DUBLIN – Vandaag, aan de vooravond van het referendum, zou een dag van bezinning en reflectie moeten zijn voor de Ieren. Een dag dat alle actiegroepen en politieke partijen tijdelijk hun campagnes staken. Maar niemand die zich daar iets van aan trekt.

Vandaag deelden actievoerders van zowel het ja- als nee-kamp op straat nog vrolijk folders uit aan kiezers. Het geeft wel aan hoe intens en emotioneel het debat is geweest de afgelopen weken. Misschien nog wel meer dan een jaar geleden.

De campagne bereikte de afgelopen dagen echt het kookpunt. Libertas, de campagnegroep die vorig jaar zo succesvol campagne voerde tegen het verdrag, was lange tijd de grote afwezige in de campagne. Maar in de slotfase gooide de actiegroep van Declan Ganley haar volle gewicht in de strijd. Dat leverde meteen prachtige televisie op toen Ganley in debat ging met Michel O’Leary, de eigenzinnige baas van Ryanair en voorstander van Lissabon. Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Die felheid is goed voor het debat, maar er zit ook een keerzijde aan. Door de oplopende emoties wil zowel het ja- als nee-kamp wel eens onzinargumenten verkopen. Zo waarschuwt de actiegroep Coir (tegen) al weken dat Lissabon leidt tot een verlaging van het minimumloon en de legalisering van abortus. 

Voorstanders beweren dat het verdrag duizenden banen creëert en waarschuwt dat Ierland nog dieper in het economische moeras zinkt als het Lissabon verwerpt. Dat het Verdrag van Lissabon alleen over institutionele hervormingen van de EU gaat en niets zegt over extra banen, doet kennelijk niet ter zake. Het zal niet verbazen dat beide kampen elkaar van bangmakerij beschuldigen (hier en hier).

Aan de Ierse Referendum Commission de ondankbare taak als scheidsrechter op te treden. Zo nodig grijpt ze in en laat via persconferentie en interviews weten welke argumenten niet door de beugel kunnen. Maar een stok om mee te slaan heeft de commissie niet. Zo kan het geen posters van de straat verwijderen die leugens verspreiden.

Toch lijken de Ieren beter dan ooit geïnformeerd over Lissabon. Uit onderzoek van de Referendum Commission blijkt dat bij het vorige referendum slechts 1 op de 5 Ieren enigszins op de hoogte was van de inhoud van het verdrag. Aan de vooravond van het tweede referendum zijn dat 3 op de 5 Ieren.

Grote vraag is: gaan ze ook allemaal stemmen? We weten uit de verschillende peilingen dat een ruime meerderheid van de Ieren dit keer voor het Verdrag van Lissabon wil stemmen, maar de peilingen zeggen niets over mogelijke opkomst. Daardoor blijft de uitkomst ongewis.

Uit een steekproef van de Irish Times blijkt dat de Ieren die vorig keer ja hebben gestemd, ook dit keer voor zullen stemmen. Slechts een klein deel van de nee-stemmers is bereid over te lopen naar het ja-kamp. Zo bezien kan het ja-kamp op hooguit een nipte overwinning rekenen.

Wat dit referendum extra onzeker maakt is de grote groep zwevende kiezers. Die bepaalden vorig jaar de uitslag door op de dag van de verkiezingen en masse ‘nee’ in te vullen. Tussen 15 en 25 procent weet nog steeds wat ze gaan stemmen. Alleen de Ierse wedkantoren weten al kennelijk de uitslag: zij voorspellen een ruime overwinning voor het ja-kamp. Sommige bookies hebben al uitbetaald voordat ook nog maar één stem is uitgebracht.