Twee weken voor de Gemeenteraadsverkiezingen organiseerde de NOS een debat waar de lijsttrekkers van de grote politieke partijen aan meededen. Edwin Wiebes uit Amstelveen diende een klacht in over de opzet en aanpak van dit debat. Hij vindt dat de NOS geen debat over de landelijke politiek moet uitzenden als er lokale verkiezingen op komst zijn.
Het argument dat veel kiezers hun stem laten afhangen van het landelijke beeld, zoals de presentator aan het begin van de uitzending opmerkte, ging er bij de heer Wiebes niet in. ‘Door deze aanpak zorgt de NOS er voor dat mensen vanuit een landelijke optiek gaan stemmen.’ En dat heeft volgens hem 4 nadelen.
1. Gemeentelijke partijen hebben geen invloed op landelijke politiek, maar landelijke partijen gaan wel consequenties verbinden aan de uitslag en dat is slecht voor de continuïteit van de landelijke politiek
2. Gemeentelijke aftakkingen van landelijke partijen verschillen nogal eens, zodat de kiezer misleid wordt.
3. Het leidt af van de gemeentepolitiek.
4. Een kiezer die stemt aan de hand van een beeld van de landelijke politiek, spreekt zich niet uit over lokale zaken. Zo kunnen er in de raad meerderheden ontstaan op dossiers, waar de bevolking eigenlijk anders over denkt.
Antwoord van de Ombudsman:
Om te beginnen wil ik de heer Wiebes hartelijk danken voor zijn klacht, omdat ik vind dat hij een belangrijk onderwerp aansnijdt. Het argument dat veel kiezers zich bij het stemmen voor de gemeenteraad laten leiden door landelijke kwestie, hoeft voor de NOS geen reden te zijn om uitsluitend landelijke politici uit te nodigen. Evident nadeel van deze aanpak is dat plaatselijke lijsten in het geheel niet vertegenwoordigd zijn, terwijl zij een aanzienlijk aandeel hebben in de lokale politiek. Op 3 maart kregen de plaatselijke partijen samen 2670 raadszetels wat bijna net zoveel is als het aantal van de twee grootste partijen CDA en PvdA samen (2779 zetels). De trend van de lokale partijen loopt bovendien omhoog, terwijl zowel PvdA als CDA naar beneden gingen in stemmenaantal.
Met zijn klacht staat de heer Wiebes niet alleen. Onder de kop ‘Met leidersdebatten lappen de media het lokaal bestuur aan hun laars’ uitte het ochtendblad Trouw op 17 februari stevige kritiek op de aanpak van de NOS. ‘Hoewel er een halfslachtige poging wordt gedaan om onderwerpen van lokale aard aan de orde te stellen, gaat de discussie binnen de kortste keren over de landelijke politiek. Waarbij het hoogste woord wordt gevoerd door een leider wiens partij in maar een paar gemeenten zal opkomen.’ Inderdaad is het raar dat de PVV die maar in twee steden aan de verkiezingen deelnam en in totaal 17 zetels behaalde op dezelfde leest mocht meedoen als andere partijen. Veruit de meeste kijkers konden op 3 maart niet op hem stemmen.
In NRC Handelsblad van 20 februari betoogde hoogleraar Frank Ankersmit dat landelijke partijen zich niet met raadsverkiezingen behoren te bemoeien. ‘Als je volhoudt dat je op het lokale niveau een bestuurlijke problematiek hebt die een geheel eigen bestuursvorm – d.w.z. de gemeente – vereist, dan is het in strijd met alle logica om die bestuurlijke problematiek aan te pakken met het instrument van landelijke politieke partijen.’ Ankersmit is het dus geheel met de heer Wiebes eens dat de landelijke politiek lokale verkiezingen niet moet overvleugelen. Maar de politieke partijen doen dat wel. Dat is voor een landelijke omroep als de NOS een gegeven.
Voor ik antwoord geef aan de heer Wiebes is het belangrijk om vast te stellen dat de NOS veel meer aandacht aan de gemeenteraadsverkiezingen heeft besteed dan alleen het debat op 15 februari. In de journaals en op internet zijn vele lokale kwesties aan de orde geweest. In de uitzending waar de klacht betrekking op heeft, ging het debat over twee thema’s (financiën en integratie), waarvan zowel de landelijke als de lokale invalshoek aan de orde werd gesteld. Het debat vond twee weken voor de verkiezingen plaats, zodat het de verkiezingen niet domineerde.
Toch vind ik dat de heer Wiebes gelijk heeft dat de NOS in de aanloop naar gemeenteraadsverkiezingen moet kiezen voor een vorm van debat, die anders is dan een debat met landelijke lijsttrekkers. Deze vorm doet geen recht aan de lokale partijen, de lokale kwesties en de kandidaten op het lokale niveau.
Hoe dat verwezenlijkt kan worden is aan de programmamakers. Misschien zou de NOS een samenwerking moeten zoeken met regionale en lokale omroepen om over vier jaar tot een nieuwe vorm te komen. De argumenten die de heer Wiebes aandraagt zijn steekhoudend genoeg om er eens goed over na te denken.