De discussie over de uitspraak van de naam van de voetbalclub Heracles werd bij mij aangezwengeld door de heer van Eeden. In de voetbaluitzendingen leggen de presentatoren de klemtoon op de tweede lettergreep. Ze zeggen Herácles en dat klinkt de heer van Eeden ‘als een punaise in de oren’. Ik neem aan dat hij gymnasiast is (net als ik, maar dat doet hier niet ter zake) en op het gymnasium leert men dat je Héracles moet zeggen. Antwoord aan de heer van Eeden:
Ik heb het opgenomen met Tom Egbers, de deskundige bij uitstek, omdat hij uit Almelo komt en de eredivisieprogramma’s presenteert. Hij heeft in de loop der tijd veel klachten over de uitspraak ontvangen. Het is dus niet, zoals u misschien denkt onwetendheid, het is een bewuste keus om deze uitspraak aan te houden. Zijn argumentatie hiervoor luidt als volgt: ‘Ik houd me vast aan wat de leraar klassieke talen van Willem Wilmink tegen mij zei: “Héracles is een held uit de Griekse mythologie en Herácles is een voetbalclub uit Almelo”.’
In Almelo zeggen ze Herácles tegen hun club. Dat is een belangrijk argument. Bovendien is het Grieks een dode taal. Egbers: ‘We weten niet hoe het vroeger is uitgesproken. Aan het eind van de Middeleeuwen is bepaald, hoe het moest worden uitgesproken, of het de juiste uitspraak is weet niemand. Volgens de opvattingen van Erasmus moet je het uitspreken als Herácles.’
Hierbij refereerde Egbers waarschijnlijk aan De recta Latini Graecique sermonis pronunciatione (De juiste uitspraak van de Latijnse en Griekse taal, Bazel) uit 1528, maar hij was alweer op weg naar zijn volgende vergadering, die ongetwijfeld over voetbal ging, dus dat kon ik hem niet vragen.
Hij gaf me nog wel mee dat er in Thessaloniki ook een voetbalclub is die naar dezelfde Griekse held is vernoemd en dat de moderne Grieken daar zelf spreken van Héracles. ‘En vijf jaar geleden speelde er een Griekse voetballer bij Ajax die ook Héracles zei, toen hij het over de club uit Almelo had. Maar in Almelo zelf zeggen ze Herácles. Ik houd me aan die uitspraak, omdat ik vind dat het hun club is en niet van de kleine groep mensen die het gymnasium heeft doorlopen.’
Ik hoop dat u zijn argumentatie overtuigend vindt, als Ombudsman heb ik er niets aan toe te voegen.
Mijn vouw is gymnasiaste en zij vertelde me dat haar leraar Grieks er op wees dat beide uitspraken kunnen!
. . . nou mijn tante was ook bij de gymnastiek op
hèrcules hebe; maar zij vraagt zich af waarom nu
S.C. Héracles en niet F.C. Héracles… hèt is toch
‘n Football Club of heb ik dàt misssss..??!!
voormalig ABS-student [AmBachtSchool!].
gr. Fair Hunter
Mevrouw Roethof doet erg haar best om een antwoord te verzinnen en kiest uiteindelijk voor de dorpspomp van Almelo. Omdat mijnheer Egbers het zegt, zal het wel zo zijn.
De rest van Nederland, waar sinds jaar en dag de klemtoon op de eerste lettergreep wordt gelegd, Erasmus en die o zo grappige leraar klassieke talen ten spijt, is verdomde elitair, zeg.
De gevolgen van het flauwe antwoord zijn duidelijk. Voortaan spreken de presentatoren en verslaggevers bij NOS Sport van FC Utreg. Er wordt verder druk gerepeteerd op de Groningse uitspraak van FC Groningen, Feyenoord op z´n Rotterdams etc..
Iedereen buiten Almelo mag nu gaan hopen dat Heracles zo snel mogelijk verdwijnt uit de eredivisie. Die irritante en slome uitspraak raken wij dan vanzelf weer kwijt.
mvrgr.
Uit de geschiedenis van Héracles Almelo blijkt dat de club aanvankelijk Hércules heette (en niet Hercúles), en omgedoopt is in Héracles omdat er al een club met de naam Hércules was.
Ene heer Hilarius wist te melden dat Hércules en Héracles dezelfde waren en zo is het dus Héracles geworden. De naam van de club verwijst dus naar de Griekse held Héracles.
Het systeem van Erasmus houdt in, dat de toontekens in het oud-Grieks beschouwd worden als klemtoontekens. In het oud-grieks ligt een circonflexe (een stijgend en dalend toonteken) op de laatste lettergreep van Héracles en dus zou volgens Erasmus de uitspraak Heraclés zijn.
De andere in Nederland gebruikelijke uitspraak is die van Henning. Daarbij worden de regeles van het Latijn gevolgd. Dan zou de uitspraak Héracles zijn.
Wat het ook is: het is nooit Herácles. Niet iedereen in Almelo heeft het over Herácles. Ik ken genoeg supporters van Héracles, die het gewoon over Héracles hebben. Omdat Tom Egbers kennelijk uit bepaalde kringen in Almelo komt, waar men Herácles zegt, is zijn uitspraak als dialect een aanduiding van zijn ‘roots’. Dat de overige niet uit die omgeving afkomstige presentatoren om die reden de uitspraak klakkeloos overnemen, zegt heel veel over de persoonlijkheid en het niveau van die presentatoren. Kennelijk hebben die, net zoals mevrouw Roethof, lak aan wat de rest van Nederland ervan vindt om het tenenkrommend Herácles te moeten aanhoren.
Met vriendelijke groet.
Ik wil wel aannemen dat Egberts c.s. er belang bij hebben om de uitspraak over te nemen van de mensen die momenteel bij Heracles aan de touwtjes trekken, welke groep dit precies is daargelaten.
Indien waar, is dit is een argument waarom bepaalde journalisten het anders uitspreken dan gangbaar. Maar het is niet een argument voor een bepaalde uitspraak in het algemeen, d.w.z. wat de juiste uitspraak is.
Als het gaat om de juiste uitspraak van Heracles is er m.i. nauwelijks discussie. De regel “klemtoon op de derde lettergreep van achter, tenzij geaccentueerd” is duidelijk genoeg, immers was het al duidelijk toen de club werd opgericht.
Het gaat dus niet om de juiste uitspraak. Als het er wel om ging, dan zou men moeten komen met een gedegen argument waarom de gangbare uitspraak verkeerd is c.q. veranderd zou moeten worden. (En die lees ik niet. Egberts citeren over Erasmus is niet voldoende: je zult Erasmus of een kenner moeten citeren).
Nee, het gaat erom waarom bepaalde journalisten ervoor kiezen het verkeerd uit te spreken. “Omdat anderen het zo uitspreken” is niet voldoende: je moet aangeven waarom je anderen volgt, niet alleen vermelden dat je het doet.
Nogmaals, ik wel aannemen dat er een belang is om anderen te volgen, maar dit wordt niet vermeld in het stuk en ook welk belang dit is zal speculatie blijven vermoed ik.
Kortom, ik ben niet overtuigd door uw artikel.
En tenslotte mijn mening. Ik vind de uitspraak net zo ergelijk als “normaliter” met klemtoon op “li” i.p.v. op “ma”. Het is jammer dat de NOS blijkbaar niet overal goede uitspraak kan afdwingen. Het is met name spijtig dat de huidige supporters de naam van hun club verkeerd overgenomen hebben van hun voorgangers. De club wordt niet van hun afgepakt door een goede uitspraak te hanteren, integendeel.
Met een groet,