Van 24 tot en met 26 juni vindt in Amersfoort de Internationale Conferentie voor Iraanse Vrouwenstudies plaats. Het feit dat deze conferentie voor de tweeëntwintigste keer vrouwen met uiteenlopende meningen bij elkaar brengt, is op zich al een teken van de prominente rol die ze spelen in de strijd voor politieke en sociale veranderingen.Wie de beelden gezien heeft van de protesten die na de presidentsverkiezingen in juni 2009 losbarstten, kan het niet ontgaan zijn dat vrouwen zichtbaar voorop liepen. Sommigen droegen de chador die hun hele lichaam bedenkt, andere liepen mee in spijkerbroek en namen het niet zo nauw met hun hoofddoek. Sommigen van hen riepen ‘met of zonder chador, weg met de dictator’ om te benadrukken dat wat hen verbond het streven naar politieke vrijheid was en dat ze elkaars keuze voor het al dan niet dragen van religieuze kleding respecteerden.

De prominente rol van vrouwen is één van de grote paradoxen van Iran. Voor geen enkele groep waren de gevolgen van de revolutie van 1979 zo tegenstrijdig als voor vrouwen. Terwijl de ene deur voor ze open ging, werden andere in hun gezicht dicht gegooid. Vrouwen hadden massaal deelgenomen aan de revolutie, maar na de overwinning van de religieuze conservatieven rond Khomeini werden veel vrouwen uit de arbeidsmarkt en het publieke leven gedrukt  om hun rol als ‘moeder’ en ‘huisvrouw’ te vervullen.

Makkelijker
Maar tegelijk werd het voor heel veel vrouwen uit religieuze milieus en het platteland makkelijker om aan het sociale leven deel te nemen. Bovendien werd de  tijdens de oorlog met Irak (1980-1988) hun sociale rol in door de politieke leiders benadrukt omdat veel mannen aan het front aan het vechten waren.

In de  jaren negentig begonnen steeds meer vrouwen zich bewust te worden van hun tegenstrijdige positie. Na de revolutie waren vrouwen ontmoedigd om te werken, maar steeds meer van hen ging de arbeidsmarkt op. In 1996 had bijna 13 procent een baan, net als in 1976. Met de uitbreiding van het onderwijssysteem studeerden niet alleen meer vrouwen af, maar hun deelname overtrof die van de mannen. In 2001 bestond de helft van de universitaire studenten uit vrouwen, daarna bleef hun aandeel stijgen tot 62 procent in 2008.

Tegelijk ondervonden vrouwen een hoge mate van discriminatie. Een aantal beroepen zoals die van rechter was voor hen verboden. Shirin Ebadi, die in 2003 de Nobelprijs voor Vrede kreeg, werd in 1979 als rechter ontslagen. Ongelijke behandeling trof vrouwen ook in het gezin, op de arbeidsmarkt en in de rechtspraak. Het feit dat in 2003 hun gemiddelde inkomen 38 procent van dat van mannen bedroeg, zegt al genoeg over hun achtergestelde positie. Ook op straat werden vrouwen lastiggevallen als ze zich niet ‘zedelijk’ gedroegen.

Ondanks al deze tegenslagen hebben vrouwen in Iran een enorme kracht getoond door simpelweg te volharden en zich niet uit het publieke leven weg te laten drukken. Ze hebben hard gevochten om hun ambities en rechten te realiseren. Ondanks alle obstakels slaagden ze in toenemende erin om te studeren, te werken, tijdschriften te publiceren, NGO’s op te richten en diverse campagnes te leiden.

Bruisende beweging
Eén van hun belangrijkste successen was het creëren van een grote en bruisende beweging voor vrouwenrechten waarin feministen met religieuze en seculiere ideeën begonnen samen te werkten. De hoofdredacteur van het religieus georiënteerde blad Zanan (Vrouwen) schreef hierover: ‘Omdat vrouwenrechten in Iran zo’n complexe kwestie zijn, moeten we beginnen bij wat ons bindt en vanuit daar samenwerken tot we bij de meningsverschillen uitkomen.’ Door het creëren van een groot netwerk van activisten en organisaties en het bevorderen van tolerantie en samenwerking, leverden ze een grote bijdrage aan het ontstaan van een infrastructuur en cultuur die de opkomst van de Groene Beweging heeft mogelijk gemaakt.

Mede door de druk van de campagnes van de vrouwenbeweging lanceerde president Khatami in 1997 zijn politieke hervormingen. Ook in de afgelopen jaren hebben vrouwen in Iran een grote rol gespeeld, via bijvoorbeeld campagnes zoals de One Million Signitures voor vrouwenrechten. In de afgelopen jaren liepen ze voorop om democratische veranderingen te eisen en hebben vaak daarvoor een hoge prijs betaald. Vooraanstaande activisten zoals Shahla Sherkat, Noushin Ahmadi Khorasani, Parvin Ardalan, Shadi Sadr hebben gevangenisstraffen uitgezeten of hebben hun land moeten verlaten, maar alles wijst erop dat de toekomst van Iran in grote mate bepaald zal worden door wat vrouwen zoals zij zullen doen voor gelijke rechten.