Franco moet weg uit de Dodenvallei
De dagen van Franco in de Dodenvallei bij Madrid lijken geteld. De Spaanse regering wil de resten van de in 1975 overleden dictator uit de onderaardse basiliek weghalen. Franco kan worden overgebracht naar een familiegraf. De Dodenvallei wordt daarna een monument van nationale verzoening.
Een regeringscommissie komt dit najaar met hun eindrapport over de kwestie. Hoewel de experts er nog niet over uit zijn of het verstandig is de botten van Franco uit de Dodenvallei weg te halen, lijkt de beslissing al genomen.
“Het wordt tijd dat een icoon van de repressie van het nationaal-katholicisme van iedereen wordt. Een verzoeningsplek”, gelooft de verantwoordelijk minister Jáuregui.
Met de bouw van de Dodenvallei werd onmiddellijk na de Spaanse burgeroorlog in de jaren veertig begonnen. Linkse krijgsgevangen hakten in opdracht van het generaalsregime een lange basiliek in de bergketen Guadarrama. Eenmaal gereed werden de resten van 34 duizend oorlogsdoden in de nissen ondergebracht.
Ook de oprichter van Franco’s eenheidspartij, José Antonio Primo de Rivera, werd in de graftombe te ruste gelegd. Datzelfde gebeurde met dictator Franco, die in 1975 na een lang ziekbed overleed.
Franco zag de Dodenvallei als een heilige plaats, waar de Spanjaarden zich konden verzoenen met hun roerige verleden. Maar in de praktijk trok de basiliek vooral nostalgische aanhangers van het generaalregime, skinheads en toeristen die niet helemaal snappen wat ze zien.
Er is vooral kritiek van de families van Franco’s tegenstanders. Die zagen toe hoe de botten van hun geliefden in de immense graftombe werden gedeponeerd zonder dat ze daarvoor toestemming gaven. Recente pogingen de nissen open te breken liepen op niets uit. Door het vocht in de bergketen zouden de meeste botten zijn verpulverd.
De regering ziet als oplossing voor de omstreden begraafplaats een minstens zo controversiële stap. Die komt neer op het weghalen van Franco’s lijkkist, en wellicht ook die van Primo de Rivera. Franco’s enige dochter Carmen is daarop tegen. Toch zouden onderhandelingen al zijn begonnen.
Hoe je het ook went of keert, de tijd begint wel te dringen voor de socialistische premier Zapatero, wiens opa destijds door Franco’s troepen werd doodgeschoten. Na de verwachte verkiezingsnederlaag over minder dan een jaar treedt een conservatieve regering in Spanje aan. Bij de centrumrechtse Partido Popular zitten ze zeker niet te wachten op het opbreken van graven, hebben ze al laten weten.
Juist omdat de Dodenvallei altijd een bedevaartsoord voor fascisten bleef hadden die twee graven eigenlijk allang geruimd moeten zijn. Nu Franco’s regime in de nevelen der geschiedenis verdwijnt en de Spanjaarden als zoveel Europeanen intussen andere problemen hebben lijkt het logisch om alles maar te laten zoals het is. De tamelijk perverse verzoeningsgedachte van Franco juist op deze bombastische plek toch weer overnemen lijkt me een slechter idee.
Gun de nabestaanden van de tegenstanders die deze ‘verzoening’ begrijpelijk vrij onverteerbaar vinden op kosten van de indertijd verregaand collaborerende RK kerk een herbegrafenis elders, laat Franco en co. liggen en schrap eventuele bestaande onderhoudskosten van overheidswege zodat dit monument heel netjes aan de tand der tijd overgelaten wordt. En eventueel aan het eigen initiatief van de nog vele vaak vermogende aanhangers.
Ik ben eergisteren nog in de basiliek geweest. Officieel niet als toerist, maar als bezoeker van een religieus monument (en reisleider van een groep zeer goed geïnformeerde Nederlandse toeristen). Het is walgelijk om daar rond te lopen in de protserige fascistische lelijkheid en een grote opluchting om daarna weer buiten in de ´Wereld van de Levenden´ te mogen zijn.
Maar toch. In Europa (en dus ook in Spanje) neemt het historisch besef over de gruwelijke perioden in onze geschiedenis zeer snel af. Bovendien zijn onze nobele normen en waarden snel vergeten als er onenigheid bestaat met andersdenken of groepen met een ander geloof. Een absurde plaats als de Vallei der Gevallenen zou een verplicht nummer moeten zijn voor iedereen. Niet om Franco of Primo de Rivera te bezoeken. Maar om letterlijk te zien wat er kan gebeuren als een land onder ´een sterke leider´ het pad van geweld, intolerantie en persoonsverheerlijking opgaat omdat ´het vaderland en onze tradities moeten worden gered´. Het kan tenslotte zo maar weer gebeuren, in alle landen, dat heeft de geschiedenis tenslotte vaak genoeg bewezen.
Franco was geen fascist, hij was een militair. Spanje kent geen fascisten. Het fascisme is een Italiaanse term, een Italiaanse beweging. Beter is het om te spreken over het Franquisme en de Falagisten. Jose Antonio was de oprichter van de Spaanse Falanx. Ik weet niet of Franco lid was van de Falanx. Ik denk het eigenlijk niet. Franco wist het beste eenheid te vormen tussen het leger, de Falanx, de Kerk, de grootgrondbezitters en de industrielen. Iets wat links Spanje nooit voor elkaar heeft gekregen. Die blijven elkaar bestoken en dat was een van de grootste redenen waarom Franco destijds de burgeroorlog kon winnen.
Voor de research van een documentaireIn 2006 ben ik er bij de Valle de los Caidos geweest samen met een halve buslading van de Falanx,. De basiliek is erg imposant. Unheimisch. Je voelt dat daar, tijdens het hakken en graven, duizenden en duizenden gevangen Republikeinen zijn omgekomen. De Falanx voert daar 1 keer per jaar, in november, een rare poppenkast op ter herinnering van Jose Antonio. Als je beide lijken verplaatst zul je het theaterstukje ergens anders weer zien opduiken. Ik vind het daar geschiedkundig wel kloppen, het is per saldo de crux van de Spaanse Burgeroorlog en de posguerra, waar de overwinnaars de verliezers tot op het bot hebben weten te vernederen. Nationale verzoening, dat gebeurt pas als de ene PP gedeputeerde met de andere PSOE gedeputeerde samen hun corrupte smeergelden verbrassen in de plaatselijke puticlub.
@ Ricardo
Inderdaad is het fascisme een Italiaanse beweging (en geen Duitse, hitler was en Nazi, geen fascist) en Franco was geen Italiaan.
Maar, mocht het franquisme veel gemeen hebben met het facisme, dan zou je ze wel kunnen vergelijken, en wellicht zouden dan de verschillen als ondergeschikt beschouwd kunnen worden. Het franquisme opvatten als de Spaanse variant op het fascisme zou eignelijk veel duidelijk maken.
Ik heb alleen geen idee of dat mag, ik weet namelijk niets van het franquisme. Het facisme had (ook) te maken met een expansiepolitiek, en zover ik weet heeft Franco nooit een ander land bedreigd
@Bas, je kunt natuurlijk twisten over de terminologie. Het autoritaire regime van Franco voldeed mi. voldoende aan de meeste kenmerken van het vooroorlogs fascisme om het zo te noemen maar was inderdaad anders dan de Italiaanse variant en veel meer geinspireerd op het Katholicisme. Maar dus evenzeer tegen communisme, socialisme, liberalisme en een parlementaire democratie met een onafhankelijke rechterlijke macht.