Het Schotse moeras
Het is altijd een genot om de Schotse premier Alex Salmond aan het werk te zien. Hij is gehaaid, intelligent, heeft humor en lijkt nooit aan zichzelf te twijfelen. Hij was gisteren in opperbeste stemming toen hij een referendum over Schotse onafhankelijkheid aankondigde – een lang gekoesterde wens van Salmond. “The notes from my advisers tell me not to look too triumphalist”, zei hij met een kwinkslag.
Maar het enorme zelfvertrouwen kan niet verhullen dat Salmond voor een kolossale taak staat. Hij heeft twee jaar de tijd de Schotten te overtuigen dat onafhankelijkheid goed is voor hun toekomst, terwijl de bevolking helemaal niet zo warm loopt voor een zelfstandig Schotland. Al vele jaren laat de ene na de andere opiniepeiling zien dat slechts een minderheid zich wil afscheiden van het Verenigd Koninkrijk. Volgens de meest recente peiling is slechts 28 procent voor.
Maar laten we er eens vanuit gaan dat Salmond het flikt: in 2014 kiest een meerderheid van de Schotten voor onafhankelijkheid. Wat zijn dan de consequenties? Schotland wordt onafhankelijk, hoor ik u al zeggen, maar zo eenvoudig is dat helemaal niet.
Het Verenigd Koninkrijk werd gevormd met de Act of Union van 1707 waarbij het Schotse parlement samenging met het Lagerhuis en Schotland voortaan direct bestuurd werd vanuit Londen. Inmiddels heeft Schotland weer een eigen parlement, maar de Britse overheid heeft het op veel gebieden nog voor het zeggen. In 300 jaar tijd is Schotland innig vervlochten geraakt met de rest van het Verenigd Koninkrijk en ontbinding zal dan ook vele jaren duren. Een aantal heikele kwesties op een rijtje.
Geld
Wat voor munteenheid zal Schotland aannemen? Nog niet zo lang geleden pleitte Salmond voor een introductie van de euro in Schotland, al horen we sinds de crisis in de eurozone die geluiden niet meer. De Schotse nationalisten lijken nu te kiezen voor een monetaire unie met Engeland waarbij het pond sterling nog steeds het gangbare betaalmiddel is in Schotland. Tegenstanders van onafhankelijkheid doen daar smalend over. Hoe onafhankelijk ben je als je de Britse munt behoudt en niet langer invloed kan uitoefenen op de rentestand.
Staatsfinanciën
Het overgrote deel van de belastinginkomsten van Schotland vloeit rechtstreeks in de Britse staatskas en Londen bepaalt ook hoeveel geld Schotland krijgt. Dat laatste is overigens gunstig voor de Schotten. De uitgaven aan Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland worden bepaald via de zogeheten Barnett Formule. Tien procent van de uitgaven gaat richting Schotland, terwijl de Schotten maar goed zijn voor 8,3 procent van de totale bevolking. Zo krijgt Engeland 7.121 pond per hoofd van de bevolking en Schotland 8.623 pond per hoofd van de bevolking. Tegenstanders van onafhankelijkheid stellen dan ook dat Schotten erop achteruit gaan als ze zich afscheiden van het Verenigd Koninkrijk. En wat te doen met het bankwezen? De Schotse banken RBS en HBOS zijn met tientallen miljarden aan staatssteun overeind gehouden na de crash van 2008. Had een zelfstandig Schotland dat geld kunnen ophoesten toen beide banken kopje onder dreigden te gaan? Zal de Britse regering dat geld terug kunnen eisen als Schotland onafhankelijk wordt?
Olie
Salmond wijst vaak op de Britse olievoorraden, die voor het grootste deel in de Schotse wateren liggen. De opbrengsten van de oliewinning vloeien nu rechtstreeks naar de Britse staatskas en de Schotse nationalisten willen natuurlijk die financiële pijplijn naar Edinburgh verleggen. Salmond zegt dan ook: met die inkomsten kan het kleine Schotland het in zijn eentje best redden en hij vergelijkt Schotland graag met Noorwegen, ook een klein land met grote olievoorraden en een goed lopende economie. Twee kanttekeningen. De olie in de Noordzee is eindig, de productie heeft enkele jaren geleden haar piek al bereikt, dus die opbrengsten zullen elk jaar lager worden. Punt twee: het zijn commerciële bedrijven die de olie uit de zeebodem halen en die hebben contracten gesloten met de Britse staat. Als Schotland de olie opeist betekent dat dan automatische ontbinding van die contracten? Verwacht: een taai juridisch gevecht.
EU-lidmaatschap
Salmond wil graag dat Schotland lid blijft van de Europese Unie, maar zo vanzelfsprekend is dat niet. Een zelfstandig Schotland geldt als een nieuwe staat en moet zich dus aanmelden voor lidmaatschap. We weten dat de procedures vaak jaren vergen. Brussel heeft al laten doorschemeren dat Schotland geen voorkeursbehandeling krijgt. Bovendien is de verwachting dat Schotland allerlei concessies moet doen waartegen het Verenigd Koninkrijk, dat vele opt-outs heeft, zich altijd verzet heeft.
