Saluut aan de allerlaatste Spanjestrijder

herman-scheerboom-in-2001-cfoto-rop-zoutbergHerman Scheerboom was de laatste die nog leefde en erbij was. Tijdens de burgeroorlog verdedigden 32 duizend buitenlanders de jonge Spaanse republiek. Ze waren afkomstig uit meer dan vijftig landen. Ruim zeshonderd kwamen uit Nederland. Daaronder ook Scheerboom.

Toen ik hem voor het eerst ontmoette was hij al ver in de tachtig. Dat was geen belemmering. Voor zijn leeftijd was Scheerboom ongewoon kwiek. De afgelopen jaren reisde hij een paar keer naar Madrid voor de huldiging van de Interbrigadisten. “Over vijf jaar levert er misschien niemand meer van ons,” vertelde Scheerboom me monter in 2006, de laatste keer dat hij in Madrid was. “Maar dat zien we dan wel weer.”

Hij vertrok in augustus 1937 uit Nederland. Hij was communist, was nooit eerder in het buitenland geweest en zijn inzet zou ook maar kort duren. In januari 1938 kreeg hij bij Teruel een kogel in het hoofd. Scheerboom zou het wonderwel overleven.

“Het is vrijwel onmogelijk om met de ogen van nu de Spaanse burgeroorlog te snappen. De politieke situatie werd heel erg bepaald door de omstandigheden van de jaren dertig, Die brachten ons ertoe om naar Spanje te gaan en daar tegen het fascisme te vechten.”

Amper drie maanden later werd hij aan het front bij Villalba gevangen genomen door de troepen van Franco. Eén op de drie interbrigadisten overleefde de strijd niet. Er waren ongeveer achtduizend vermisten toen de Internationale Brigades in oktober 1938 werden ontbonden. Van de Nederlandse Spanjestrijders werden driehonderd mannen en vrouwen gedood. En van de overlevenden kwam nog ongeveer de helft om tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet tegen de Duitsers.

Scheerboom werd in juli 1943 vrijgelaten. Via Lissabon bereikte hij met een Engels konvooi Engeland, waar hij zich aanmeldde voor de Prinses Irene-brigade. Hij werd ingezet voor de bevrijding van Nederland en maakte vanuit de loopgraven de bevrijding mee.

Beluister hier een interview met Herman Scheerboom uit 2006

“Ik denk dat wat in Spanje plaatsvond iets unieks was. Dat zal zich nooit meer herhalen. Het was echt uniek, eenmalig, Het zal nooit meer gebeuren.”

Scheerboom kreeg direct na de bevrijding in 1945 de Nederlandse nationaliteit weer terug. Dit in tegenstelling tot anderen voor wie de Burgeroorlog pas in de zeventiger jaren zou aflopen. Zij hadden als straf voor hun deelname aan een ‘vreemde strijdmacht’ hun staatsburgerschap verloren.

Herman Scheerboom overleed vorige week dinsdag, 98 jaar oud. Daarmee zijn er geen Nederlandse Spanjestrijders meer. Zijn uitdrukkelijke wens was dat zijn lichaam ter beschikking van de wetenschap werd gesteld. Je kunt zeggen dat het zijn laatste mooie daad voor de mensheid was.

Deel deze pagina

« Terug naar het overzicht


13 reacties op “Saluut aan de allerlaatste Spanjestrijder”

  1. bas zegt: 16-09-10 om 09:37

    Waarschijnlijk een interessant mens.

    Maar ik vind het jammer dat ik moet lezen [citaat] Zij hadden als straf voor hun deelname aan een ‘vreemde strijdmacht’ hun staatsburgerschap verloren.[/citaat]

    Want deze mensen wisten dat deze straf stond op hun acties. Of ze nu in Spanje voor of tegen Franco vochten, eigenlijk dondert dat niet, ze vochten in vreemde dienst

    Ze vochten in Spanje omdat hun geweten ze dat ingaf, maar dat meisje Niemeyer in Colombia doet dat ook. Van haar wordt (ik denk terecht) gezegd dat zei zich bemoeit met een conflict waar ze niets mee te maken heeft. was dat voor de Spanjestrijders echt anders?

    Ik snap dat Scheerboom van mening was dat het afnemen van zijn nationaliteit niet terecht was. Maar zoals het hier neergeschreven is, lees ik dat Rop zoutberg het met hem eens is. Sterker nog, van mening lijkt dat we nu, terugkijkend op toen, het allemaal zullen veroordelen.

    Ik denk dat het alleszins verdedigbaar was dat deze mensen behandeld zijn zoals gebeurde. Ik weet dat ze later ook nog vervolgproblemen hebben gehad en dat wil ik niet verdedigen

  2. Giny Klatser zegt: 16-09-10 om 12:48

    Nadat de Spaanse regering in 1996 alle nog levende Brigadisten de Spaanse nationaliteit aanbood, maakte slechts 1 Nederlander, Tony Mulder, daar gebruik van omdat dan de Nederlandse nationaliteit moest worden opgegeven. In 2008 werd het door een wetswijziging mogelijk om een dubbele nationaliteit te hebben. Herman Scheerboom is dan ook overleden met een Spaans en een Nederlands paspoort.

