Ombudsman

Dagelijks produceren journalisten kilometers tekst, maar over het journalistieke vak wordt niet veel geschreven. Daarom is het boek van Jan Blokker, dat onlangs verscheen, een aanrader voor iedere journalist die zich op zijn werk wil bezinnen. Jan Blokker is een belezen persoon, maar ook iemand van de praktijk. Vanuit zijn brede oriëntatie maakt hij korte metten met het doemdenken dat in krantenkring overheerst en pleit hij voor een nieuw zelfbewustzijn in de journalistiek: vrij en onverveerd, met open oor voor de lezers, lak aan de autoriteiten en dicht bij de dorpspomp. Nieuws garing is geen intellectuele exercitie, maar dirty business voor ‘jachthonden met een laag voorhoofd’.

 In Nederland is dat ideaal op dit moment ver te zoeken, schrijft Blokker. Wat is journalistiek vandaag de dag? Een vak dat wordt beoefend door mensen die er op neerkijken. De dreiging van internet is voor Jan Blokker de aanleiding om een prikkelend boek te schrijven over het zelfbeeld van journalisten. Want wie zijn die ‘Nederlandse journalisten die niet van journalistiek houden’ zoals de titel luidt?

Blokker noemt de hoofdredacteur van de Volkskrant die zich in zijn rol als voorzitter van het Genootschap van Hoofdredacteuren overgeeft aan sombere praatjes over de toekomst van de papieren krant. Hij noemt de negentiende eeuwse schrijver Conrad Busken Huet die zich liever godsdienstleraar dan journalist noemde en sprak over de ‘lagere wereld der journalistiek’. En hij noemt Joris Luyendijk. ‘Door zichzelf de rol van klokkenluider aan te meten, klaagde Luyendijk indirect alle collega’s aan die hun lezers op ‘nieuws’ uit het Midden-Oosten trakteerden in de wetenschap dat het geen nieuws was, omdat ze consequent en continu door woordvoerders, voorlichters, of ook persbureaus waren misleid.’

Blokker houdt van nieuws en hekelt het op een lijn stellen van nieuws en communicatie. Hij haalt met instemming de Amerikaanse journalist Joe Liebling (1904-19630 aan, die schreef: ‘Journalistiek refereert aan wat dag voor dag gebeurt, terwijl “communicatie”ook kan gaan over wat niet gebeurt, wat de communicator wil dat er gebeurt, of wat hij mij wil laten geloven dat er is gebeurd.’

Burgerjournalistiek? Blokker denkt niet dat er zoiets bestaat. ‘Journalistiek is zoals bekend de bezigheid die zich toelegt op het vergaren en verspreiden van wetenswaardigheden uit de samenleving, ter wille van een publiek dat noch de lust of de tijd, noch de aanleg heeft om het allemaal zelf uit te zoeken.’

Ten tijde van de verzuiling stond de journalistiek ten dienste van de boodschap die politieke leiders – hoofdredacteuren veelal zonder enige interesse in echte journalistiek – wilden verspreiden. ‘En aanstaande journalist werd in Nederland niet gekozen of getraind als een “waakhond van de democratie”, maar als een herdershond van de verzuilde kuddes, of liever nog als een blindengeleidehond van een schare lezers die anders in zeven sloten tegelijk zouden lopen.’ Dit heeft er mede toe bijgedragen dat de Nederlandse journalistiek zich afspeelt in een opvattingencultuur terwijl de Amerikanen in een nieuwsgierigheidscultuur werken.
Dit soort inzichten maakt het boek leuk en leerzaam.

Titel: Nederlandse journalisten houden niet van journalistiek
Auteur: Jan Blokker
Uitgever: Prometheus