De Ombudsman heeft het beleidsstuk met interesse en plezier gelezen. De hoofdredactie verdient credits voor het feit dat de bezinning op het dagelijkse werk in een bredere context is geplaatst en dat zij de dilemma’s van de moderne journalistiek onder ogen ziet.
In deze tijden van onzekerheid zijn de media volop in beweging. Iedereen met een website is in feite een eigen medium geworden. Het vereist een nieuwe oriëntatie van de journalistiek om in dat veld van meningen, kennis en belangen, de betrouwbare gids te blijven van een grote groep Nederlandstaligen.
Die tegenstelling tussen gewenste continuïteit en noodzakelijke verandering laat al zien dat de opgaaf waar NOS Nieuws voor staat, niet gering is.
Publiek in de Toekomst stelt dat niet alleen de verhouding tussen journalist en publiek verandert, ook die tussen kranten en omroep. Doordat het nieuws zich deels naar internet heeft verplaatst, zijn twee vormen van journalistiek, die vroeger ver uiteen lagen, het geschreven woord en het audiovisuele verslag, directe concurrenten geworden.
Uit die situatie vloeit voort dat de NOS, die vanuit publieke gelden wordt gefinancierd, meer dan ooit verantwoording zal moeten afleggen. Publiek in de Toekomst levert een goede bijdrage aan de vereiste transparantie.
De voornaamste kritiek van de Ombudsman richt zich niet op de analyse, deze wordt op grote lijnen gedeeld, maar op de vertaling daarvan in acties.
Inhoudelijk
In het stuk worden vijf ontwikkelingen genoemd waar het NOS Nieuws in de toekomst meer aandacht aan zal besteden. Deze liggen zeer voor de hand en zijn nu ook al volop in het nieuws aanwezig. Ook zonder ze te benoemen zouden ze aan de orde komen. China, verkiezingen in eigen land en de energie- en klimaatcrisis, zijn onderwerpen waar de NOS niet om heen kan.
Bij ‘de moeizame ontwikkeling van een multiculturele samenleving’ gaat het niet zozeer om de aandacht die hier aan wordt gewijd, maar om de wijze waarop dat wordt gedaan en daartoe geeft de hoofdredactie te weinig richting aan.
Personeel
De voorgestelde maatregelen op personeelsbeleid klinken ambitieus, maar zijn de uitwerking niet bepaald revolutionair. Om de ambitie waar te maken dat redacteuren van de NOS een kennisniveau hebben waarmee ze ingewikkelde hedendaagse problemen kunnen identificeren en analyseren, is meer nodig dan 2 opleidingsdagen per medewerker per jaar.
De veranderingen in de programmering hebben meer het karakter van wegwerkzaamheden dan van het aanleggen van nieuw wegen of het bouwen van viaducten. Het streven naar meer eigen nieuwsverhalen krijgt een te magere vertaling, als er slechts 1 researcher, specialist of themacorrespondent extra per jaar bij komt.
Tegenstrijdig
De verdieping van de berichtgeving staat op gespannen voet met de wens de 24-uurs nieuwsvoorziening uit te breiden en te versnellen. De werkdruk is al vrij hoog op de redactie. Wanneer meer kanalen moeten worden bediend en bestaande news outlets vaker dan voorheen ververst moeten worden, leidt dit tot een verhoging van de werkdruk. Er komt een moment waarop de keuze voor meer fte’s zal moeten worden gemaakt.
De Ombudsman vraagt zich na lezing van Publiek in de Toekomst af, of de op zichzelf begrijpelijke keuze voor User Activated Content ook niet onvermijdelijk verder weg voert van het voornemen tot grondige research en eigen nieuws.
Vertrouwen
De vertrouwenscrisis die de opstellers van het stuk in hoofdstuk 2 beschrijven vormt een enorme uitdaging voor een publieke nieuwsorganisatie. Niet in de laatste plaats omdat het gebrek aan vertrouwen in autoriteiten zich ook kan vertalen – en soms al heeft vertaald – in een gebrek aan vertrouwen in de journalistiek.
Geloofwaardigheid is de kern van het ‘product’ dat de NOS in de aanbieding heeft. ‘Media zijn zelf onderdeel geworden van de voortdurende stormflarden die over de wereld razen,’schrijft de hoofdredactie terecht. ‘Vergroting en vergroving, versimpeling en versnelling ontstaan ook hier in de wereld waarin wij werken.’ De signalering is juist en verontrustend.
Een verwijzing naar de Journalistieke Code van de NOS zou hierbij niet misstaan. Deze kan behulpzaam zijn vergroving, versimpeling en onwaarheid in de praktijk van alledag te vermijden.