De heer Egas heeft bij mij een klacht ingediend over een onderwerp in de uitzending van 7 oktober. Volgens hem was de NOS te voorbarig door op die dag te melden dat de Wet kraken en leegstand in de Tweede Kamer werd aangenomen, omdat er nog geen stemming had plaats gevonden. De heer Egas vond ook dat de beknopte geschiedenis van het kraken uit het journaal van 18.00 uur geen recht deed aan de werkelijkheid. In zijn woorden: ‘Verder is het ronduit schandalig dat er in de uitzending, bij een korte behandeling van de geschiedenis van kraken, gemeld wordt dat krakers tegenwoordig niet meer idealistisch zouden zijn, omdat er buitenlanders in de kraakpanden worden aangetroffen!? Deze koppeling is ronduit laakbaar en onethisch. Ook wordt ten onrechte gemeld dat krakers zich steeds vaker gewelddadig zouden verzetten bij ontruimingen. Deze mededeling is feitelijk onjuist en kan op geen enkele manier met statistische informatie worden ondersteund.’
Uitspraak van de Ombudsman:
De stemmingen in de Tweede Kamer zijn meestal niet direct na afloop van een debat. Vaak zit er wel een week tussen de afronding van een debat en de stemming over een wetsvoorstel. Maar de woordvoerder van de verschillende fracties leggen tijdens het debat hun kaarten op tafel en geven aan of hun fractie het wetsvoorstel zal steunen of verwerpen. De politici zelf maken tijdens de behandeling de balans op en weten dan of het voorstel het haalt of niet. Geen enkele journalist houdt die informatie een week vast, totdat er echt gestemd is. Dat is ook niet nodig, alleen als de stemmen dreigen te staken is voorzichtigheid geboden. NOS Nieuws meldde op 7 oktober: ‘Er komt een verbod op kraken. Een meerderheid van de Kamer is daarvoor.’ Dat klopte en door het woordje ‘komt’ te gebruiken is het niet alleen politiek, maar ook juridisch juist, en staatkundig verantwoord. De Wet kraken en leegstand is inderdaad op 15 oktober door de Tweede Kamer aangenomen.
Nu inhoudelijk. Om 18.00 uur is van het kraken een zogeheten ‘uitlegonderwerp’ gemaakt waarbij de beknopte historie van het kraken in Nederland is weergegeven. Ik geef de tekst hier letterlijk weer.
Kraken
Kraken mag in Nederland, maar er moet wel aan bepaalde voorwaarden worden voldaan; Het pand moet minstens een jaar leegstaan en de ruimte moet bewoonbaar zijn. Krakers bellen vaak zelf de politie om te vertellen dat ze een pand gekraakt hebben.
Jaren 60
Eind jaren 60 heerst er in steden grote woningnood, terwijl er tegelijkertijd veel panden leegstaan. Als protest vinden de eerste georganiseerde kraakacties plaats. Er ontstaat een actieve kraakbeweging en het ‘kraken’ wordt een subcultuur.
Geen woning, geen kroning
De krakers krijgen een slecht imago als bij ontruimingen grootschalige rellen plaatsvinden. Onder het motto ‘geen woning, geen kroning’ roept de kraakbeweging 30 april 1980 uit tot actiedag. De inhuldiging van koningin Beatrix wordt overschaduwd door rellen.
Gewelddadiger
Van de ooit zo idealistische kraakbeweging is nu weinig meer over. De politie treft bijvoorbeeld in gekraakte panden in Amsterdam steeds vaker groepen buitenlanders aan. Ook worden krakers gewelddadiger bij het verdedigen van het gekraakte pand.