Defensie
Schotland zal zijn eigen strijdkrachten moeten oprichten. Zal het de bestaande Schotse regimenten als de Black Watch behouden of zal het een geheel nieuw leger creëren? Schotland heeft ook een aanzienlijke defensie-industrie. Op dit moment worden op scheepswerven in de Clyde twee nieuwe vliegdekschepen gebouwd waarmee miljarden en ponden en vele duizenden banen gemoeid zijn. David Cameron maakte gisteren een punt door de scheepswerven te bezoeken. Hij wil maar zeggen: zie waar samenwerking binnen het Verenigd Koninkrijk goed voor is.
Kernwapens
De meest heikele kwestie is Trident, de Britse kernwapenmacht. De Britten opereren hun kernwapens vanaf onderzeeërs die gestationeerd zijn op de marinebasis Faslane in Schotland. De Schotten hebben gezegd dat ze van de kernwapens af willen, maar dat levert kolossale problemen op voor de Britten. Het creëren van een nieuwe marinebasis voor Trident zou vele tientallen miljarden kosten, geld dat Londen niet heeft. De generale staf van de Britse strijdkrachten heeft eerder dit jaar al laten weten dat een verhuizing eigenlijk onmogelijk is. Schotse onafhankelijkheid kan het Verenigd Koninkrijk ertoe dwingen zijn kernwapens op te geven. Onafhankelijkheid kan nog meer onvoorziene consequenties hebben. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met de positie van het Verenigd Koninkrijk in de VN-Veiligheidsraad? Een van de belangrijkste redenen dat het middelgrote Verenigd Koninkrijk nog een permanente zetel heeft, is dat ze een kernmacht zijn.
Burgerschap
Hoe ga je straks bepalen wie recht hebben op de Schotse nationaliteit? Veel Britten hebben gemengd Welsh, Iers Schots en Engels bloed. Salmond is vrij simpel in zijn definitie van het burgerschap: wie zich Schots voelt, kan Schot worden. Dat klinkt nobel, maar heeft verstrekkende gevolgen voor bijvoorbeeld de vele Schotten die elders in het Verenigd Koninkrijk wonen. Door een verandering van nationaliteit kunnen ze onder meer hun stemrecht in Engeland, Wales en Noord-Ierland verliezen.
Een heleboel problemen, maar ik vind het heel vreemd dat, als een land ontstaat uit alleen EU leden – Schotland uit de UK, Vlaanderen uit België, de regio rond Barcelona uit Spanje, dat die landen dan niet automatisch lid zijn van de EU
Ja, het lijkt mij logisch dat ze, net als andere nieuwe leden, geen beroep kunnen doen op enige opt out, maar voor de rest?
De opdeling van de landsgrens is toch een interne aangelegenheid??
Schots moeras? Zeker vergeten hoe de Engelsen ooit in Schotland hebben huisgehouden? Slecht stukje zeg. Voor de Schotten betekent onafhankelijkheid heel veel.
@Bernard Visser
Ik begrijp je opmerking niet helemaal. Met “Schots moeras” wil ik vooral duidelijk maken dat er een aantal complexe kwesties zijn als de Schotten voor onafhankelijkheid kiezen. Waar maak je trouwens op dat onafhankelijkheid zo belangrijk is? Het aantal Schotten dat bij het VK wil blijven, is aanzienlijk groter dan de voorstanders van onafhankelijkheid, zo laten de peilingen al jaren zien.
Beste Arjen. Maak van Aberdeen je redactieplek en maak kennis met de mensen. Dan begrijp je mijn opmerking.
@Bernard Visser
Dat was wel heel erg makkelijk, je ontwijkt mijn vraag.
@ Bernard Visser
De Engelsen hebben in Schotland wandaden begaan – eeuwen geleden, denk ik.
Op de Balkan hebben we gezien wat er gebeurt als mensen niet bereid zijn om te vergeten. Elk volk daar heeft ooit iets meegemaakt waar ze nog boos over zijn, en vraak voor willen.
Een slecht geheugen is wat dat betreft heel erg goed voor de wereldvrede.
Dat Schotten emotioneel voor onafhnakelijkheid zijn, is een ding. Dat die onafhankelijkheid wel eens heel moeilijk uit te voeren zal zijn is een ander. En of Schotland zichzelf zou kunnen bedruipen is weer een hele andere vraag.
Ik kan die vragen niet beantwoorden, maar ik denk dat Arjan van der Horst terecht ze heeft gesteld.
