Julian Assange heeft niet bepaald een hoge dunk van de traditionele “journalism factories” als kranten en nieuwsomroepen. De oprichter van Wikileaks verwacht dat de oude media op termijn verdwijnen. Toch lijkt ook Wikileaks (vooralsnog) niet zonder de oude media te kunnen.

Twee weken geleden voorspelde Assange in een uitgebreid interview met de Guardian het einde van de traditionele, niet-gespecialiseerde media. “Voor de financiële en gespecialiseerde pers zal het format hetzelfde blijven: je dagelijkse briefing over alles wat je moet weten om je bedrijf te runnen. Maar voor sociale en politieke analyse zullen bewegingen en netwerken die functie overnemen. Je ziet dat dat nu al gebeurt.”

Je zou zeggen dat de War Logs, de publicatie van ruim 91.000 geheime documenten over de oorlog in Afghanistan op Wikileaks, het standpunt van Assange onderstrepen. Toch is het opvallend dat de publicatie samenvalt met uitgebreide publicaties in de Guardian, de New York Times en Der Spiegel. Dat is geen toeval. Wikileaks had exclusieve deals met deze drie (oude) media gesloten over de publicatie van de War Logs.

Assange heeft vorig jaar uitgelegd wat de gedachte daarachter is. Hij ziet nieuws als een kwestie van vraag en aanbod. Hoe ‘schaarser’ het nieuws, des te groter de waarde ervan. Als Wikileaks het op de website zou plaatsen en dan vervolgens alle media erover laat berichten, dan heeft iedereen het en wordt het niet als belangrijk nieuws gezien. Gevolg: minder impact. Vandaar dus dat drie vooraanstaande media exclusieve toegang kregen.

Hier het interview van de Guardian met Assange over de War Logs: Zet Javascript en Flash aan om deze Flash video te zien.

Assange zei vorig jaar: “You’d think the bigger and more important the document is, the more likely it will be reported on but that’s absolutely not true. It’s about supply and demand. Zero supply equals high demand, it has value. As soon as we release the material, the supply goes to infinity, so the perceived value goes to zero.”

Maar is dat de werkelijke reden? Nick Davies, de gerenommeerde onderzoeksjournalist van de Guardian die leiding gaf aan het spitwerk door de War Logs, komt met een andere verklaring. Hij legt vandaag in de krant uit hoe de samenwerking met Wikileaks tot stand kwam. Hij zegt over een ontmoeting met Assange: “He [...] feared that the significance of the logs and some of the important stories buried in them might be missed if they were simply dumped raw on to the web. Instead he agreed that a small team of specialist reporters from the Guardian could have access to the logs for a few weeks before Wikileaks published, to decode them and establish what they revealed about the conduct of the war.”

Hier raken we de kern van het probleem. Het argument van Assange is niet nieuw. Er is al vaker gezegd dat netwerken van bloggers of civic journalists (met het netwerk van de Huffington Post als bekend voorbeeld) de oude nieuwsredacties zullen vervangen. Maar daarbij wordt vaak voorbijgegaan aan een belangrijke functie van de journalistiek. Netwerken van bloggers en burgerjournalisten zijn soms heel goed in het bovenhalen van feiten -en trouwens ook goed in het rondpompen van veel onzin. Maar zijn dit ook professionals die de telefoon oppikken, feiten voortdurend checken en in staat zijn het belangrijke van het onbelangrijke te scheiden?

De War Logs zijn hier een goed voorbeeld van. Er zijn maar weinig nieuwsconsumenten die de moeite zullen nemen alle 91.000 documenten door te nemen. En wat is er allemaal waar van die documenten? Hoe bepaal je wat belangrijk is uit die enorme brei aan informatie? Daar ligt dus een belangrijke taak voor de journalistiek: fact check en selectie. Een taak die vooral oude media vervullen (al staat die taak onder toenemende druk – de eerder genoemde Nick Davies heeft daar een uitstekend doch deprimerend boek over geschreven: Flat Earth News).

Journalistiek is een vak. Iedereen kan zich journalist noemen. Het is immers een vrij beroep. Maar niet iedereen is ook een journalist. Dat besef moet ook zijn doorgedrongen tot Assange. Met behulp van specialistenteams van drie belangrijke media die wekenlang door de informatie hebben gespit, komt er nu een duidelijk beeld naar voren uit de informatie die Wikileaks blootlegt.

Het neemt niet weg dat Wikileaks een nieuwe en belangrijke ontwikkeling in de journalistiek kenmerkt. Jay Rosen, hoogleraar Journalistiek aan de New York University, vat het op zijn blog in een paar zinnen treffend samen. “In media history up to now, the press is free to report on what the powerful wish to keep secret because the laws of a given nation protect it. But Wikileaks is able to report on what the powerful wish to keep secret because the logic of the Internet permits it. This is new.”

En: “If you go to the Wikileaks Twitter profile, next to ‘location’ it says: Everywhere. Which is one of the most striking things about it: the world’s first stateless news organization. [...]Wikileaks is organized so that if the crackdown comes in one country, the servers can be switched on in another. This is meant to put it beyond the reach of any government or legal system.”

Dat biedt nieuwe, krachtige mogelijkheden voor onderzoeksjournalistiek. Maar, zoals Rosen ook constateert, Wikileaks kan niet zonder de aandacht van de traditionele media.  En dat maakt de War Logs juist zo sterk: de combinatie van oud en nieuw.

UPDATE 19:59
Nog een nagedachte: is Wikileaks zelf wel transparant genoeg? Kevin Marsh heeft op de website van de BBC College of Journalism een interessante blog hierover geschreven. Hij vraagt zich of of de Guardian, New York Times en Der Spiegel wel goed kunnen berichten, zolang ze de bron van de War Logs niet kennen (die wilde Wikileaks niet onthullen). “We journalists were pretty unforgiving of the UK government’s September 2002 Iraq WMD dossier when it became known that there was just one source for the so-called ’45 minute claim’ and that British spies didn’t think he was telling the truth. Will we be so unforgiving if – when – the legitimacy of any Wikileaks’ whistleblowers is challenged? Or will we cut them a bit of slack – as ‘one of us’.”