Sinds ik ben aangesteld als NOS Ombudsman, krijg ik dagelijks meerdere keren de vraag voorgelegd of het in mijn geval niet Ombudsvrouw zou moeten zijn. Daar heb ik niet voor gekozen, omdat de vrouwelijke uitgang een functie meteen minder gewicht geeft. Men kan nu eenmaal beter directeur zijn dan directrice. Ook titels als chef en cheffin hebben een andere gevoelswaarde, om nog maar te zwijgen over het verschil tussen een secretaris en een secretaresse. Vrouwen die zichzelf serieus nemen kiezen dus vaak voor de mannelijke functienaam.
Bovendien had ik over het woord Ombudsman altijd begrepen dat het niets te maken had met het geslacht van de functionaris. De toevoeging -man sloeg op het instituut. Nora Salomons, Ombudsman/vrouw van de Gemeente Amsterdam tot 2005 bevestigt dit: ‘De uitgang van Ombudsman staat voor mens in het Scandinavisch. Ik heb er destijds bewust voor gekozen. Als je er -vrouw van maakt, zou je er een sekse aan meegeven en dat is juist niet de bedoeling.
‘Toch voor de zekerheid nog even gebeld met Muriel Norde, hoogleraar Scandinavische taal- en letterkunde in Groningen (foto). Zij pakt het etymologisch woordenboek erbij: ‘Ymbodz man is Oudzweeds en betekent “wettelijk vertegenwoordiger of adviseur”.’ De oorsprong is “ombudh” (opdracht) en “man” in de betekenis van man.’
Ook de Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal is minder stellig dan Nora Salomons. Volgens Wouter van Wingerden kan ik zowel ‘ombudsman’ als ‘ombudsvrouw’ gebruiken. ‘Er zijn geen bindende regels voor het gebruik van de mannelijke of vrouwelijke vorm van een functiebenaming als een vrouw de functie uitoefent.’ Veel functienamen eindigen op man: ambachtsman, klusjesman, politieman, vuilnisman, weerman, stuntman en zegsman. ‘Daarnaast doen vrouwelijke uitgangen de ronde in bewindsvrouw, groentevrouw, sportvrouw, en….,’voegt Van Wingerden er aan toe: ‘Ombudsvrouw.’
Hum. Zou ik mijn mening moeten herzien? Volgens Norde is daar geen reden toe. ‘Etymologisch gezien betekent /man/ in Ombudsman dus inderdaad ‘man’, maar in het huidige egalitaire Zweden is het een neutrale term. Veel Ombudsmannen zijn daar vrouw. Omgekeerd kunnen in Zweden ook van oorsprong vrouwelijke termen voor mannen gebruikt worden, ‘sjuksköterska’ bijvoorbeeld: verpleegster.’