Anders Breivik in de rechtszaal

Verslaggever Rudy Bouma is deze week in Noorwegen om verslag te doen van het proces-Breivik.

Daar staat de massamoordenaar,  op nog geen drie meter van mij vandaan: Anders Breivik, de man die in koelen bloede een einde maakte aan 77 – veelal jonge – levens.  Zoals altijd keurig in het pak, het smalle baardje op de kaaklijn zorgvuldig getrimd. “Het is als praten met Hannibal Lecter” (uit de film ‘Silence of the Lambs’ red.) zei een psychiater deze week over hem. 

De vraag die in deze eindfase van het ’22 juli-proces’ centraal staat in de rechtbank van Oslo is of hij toerekeningsvatbaar was toen hij een bom plaatste in het centrum van Oslo en op het eiland Utoya socialistische jongeren executeerde. 

Verdeeld
Deskundigen zijn tot op het bot verdeeld. Het psychiatersduo Torgeir Husby en Synne Sørheim concludeerden vorig jaar november dat hij paranoïde schizofreen en dus ontoerekeningsvatbaar is.  Dat zou betekenen dat Breivik naar een psychiatrisch ziekenhuis moet voor behandeling. Die zijn stukken luxer en minder goed beveiligd dan de Nederlandse tbs-klinieken. 

Kritiek
Het uitgelekte rapport van de psychiaters kreeg veel kritiek. De rechtbank vroeg een tweede psychiatersduo een contra-expertise te schrijven. Hun conclusie was het tegenovergestelde: Breivik kan verantwoordelijk worden gehouden voor zijn daden.  Ze krijgen bijval van alle getuigedeskundigen die deze week aan het woord komen. De controverse tussen de deskundigen maakt het voor het Openbaar Ministerie een bijna onmogelijke opgave al volgende week tot een eis te komen. 

Nerveus
Husby en Sørheim lichten hun rapport vandaag en gisteren voor het eerst toe. De internationale pers, die na de eerste getuigenissen verdween uit de rechtzaal, is teruggekeerd. De psychiaters ogen nerveus na de stormvloed van kritiek maar blijven bij hun conclusie: paranoïde schizofreen. Breivik reageert misprijzend op hun conclusie dat hij een geestesstoornis heeft. Hij noemt het sprookjes en toont zich geïrriteerd dat hij (nog) niet mag reageren. Vaak kan hij zijn lachen nauwelijks inhouden als de psychiaters praten over zijn (vermeende) psychoses.

Angst voor bacteriën
De moeder van Breivik hoeft vanwege gezondheidsredenen niet te getuigen maar schetst in het rapport Husby/Sørheim een nieuw beeld van zijn radicalisering in de laatste jaren. In 2006 trok hij weer bij haar in en werd steeds agressiever tegen haar. Breivik, die thuis rondliep in een ‘overlevingspak’ en tempeliersuniform schreeuwde tegen haar en noemde haar een marxist. Hij vermeed direct contact met haar uit angst voor bacteriën.

‘Rambo’
Ook werd hij onzeker over zijn uiterlijk en wilde hij plastische chirurgie ondergaan. Moeder Breivik wist van zijn wapenaankopen en getuigt dat hij door het trainen veranderde in ‘een soort Rambo’. Ze was opgelucht toen hij verhuisde naar een boerderijtje waar ze niet mocht langskomen omdat er ‘spinnen en rare geluiden waren’.  Een dag voor de aanslagen kwam hij bij zijn moeder langs. “Hij heeft gelogen en me bedrogen”, vertelt ze huilend. Ze sprak haar zoon pas weer drie weken na de aanslagen, vertelt Sørheim. Breivik glimlacht. 

Vragen en of opmerkingen? Mail de maker: Rudy.Bouma@nieuwsuur.nl 

Volg @rudybouma ook op Twitter