In tijden van crisis is de belangstelling voor politiek overstelpend. Toen het kabinet Balkenende IV midden in de nacht ten val kwam en de premier om kwart over vier ‘s nachts de pers te woord stond, keken daar 125.000 mensen naar via Nederland 3 en 50.000 via RTL 4. Een extra lang journaal dat de volgende ochtend in de Olympische ontbijtshow werd uitgezonden trok 673.000 kijkers. De journaals van 18.00 en 20.00 van zaterdag 20 februari werden door respectievelijk 1,5 miljoen en 2,2 miljoen kijkers gezien, terwijl het journaal door de Olympische Spelen tijdelijk naar Net 2 verhuisd is.
Niet alleen de val van het kabinet hield veel Nederlanders in de greep. Ook de twee belangrijke Kamerdebatten van de afgelopen weken, over het rapport van de commissie Davids en het verlengen van de missie in Uruzgan, zijn door veel mensen live bekeken. Als Ombudsman van de NOS bereikten mij veel klachten over het afbreken van die debatten in verband met de normale programmering. Zo werd de live-uitzending op donderdag 19 februari gestopt, toen Wouter Bos aan het woord kwam. Een kwade kijker schreef: ‘Of u zendt uit of niet. Daar hebben wij Nederlanders recht op. Het is een publieke zender waar niet iemand beslist wat er gebeurt. Deze gang van zake is niet wenselijk en zeer ondemocratisch temeer daar heer Bos het woord ging voeren. Uw verwijzing naar een andere uitzending en/of website heeft daar niets mee te maken.’
Het is waar dat de politiek geïnteresseerde mediaconsument tegenwoordig niet meer op de analoge televisie is aangewezen. Via internet kan men naar vele websites, ook van politieke partijen zelf en omdat politiek nieuws in een democratie een bijzondere functie vervult, is er sinds 2006 Politiek24. Dit is een website en een digitaal themakanaal dat geheel en al gericht is op politieke verslaggeving. Het probleem is dat lang niet iedereen in Nederland een digitaal abonnement heeft en via een decoder kijkt. ‘Het kabinet schudt op zijn grondvesten en de NOS wijst ons op een website, waarop het debat te volgen zou moeten zijn. Maar voor mijn (groot)ouders is dit niet mogelijk, terwijl zij veel waarde hechten aan dit debat, net als vele anderen,’ schrijft een andere klager. Ik kan hem geen ongelijk geven.
Dat steeds meer Nederlanders een digitaal kabelabonnement hebben, lijkt mij geen reden om de grote groep kijkers die geen kastje in huis heeft, op achterstand te zetten. Bovendien zit Politiek24 niet overal in het digitale televisiepakket. Alleen het wettelijk basispakket wordt overal doorgegeven. Of men Politiek24 kan zien, beslist het kabelbedrijf na inspraak van programmaraden. Eind januari maakte KPN bekend dat een miljoen mensen intussen naar Digitale TV van KPN kijkt. Zij zullen het veel duurdere pluspakket moeten aanschaffen om Politiek24 te kunnen ontvangen. Als nieuwsombudsman vind ik het mal, dat publiek gefinancierde uitzendingen over politiek, wat toch de kerntaak is van de NOS, voor grote groepen Nederlanders niet te zien zijn op televisie. Zeker in tijden van crisis, maar ook de komende periode in de aanloop naar lokale en nationale verkiezingen.
De cijfers van Politiek24 wijzen op een groeiende belangstelling. In januari keken er 475.000 mensen via internet naar het kanaal en 500.000 via de digitale televisie, terwijl de Kamer de eerste helft van die maand op reces was. Vlak na de kabinetscrisis werden de live-streams over de kabinetscrisis via www.nos.nl vaker opgevraagd dan de streams van de Olympische Spelen. Maar internet vervult nog niet dezelfde rol als televisie. Op de televisie moet het politieke nieuws beschikbaar zijn op het moment dat de kijkers daar behoefte aan hebben. Inbreken in de bestaande programmering vergt in Hilversum veel overleg en er is altijd de vraag of het nieuws urgent genoeg is. Daarom zou het beter zijn aan de kabelbedrijven een ‘must carry’-verplichting op te leggen voor het politieke themakanaal Politiek24. Dan is de brandstof waar onze democratie op draait altijd voor iedereen beschikbaar.
Een ingekorte versie van dit artikel verscheen in de Volkskrant van 1 maart 2010