Okay, ik zal toch maar reageren. Waarom moet dit stuk nu “Schots moeras” heten? Schotland is een land waar de meest knappe koppen van de UK zitten, dit land redt zich wel. Natuurlijk zal het zwaar zijn, maar dat geldt voor ieder nieuw begin. Uiteindelijk zullen zij er beter voor staan dan nu als onderdeel van de UK. Laat Schotland die oliegelden maar eens verdelen, dan komt er zeker ook een andere verdeelsleutel:)
Waar je verder ook komt in Schotland, overal proef en zie je de trots van de Schot … zij hebben helemaal niets met de Engelsen. Peilingen zeggen verder niet zo veel, veel reizen en met de mensen kennismaken des te meer.
Ik blijf er verder bij dat het zeer belangrijk is de geschiedenis rond de Engelsen goed te kennen, dan … alleen dan begrijp je wat een Schot bezig houdt. Dit stuk trots zijn wij in Europa allang kwijt, over de resultaten daarvan hoe ik verder niet te schrijven … het gaat erg goed met de Unie, maar niet heus. Ben dan ook benieuwd naar het volgende stuk: Het Europees moeras.
@Bernard Visser
Met ‘Schots moeras’ bedoel ik dat de afscheiding van Schotland een aantal complexe kwesties met zich meebrengt, dat was toch vrij duidelijk uit mijn blog op te maken dunkt me. Het is evengoed een Brits als Schots moeras wat dat betreft, maar het gaat nu eenmaal om de onafhankelijkheid in Schotland, vandaar de titel.
Ik kom zeer geregeld in Schotland (ik ben er deze week weer) en ik herken veel in je beschrijvingen. Maar ik kom ook veel Schotten tegen die zich Schots voelen, trots zijn op Schotland, maar toch onafhankelijkheid niet zien zitten. Sterker nog, ik kom meer Schotten tegen die bij het VK willen blijven dan Schotten die zich willen afscheiden, of het nu in Ullapool is of Glasgow. En dat heeft weinig met hun trots te maken (want geen trotser volk dan de Schotten), eerder met een pragmatische afweging.
Don’t get me wrong, mij hoor je niet voorspellen dat de Schotse nationalisten het referendum op voorhand al verliezen. Alex Salmond is een van de slimste politici van het land en Westminster heeft hem altijd onderschat. Mijn ‘gut feeling’ zegt me dat het referendum uiteindelijk veel spannender zal zijn dan de opiniepeilingen nu voorspellen. Salmond kan straks in 2014 ook meesurfen op de golven van nationaal sentiment na de Commonwealth Games in Glasgow en de herdenking van de Slag bij Bannockburn.
Maar in Schotland ontbreek voor mijn gevoel een cruciale factor die je bijvoorbeeld wel in Catalonië en Vlaanderen ziet. Daar heerst het gevoel dat de welvarende Vlamingen en Catalanen de armlastige rest van het land financieren. In Schotland mis je die drijfveer en daarom zal het niet eenvoudig zijn voor Salmond zijn landgenoten te overtuigen.
Dag Arjen. Je laatste aanvulling is een goede toevoeging op je stuk en deze discussie. Vanuit London schrijven over dat gekke stukkie rots in het noorden riep bij mij veel vraagtekens op. Ben blij dat je herkent wat ik beschrijf, ik mis alleen jouw ervaringen … maar ik kom dan ook in andere gebieden en wellicht wat minder frequent dan jij. We zien het wel. Punt is dat het spannend gaat worden, de aanloop naar het referendum en zeker ook de periode erna. Ik heb verder geen voorkeur, ik hoop alleen dat die mooie Schotse identiteit blijft bestaan. Succes met je werk daar, … ik blijf lezen:)
Hallo heren ;]
Jammer dat wij die trots niet meer hebben. Zelfs ik raak hem zo langzamerheid kwijt en dat wil ik niet. Het voelt slecht. Is slecht, om velerlei redenen.
Ik kan wel uit gaan wijden waarom ik denk dat dit gebeurt, maar durft iemand anders?
De Schotten hebben al vrij veel over hun eigen land van het Verenigd Koninkrijk te zeggen. De ‘Devolved Matters’ slaan op alle beleidsterreinen die niet specifiek door Westminster bestuurd worden. De Schotten gaan dus zelf over dingen als: Landbouw, visserij en bosbouw, economische ontwikkeling, onderwijs, milieu, voedsel en warenstandaarden, gezonheidszorg, binnenlandse zaken, Schotse wetgeving en justitie, politie en brandweer, lagere overheden, welzijn en sport, weg en waterbouw (tot op zekere hoogte), training, tourisme, research and eigen parlementair onderzoek en sociale voorzieningen.
Ik weet van familie dat de Schotse beurzen voor onderwijs hoger zijn dan die elders in de UK en dat de Schotse NHS ziekenhuizen het beter (nou ja, minder slecht) doen dan de Engelse. De Haggis is dus vrij veilig omdat de Schotten in de praktijk gewoon Home Rule hebben.