Ombudsman

De grote hongersnood van 2005 in Niger heeft nooit plaatsgevonden. Dat was de boodschap van The Famine Scam (‘Het hongerbedrog’) een van de vijf documentaires op NOS News Input 2009 van 6 oktober. Deze humanitaire ramp was destijds wereldnieuws. Namens de VN riep top-diplomaat Jan Egeland alle landen op een bijdrage aan de hulp te leveren. Nieuwszenders over de hele wereld maakte melding van de vermeende catastrofe. Ook het NOS Nieuws heeft er over bericht en zelfs gemeld dat er 4 miljoen mensen honger leden. De makers van The Famine Scam Per Christian Magnus en Mats Ektvedt tonen overtuigend aan dat de grote hongersnood, waarbij volgens Hillary Andersson, de BBC-correspondent ter plaatse, 3,5 miljoen slachtoffers waren, zich niet heeft voorgedaan.
We kennen natuurlijk allemaal de speelfilm Wag the dog, waarbij Dustin Hoffman de media voedt met beelden van een oorlog die er niet is, om de aandacht van politieke problemen af te leiden. Dat was fictie. The Famine Scam is echt. De BBC geeft zich over aan een melodramatische vorm van journalistiek waar vroeger CNN het patent op had en interpreteert alle aanwijzingen verkeerd. Een dode boom bewijst dat er droogte is, een kind dat in werkelijkheid malaria heeft, sterft van de honger. Het eten van bladeren, normaal in Niger, duidt op het voedseltekort. Hier gaan gemakzucht, sensatiezucht en gebrek aan kennis van de lokale context hand in hand. Hulporganisaties gaan mee in het verhaal omdat het hen helpt met de fondswerving. Vervolgens neemt de rest van de wereld het over en durven andere ingevlogen verslaggevers ‘het nieuws’ niet meer onderuit te halen.

Suriname
Gerard van den Broek, chef NOS Buitenland, organiseert het jaarlijkse event NOS News Input. Hij koos voor deze film omdat hij ‘voor ons als nieuwsbrengers van groot belang is’. Van den Broek: ‘Zo’n film maakt je weer even heel bewust van de valkuilen die we elke dag kunnen vinden, en de kwetsbaarheid van je werk. Checken we genoeg? Elke dag gaan we in vertrouwen af op wat collega’s in het buitenland ons melden en wij wisselen ook vaak genoeg beelden uit tussen Europese publieke zenders.’ Zeker bij de buitenlandberichtgeving zijn er veel valkuilen, geeft Van den Broek aan. Uit de film blijkt dat het bijzonder lastig is de lokale bevolking zelf te horen, zonder tussenkomst van internationale organisaties of hulpverleners.
NOS News Input is bedoeld voor de hele NOS-redactie om inspiratie op te doen voor het dagelijkse jachtige werk. Van den Broek geeft aan dat The Famine Scam een patroon blootlegt waar nieuwsredacties zich niet makkelijk aan kunnen onttrekken. ‘Hebben we het lef om iets weg te gooien als blijkt dat het geen goed verhaal is?’ Wanneer een verslaggever eenmaal een dure reis heeft gemaakt, moet er ook iets uitkomen. Als voorbeeld noemt Van den Broek de ‘watersnoodramp’ van enkele jaren geleden in Suriname. ‘Er was een hulpactie op gang gekomen in de Surinaamse gemeenschap, dus de NOS ging er op af. Al snel bleek er nauwelijks iets aan de hand te zijn. Maar niemand die het toen aandurfde om alle satellietverbindingen en extra programma’s af te zeggen.’