Veldslag onder water (en ijs)
De Britse regering heeft deze week het Britse territorium op Antarctica omgedoopt tot Queen Elizabeth Land. Een onschuldige geste naar de koningin die dit jaar haar diamanten jubileum viert? Think again. Achter dit besluit schuilt een complex geopolitiek spel dat de 21e eeuw zal beheersen. Om dat te begrijpen moet je naar het verre noorden van Groot-Brittannië reizen.
Wie wil proeven van het Schotse vissersleven, komt in Stornoway bedrogen uit. Meeuwen bevolken nog steeds de lange kade in deze havenplaats op Lewis, een eiland voor de westkust van Schotland. Maar van vissers is geen spoor te bekennen.
Een halve eeuw geleden lagen hier honderden schepen in de haven. Nu zie je alleen nog de veerboot die naar het vasteland gaat. In de Stornoway Historical Society die over de haven uitkijkt, hangen oude zwart-wit foto’s uit tijden dat Stornoway nog een bloeiende vissersplaats was. Mannen met ruige koppen op verweerde schepen, lange rijen vrouwen die op de losplaats haring schoonmaken. Mooie beelden uit een vervlogen tijdperk.
Van de haringvisserij is weinig meer over. Genekt door overbevissing en strenge EU-quota is er geen visser meer die nog uitvaart over de diepe wateren van de Atlantische Oceaan. De visindustrie op Lewis beperkt zich tegenwoordig tot schelpvissers en zalmkwekerijen langs de kust. Niet dat alle inwoners van Stornoway het leven op zee hebben opgegeven. Een deel van de oud-vissers werkt op de bevoorradingsschepen die de olieplatformen in de Noordzee bedienen. Een makkelijke keus, want het is schoner werk, minder gevaarlijk en het betaalt beter.
En er is een nieuwe werkgever bijgekomen. De laatste tijd varen er weer tal van schepen voor de kust van Lewis. Dit keer niet op zoek naar vissen, maar naar olie en gas onder de oceaanbodem. Ten westen van het Schotse eiland ligt het Rockall Bassin, een uitgestrekt diepzeegebied dat ruwweg tien keer zo groot is als Nederland. In dit ruige stukje Atlantische Oceaan is de jacht op nieuwe energiebronnen in alle hevigheid ontketend.
Midden in het gebied steekt het piepkleine eilandje Rockall uit het water. De Britten legden in 1955 beslag op de rots toen enkele mariniers de Union Jack plantten. Het zou de laatste uitbreiding van het Britse rijk zijn. Ierland, IJsland en Denemarken (namens de Faeröer Eilanden) betwisten de Britse claim. Niet dat ze geïnteresseerd zijn in het eilandje zelf, maar wel in het uitgestrekte gebied eromheen.
Het heeft allemaal te maken met een bepaling in het VN Zeerechtenverdrag van 1982. Volgens het verdrag mogen landen het zeegebied dat zich uitstrekt tot 200 zeemijl (370 kilometer) vanaf hun kustlijn, automatisch rekenen tot de Exclusieve Economische Zone (EEZ). Binnen deze strook hebben staten het exclusieve recht op visserij, de ontginning van grondstoffen en wetenschappelijk onderzoek.
Maar landen hebben ook de mogelijkheid hun EEZ uit te breiden tot 350 zeemijl (648 kilometer), als ze kunnen aantonen dat de uitbreiding een natuurlijke verlenging is van het continentale plat. Tot 13 mei 2009 konden staten een verzoek indienen voor een uitbreiding van hun EEZ. Er waren aanvankelijk maar weinig landen die gebruik maakten van die mogelijkheid, want olieboringen op grote diepte waren lange tijd technisch onmogelijk en niet winstgevend.
Maar tijden zijn veranderd. De techniek maakt jaarlijks grote sprongen en met de snel slinkende olie- en gasvoorraden en de torenhoge brandstofprijzen wordt het economisch steeds aantrekkelijker om op grote diepte naar nieuwe bronnen te zoeken. Shell heeft al succes geboekt in het Rockall Bassin, toen het op 2.000 meter diepte tijdens een proefboring op gas stuitte. Het Nederlands-Britse bedrijf gaat verder met zijn onderzoek.
