De Bogside in Londonderry is een van de fascinerendste plekken van Noord-Ierland. Het was een bolwerk van de IRA tijdens The Troubles, maar wij kennen de wijk vooral als de plek waar in 1972 Bloody Sunday plaatsvond. Het bloedbad dat het Britse leger aanrichtte en aan veertien burgers het leven kostte. 

Muurtekeningen in de Bogside herinneren nog ons voortdurend aan dat bloedige verleden. Grimmige schilderingen van mannen in maskers en wapens. Een prominente muurtekening waarschuwt dat de alleen de katholieken zich hier ècht vrij kunnen voelen. You are entering free Derry now.

De Bogside laat ook zien dat de afgelopen jaren veel veranderd is in Noord-Ierland. Sommige gewelddadige muurtekeningen zijn vervangen door meer vredige taferelen. De wijk is een populaire trekpleister geworden voor buitenlandse toeristen. De wachttorens van het Britse leger staan er nog steeds, maar tegenwoordig kun je rustig door de wijk lopen zonder dat je bang hoeft te zijn voor geweld.

Voor buitenstaanders is Bloody Sunday een historische gebeurtenis uit de vorige eeuw die leidde tot een escalatie van het Noord-Ierse conflict. Maar voor veel wijkbewoners en de familieleden van de slachtoffers behoort Bloody Sunday niet tot het verleden. Voor hen bepaalt Bloody Sunday nog steeds hun dagelijkse leven.

Dat merkte ik twee jaar geleden toen in Londonderry de conclusies van een diepgravend, tien jaar durend onderzoek naar Bloody Sunday bekend werden gemaakt. Het was zonder twijfel de meest indrukwekkende en emotionele dag van mijn correspondentschap. Ik stond op het plein voor de Guildhall toen de commissie-Saville in harde woorden de acties van het Britse leger veroordeelde en omgekomen burgers onschuldig verklaarde. Een golf van blijdschap rolde over het plein, zeker toen de Conservatieve premier Cameron de conclusies volledig omarmde en namens de Britse regering zijn excuses aanbood.

Voor John Kelly, wiens broer Michael was doodgeschoten op Bloody Sunday, was dit een moment waar hij toen jaren op had gewacht.

De Noord-Ierse politie heeft nu het vervolg op dat Saville-onderzoek bekend gemaakt. Er komt een officieel strafrechtelijk onderzoek naar het bloedbad. Mogelijk leidt het tot de arrestaties van de betrokken Britse soldaten. Voor John Kelly komt het na veertig jaar rijkelijk laat, maar toch is hij tevreden. “It is certainly good news, but it was something we are expecting anyway. My view on it at the time was these soldiers should have been arrested straight away and prosecuted on what came out of the Saville report. But certainly after hearing what we heard today it’s a step in the right direction because myself, my family and most of the families want prosecutions.”

Toch is het strafrechtelijke onderzoek niet onomstreden. Noord-Ierland is nog steeds een gespleten samenleving. Neem alleen al de naam van de stad Londonderry. Katholieken noemen het steevast Derry en de protestanten hebben het over Londonderry. De Noord-Ierse autoriteiten gebruiken het politieke correcte Derry/Londonderry. Die gespletenheid gaat niet alleen over namen. Die gespletenheid is ook letterlijk te zien in de stad.

Noord-Ierland is bezaaid met onopgeloste moordzaken en in veel gevallen gaat het om burgers die vermoord waren door de IRA. Veel protestanten vragen zich af waarom de Noord-Ierse politie niet even veel tijd en moeite steekt in die zaken. Volgens een parlementariër van de protestantse Ulster Unionist Party bewijst het onderzoek dat er een “hiërarchie van slachtoffers” is
Voor de inwoners van de Bogside zal het onderzoek helpen de wonden te helen. Maar bij veel protestanten rijt het juist weer oude wonden open.