NOS

Het leek zo’n handige zet van Gordon Brown. Eerst het openbaar onderzoek naar de oorlog in Irak zolang mogelijk uitstellen. Vervolgens het zo regelen dat je zelf pas na de verkiezingen hoef te getuigen. Maar helaas voor Brown, de controversiële oorlog lijkt als een boemerang terug te keren.

Jarenlang pleitten de oppositiepartijen voor een allesomvattend en diepgaand onderzoek naar Irak. Brown aarzelde, treuzelde en traineerde. Uiteindelijk stemde hij in nadat de laatste Britse soldaten uit Irak waren vertrokken. Het duurde enkele maanden voordat een commissie was samengesteld (overigens aangewezen door de regering zelf), zodat de eerste openbare verhoren pas eind november vorig jaar van start gingen.

Brown leek in zijn opzet geslaagd. De commissie zou pas op haar vroegst eind 2010 haar conclusies presenteren, ver na de verkiezingen. Bovendien zei de commissievoorzitter: “The committee is determined to remain firmly outside party politics and that the inquiry should not be used as a political platform for political advantage.”

Dat was een omslachtige manier om te zeggen dat hoge piefen als Brown zelf pas na de verkiezingen verhoord zouden worden. Politieke risico’s in verkiezingstijd: minimaal. Maar de premier had er kennelijk geen rekening gehouden dat verhoren de oorlog in Irak weer op de politieke agenda hebben gezet.

Deze week werden oud-minister van Defensie Geoff Hoon en minister Straw van Justitie (in 2003 was hij minister van Buitenlandse Zaken) aan de tand gevoeld. Volgende week is Tony Blair aan de beurt. Waarom zouden we wel zo lang moeten wachten op Brown? Nick Clegg van de Liberal Democrats gooide de knuppel in het hoenderhok toen hij eiste dat Brown voor de verkiezingen moet getuigen.

Brown is nu overstag gegaan. Hij heeft een brief aan de onderzoekscommissie geschreven dat hij bereid is voor de verkiezingen te getuigen. John Chilcot, de voorzitter van de commissie, heeft vandaag bevestigd dat Brown ergens in de komende twee maanden zal getuigen.

De belangrijkste vraag nu: wat zijn de politieke risico’s voor Brown zo vlak voor de verkiezingen? Hoewel Brown, die in 2003 minister van Financiën was, voor de oorlog in Irak stemde, hebben de tegenstanders van de oorlog altijd hun gifpijlen gericht op Tony Blair.

Dat neemt niet weg dat de verhoren ook het imago van Brown kunnen beschadigen. Hoon, de eerder genoemde oud-minister van Defensie, verklaarde dat Brown als minister van Financiën de aanschaf van extra helikopters blokkeerde. Alastair Campbell, de voormalige spindokter van Blair, zei vorige week tegen de commissie dat Brown een sleutelfiguur was bij de politieke onderhandelingen in de aanloop naar de oorlog.

Brown is zich natuurlijk bewust van deze risico’s. Maar als hij had vastgehouden aan een verhoor ná de verkiezingen, dan had hij de indruk gewekt dat hij iets te verbergen had. Bovendien zouden zijn politieke tegenstanders hem dit voortdurend voor de voeten werpen tijdens de verkiezingscampagne en daarmee Irak tot een verkiezingsthema maken. Het is dus kiezen tussen twee kwaden voor de premier. Het laatste argument weegt kennelijk zwaarder voor hem.