  3. advp zegt: 16-09-10 om 13:32

    Hoeveel oud SS ers zijn hun nederlandschap na de 2de wereldoorlog verloren? Juist 0
    En alle politiemensen die voor de Duitsers de Joden van huis haalde? juist 0

  4. advp zegt: 17-09-10 om 16:06

    Correctie op de reactie van 16-09-10

    Er zijn na de oorlog 2000 agenten ontslagen
    Vooral agenten opgeleid in Schalkhaar

    advp

  5. Peter zegt: 18-09-10 om 17:03

    Niets dan respect voor deze overleden veteraan. Hij dacht voor een goed doel te strijden en vanuit zijn positie was dat toen volslagen begrijpelijk. Ook al was de Republiek niet het ideaalbeeld dat vaak wordt voorgesteld.

  6. storm zegt: 19-09-10 om 17:29

    Ach Bas toch,
    Ik denk dat de NL en VS soldaten ook vechten in een oorlog waar ze niets mee van doen hebben, raakten die lieden nu maar eens hun staatsburgerschap kwijt dan zou ik dat toejuichen, maar helaas wordt er met 2 maten gemeten…

    @advp,

    Maar niet hun Nederlanderschap kwijt, al die lieden die voor de Duitsers vochten, zelfs niet zo’n Jan Montijn die voor de moffen aan het Oostfront gemoord hebben.

    2 maten dus.

  7. Marc zegt: 19-09-10 om 17:53

    Aanrader: ‘La Guerra es Bella’ (oorlog is mooi) een dagboek geschreven door James Nuegass, een Amerikaanse brigadist die meevocht aan de zijde van de Republikeinen. Schetst een realistisch beeld over het dagelijks leven van een soldaat zoals Herman Scheerboom als soldaat in de Spaanse burgeroorlog.

  8. Ton Hoffmans zegt: 21-09-10 om 19:27

    Een vergelijking met de FARC gaat niet op. Dat zijn drugshandelaren. De Republiek was democratisch gekozen al vochten ze tijdens de burgeroorlog soms ook elkaar de tent uit. Van de FARC kun je dat toch niet zeggen. De militaire opstand, gesteund door de RK Kerk en de aristocratie had een internationale impact. Ze werd militair gesteund door Hitler (die het staal uit het Baskenland goed kon gebruiken)en Mussolini. Dezen hielden zich niet aan het Non-Interventieaccoord en de rest van Europa (waaronder Chamberlain!) en gebruikte het Pact om passief te bliven.Daarmee werd de overwinning van Franco, en daarmee van Hitler en Mussolini een opmaat voor WO II. Die kregen vrij spel. Het waren de Spanjestrijders van de Internationale Brigade die dat wel inzagen.

  9. bas zegt: 22-09-10 om 09:03

    Ton,

    Waar haal je de FARC vandaan? De FARC zal vas met idealen zijn begonnen – net zo hoogstaand als de idealen die jij over de Spaanse streiders beschreef, maar heeft zich ontwikkeld tot ene criminele bende. Of dat in Spanje ook gebeurd zou zijn? Geen idee. De strijd was, gelukkig, snel voorbij

  10. Volgens mij raak je nog steeds je nationaliteit kwijt als nederlander als je op dit moment voor een ander land vecht. De reden dat dit voor die 2000 politie agenten niet is gebeurd is omdat dit geen soldaten waren daarnaast vochten de Oostfront soldaten in een nederlandse divisie dus (hoewel nederland bezet was) niet voor een buitenlands leger.

  11. Ton Hoffmans zegt: 01-10-10 om 13:56

    Voor Bas: De vergelijking met de FARC kwam niet van mij (zie 16/9 – Tanja Niemeyer)Het gaat daar om een nationale opstand. In Spanje was sprake van een volslagen andere situatie. Dat was geen guerilla maar het ging daar om het steunen van een democratisch gekozen regering tegen een door Hitler en Mussolini gesteunde militaire opstand met een grote internationale impact. Die strijders daar hebben zich ook niet verlaagd tot drugshandel en ontvoeringen, waren niet ideologisch ontspoord en van bendevorming was al helemaal geen sprake. Er zaten veel schrijvers en andere intellctuelen bij (Hemingway, Orwell, Capa, Joris Ivens, Jef Last bijv.). Er bestaan trouwens veel interessante studies over: Bijv. Antony Beevor: De strijd om Spanje, Hugh Thomas: De Spaanse Burgeroorlog. Ook in Spanje zelf is er veel over te doen. Of je er blij mee moet zijn dat het snel was afgelopen? Spanje heeft daarna 40 jaar gezeten met een dictatuur, wraak, martelingen, dwangarbeiders enz. Als je meer wil weten kun me googelen.

  12. Bij het zien van de documentaire op 15-7-2012 bij RTV noord holland
    kwam ik aan de weet dat de heer Herman scheerboom oud spanje strijder (thans overleden)in de govertflinck straat in amsterdam heeft gewoond.Mijn oom ook spanjer strijder de heer Jacob (roep naam Jaap)Dijkstra woonde in die tijd een paar huizen van hem vandaan.Mijn oom is 25 jaar geworden maar in de strijd om gekomen.De familie heeft nooit wat gehoord hoe hij aan zijn einde is gekomen.Deze vraag blijft knagen ,Ik ben op zoek of iemand mijn nader informatie kan geven over Jacob Dijkstra voor zijn vertrek naar Spanje woonde hij in de Govertflinck straat 101 in amsterdam

  13. Johanne Romijn en alle anderen kunnen op de website kijken. Alle informatie over oud-Spanjestrijders is welkom voor onze database.
    Digitaal Platform Spanje

Geef een reactie