Steeds meer landen bereiden dan ook claims voor. Rusland trok een paar jaar geleden de aandacht toen het pal onder de Noordpool een platina vlag plantte, op een diepte van 4.200 meter. Moskou wilde daarmee zijn claim op een groot deel van de oceaanbodem in de Poolzee bekrachtigen.
Rusland kreeg veel aandacht (en kritiek) voor deze actie, maar het zijn de Britten die race onder water (en ijs) leiden. Londen claimt gebieden in de Golf van Biskaje, rond Rockall, de Falkland-eilanden, South Georgie, Asuncion en, jawel, Antarctica. Het lijkt vaak in tegenspraak met het officiële beleid van het Verenigd Koninkrijk dat juist minder afhankelijk van olie en gas wil worden en meer wil investeren in schone energiebronnen. Maar de energietoekomst is onzeker en Groot-Brittannië wil, net zoals de rest van de wereld, alle opties open houden. En dan kan het geen kwaad om een gebied van een miljoen vierkante kilometer in Antartica een mooie Britse naam te geven.
Wat ik in hde bovenstaande analyse mis, is dat voor Antartica een ander verdrag geldt, op grond waarvan er geen economische activiteit plaats mag vinden.
Goed, wellicht geldt dat niet voor de zee, wellicht is dat verdrag minder hard – en zoiets kan opgezegd worden, maar volgens mij moet daar toch nog een paar alinea’s aan besteed worden.
Voor de rest een goed stuk.
@Bas
Dat verdrag is er, maar je ziet al jaren een geweldige stoelendans rond de zuidpool. Een toenemend aantal landen is vlaggetjes aan het planten en dat doen ze niet omdat ze Antartica wetenschappelijl interessant vinden. Dat verdrag staat onder geweldige druk door de niet aflatende zucht naar grondstoffen. Geen wonder dat landen als Chili en Argentinië ‘not amused’ zijn door de naamsverandering. http://www.telegraph.co.uk/new.....Queen.html
Het inpikken van land berust niet op noodzaak , en alles wat geen noodzaak kent , kan een goede reden gebruiken .. om door iedereen evenredig te worden gebruikt . Deze zaken kunnen niet zonder een wereld of globe rechter, en die is onpartijdig , tenzij het leven in gevaar komt . Er is werk voor de deur , ik wil dat we deze deur gaan verwijderen …
Asuncion? Ik denk dat je Ascension bedoelt.
Mij bevreemdt het dat een gerespecteerde journalist het presteert om in een stuk over Antarctica, de naam consequent fout te spellen…
Tenminste: het héét toch Antarctica, ook in het Nederlands?
Verder een interessant stuk.
@Harry Lake
Je hebt gelijk, mijn nederige excuses. Dank voor de alertheid.
Over twintig jaren kan fossiele energie grotendeels vervangen zijn. De spotgoedkope plastic zonnecel komt er aan. Ze kosten slechts 20% van de zonnecellen van nu. De transportkosten van elektriciteit kunnen ook omlaag naar 20% van nu. Zoek wfu fipel caroll .Dat is van de wake forest university. Als het pensioenfonds ABP een goed bestuur heeft koopt het ABP de hele technologie als belegging.
power corrumpts and money rules.
een zieke stoelendans door zieke overheden gestuurd.
de wereld wordt er zo niet beter op,misschien zijn de polen al verpest door toerisme voor de jacht op olie en andere grondstoffen losgaat.
wat kost een kuub ijs tegenwoordig eigenlijk?
Misschien kun je dit artikel eens uitbreiden met de toestand op de Falklands. De Argentijnse presidente loopt weer een boel lawaai te maken. De Argies zijn natuurlijk ook geinteresseerd in de delfstoffen rond de Falklands.