekken de pan uitrijzen…
Tegelijkertijd vind je er om de hoek zo een “Fish & Chips” of “Chinese Takeaway”, met drukke rijen wachtenden op de daarvoor gepaste uren, terwijl het treurige interieur van zo’n zaak nog geen enkele Nederlandse patatboer waardig zou zijn. Blijkbaar is men aan de deprimerende omgeving gewend…
Een andere mooie plek waar je het naargeestige erfgoed van de Engelse industriele revolutie zo goed ziet zijn natuurlijk de spoorwegen. Een prachtig voorbeeld is de tegenstelling tussen de twee hoofdstations van Manchester. Station Piccadilly (op het zuiden gericht) is geheel gemoderniseerd en opgeknapt en kan de vaart der volkeren makkelijk aan, maar station Victoria aan de noordkant van de stad draagt ten volle de erfenis van haar treurige geschiedenis. De grote dagen van de spoorwegen zijn hier voorbij. Geen snelle “Virgin”-treinen naar de hoofdstad, nee. Hier is 70% van het overdekte spooremplacement verbouwd tot tentoonstellingshal of sneltramhalte. Op de overgebleven 30% van de sporen vertrekken oude bakkelieten dieseltreintjes naar de uithoeken van Noord Engeland en herinnert alleen een muurschildering met alle bestemmingen nog aan de gouden tijden; Er wordt zelfs trots uitgepakt met een verbinding naar het Nederlandse Delfzijl!
Voor de Nederlander is een fietstochtje op een jaagpad langs een oud industrieel kanaal ongetwijfeld de meest toepasselijke manier om dit alles op te nemen. Fietsend langs deze wateren zijn de contrasten groots. Het ene moment fiets je door lieflijk landelijk Engeland langs een weelderige begroeid kanaal, het volgende moment staat daar weer zo’n oude aftandse fabriek om de idylle te doorbreken.
De enige plek waarop de industriele revolutie zelf even idylle wordt is in Saltaire, ten noorden van Leeds. Hier bouwde een groot industrieel een voor die tijd ongekend modeldorp voor zijn arbeiders en dit staat er vandaag de dag als Werelderfgoed nog steeds prima bij. Ik denk dat dit de enige plek is waarbij de buitenlander zich ook heel even kan verplaatsen in het trotse gevoel dat de veelal blinde Brit bij al die oude overblijfselen heeft, voor al het overige rest alleen onze verbijstering…