De krtiek van deer Egas richt zich op het laatste stukje. Voordat ik daar antwoord op geef, schets ik graag nog even de context. Wat is de aanleiding voor dit nieuwsitem? De behandeling van de Wet kraken en leegstand, een initiatiefwet van VVD, CDA en ChristenUnie. Om 18.00 uur is het debat in de Tweede Kamer nog in gang en kunnen de initiatiefnemers geen uitleg geven voor de camera. Daarom vind ik het wel terecht dat de NOS een deel van hun argumentatie (een tendens tot verharding in de kraakwereld en meer gewelddadige excessen bij ontruimingen) meeneemt in het verslag. Zeker omdat de rest van het onderwerp sterk overhelt naar de andere kant. Idealistisch kraker Emma komt als tegenstander van de wet (‘Idealen verbied je niet’) uitvoerig aan het woord, gevolgd door de Nijmeegse burgemeester Thom de Graaf die aangeeft dat kraken in zijn gemeente geen probleem is en dat hij als burgemeester ‘de maatschappelijke tegendruk van de kraakbeweging’ goed kan gebruiken.
De tekst die de redactie van NOS Nieuws heeft gemaakt onder het kopje ‘gewelddadig‘, waarin staat dat er in de kraakpanden steeds vaker buitenlanders worden aangetroffen, is direct ontleend aan de Memorie van Toelichting van de wet. Ik citeer:
‘Daarnaast lijken de in Nederland actieve krakers in toenemende mate over een andere nationaliteit te beschikken. Zo worden bij ontruimingen van kraakpanden de laatste jaren steeds vaker personen aangetroffen die elders uit Europa afkomstig zijn. Daarbij zou het met name gaan om zogeheten anti-globalisten, seizoensarbeiders en «toeristische» krakers afkomstig uit Zuid- en Oost-Europa. Ook mede tegen deze achtergrond staan wij een stringentere aanpak van kraken voor, aangezien moet worden voorkomen dat het Nederlandse beleid ten aanzien van kraken een aanzuigende werking heeft op krakers afkomstig uit het buitenland.’
De NOS moet op grond van haar eigen journalistieke code evenwichtig en onbevooroordeeldheid berichten en de pluriformiteit van de meningsvorming in ons land goed laten zien. Ik heb als Ombudsman ook kritiek op de reportage van 18.00 uur. Hij is mijns inziens te gekleurd tegen de Wet kraken en leegstand en te positief over het fenomeen kraken. Dit wordt om 20.00 uur gecorrigeerd als een van de indieners, Kamerlid Brigitte van der Burg (VVD), de kans krijgt uiteen te zetten, waarom de wet volgens haar nodig is. Daarna komen Emma en burgemeester de Graaf nogmaals in beeld met de tegenargumenten. Om 20.00 uur is wat mij betreft de balans in de berichtgeving hersteld.
Voor de opvatting dat de NOS ’laakbaar en onethisch’ heeft bericht, zie ik geen grond. Ook al is er kritiek geweest op de onderbouwing van de indieners, – ondermeer van de Raad van State – , dat kan geen reden voor de NOS zijn die onderbouwing weg te laten. De positieve visie op kraken en het idealistische aspect ervan zijn in de reportage voldoende tot hun recht gekomen.
De Ombudsman probeert een gefundeerde onderbouwing te geven voor de bewering dat het er bij het kraken tegenwoordig gewelddadiger aan toe gaat dan voorheen. Echter, er wordt door de Ombudsman totaal geen bewijs geleverd dat deze stelling juist dan wel onjuist is. Ze stelt wel dat het er gewelddadiger aan toe gaat, maar geeft totaal geen mededeling waarop dit is gebaseerd. Met andere woorden, er mist bronvermelding waardoor de stelling van de Ombudsman in twijfel moet worden getrokken. Ik ben daarom van mening dat de klager, de heer Egas, in het gelijk moet worden gesteld. Of in ieder geval, er ontbreekt bewijs dat deze stelling onjuist is. Hierbij wil ik wil ik niet zeggen dat de heer Egas gelijk heeft, ik wil alleen maar aanduiden dat de Ombudsman niet volledig is en dus niet zomaar de NOS in het gelijk kan stellen dat het er gewelddadiger aan toe gaat.
@michel Niet de Ombudsman stelt dat kraken geweldadiger is geworden, de indieners van het wetsvoorstel stellen dat. En een meerderheid van de Tweede Kamer is voorstander van de Wet kraken en leegstand. Ik vind het dus terecht dat de NOS in een objectieve weergave deze argumentatie meeneemt, naast de argumenten van de tegenstanders van de wet.